2 nhóm kỹ năng cấp thiết từ sự cố nam sinh nhảy khỏi xe công nghệ

Trước đó, Báo Nhà báo và Công luận đã thông tin về vụ việc học sinh Trường Liên cấp THCS - Tiểu học tư thục Ngôi sao Hà Nội phải nhảy khỏi xe đang chạy để thoát thân, sau khi bị một đối tượng lạ giả danh tài xế công nghệ dụ dỗ.

TS Trung Hiếu chia sẻ: "Sự việc cho thấy rõ một lỗ hổng trong năng lực ứng phó tình huống khẩn cấp của trẻ em. Ở góc nhìn tội phạm học và giáo dục, đây không chỉ là sự cố cá biệt mà phản ánh thực trạng chung về việc kỹ năng sống và kỹ năng an toàn cá nhân trong trường học hiện nay vẫn còn thiếu hụt".

Trong xã hội hiện đại, trẻ em phải đối diện với nhiều nguy cơ, từ việc bị dụ dỗ qua mạng xã hội, lừa đảo qua trò chuyện trực tuyến, cho tới nguy cơ bị xâm hại, bắt cóc nơi công cộng.

Tuy nhiên, khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2023) cho thấy chỉ khoảng 35% các trường phổ thông có chương trình kỹ năng sống được triển khai một cách hệ thống, đa phần mới dừng lại ở các buổi ngoại khóa ngắn hạn, thiếu tính thực hành và chưa sát thực tế.

Trong khi đó, nghiên cứu quốc tế của UNICEF (2022) cũng khẳng định, kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó khủng hoảng là một trong những nội dung cốt lõi để bảo đảm quyền được an toàn của trẻ em trong bối cảnh toàn cầu hóa và số hóa.

Từ sự việc trên, TS Trung Hiếu chỉ ra 2 nhóm kỹ năng mà học sinh Việt Nam cần đặc biệt được trang bị.

Thứ nhất là kỹ năng nhận diện và phòng ngừa rủi ro. Trẻ phải biết cách kiểm chứng thông tin khi gọi xe công nghệ (đối chiếu biển số, nhận diện tài xế qua ứng dụng), phải được dạy cách nghi ngờ hợp lý khi có dấu hiệu bất thường như tài xế không dừng đúng địa điểm, có hành vi vòng vo, hoặc cố tình phóng nhanh.

Kỹ năng quan sát và ghi nhớ đặc điểm (biển số, màu xe, lộ trình) cần được rèn luyện để khi cần có thể cung cấp thông tin cho người thân hoặc cơ quan chức năng.

Thứ hai là kỹ năng ứng phó khi gặp tình huống nguy hiểm. Thay vì hành động bột phát như nhảy khỏi xe - điều có thể dẫn đến chấn thương nặng, trẻ cần được hướng dẫn cách xử lý an toàn hơn: giữ bình tĩnh, nhanh chóng liên hệ người thân bằng điện thoại, sử dụng tính năng SOS hoặc chia sẻ hành trình trong ứng dụng, tìm cách gây sự chú ý nơi công cộng (hô hoán, gõ vào kính xe), và nếu buộc phải thoát thân thì lựa chọn thời điểm, địa điểm an toàn để nhảy ra hoặc chạy thoát.

Đây chính là những “kỹ năng thoát hiểm” vốn phổ biến trong chương trình giáo dục ở nhiều quốc gia phát triển nhưng ở ta vẫn còn thiếu.

Quan trọng hơn, các kỹ năng này không thể chỉ dạy qua lý thuyết. Trẻ em cần được huấn luyện qua tình huống giả định (scenario-based training) giống như tập huấn phòng cháy, chữa cháy.

Các trường học, phụ huynh và tổ chức xã hội cần phối hợp xây dựng mô-đun kỹ năng sống thiết thực: cách từ chối người lạ, cách xử lý khi bị theo dõi, khi bị lạc, hoặc khi thấy bạn mình gặp nguy hiểm.

Đây không chỉ là câu chuyện của giáo dục kỹ năng mà còn là một hàng rào phòng ngừa tội phạm từ xa, đúng tinh thần tội phạm học hiện đại - tăng cường “sức đề kháng xã hội” trước nguy cơ tội phạm.

"Sự việc vừa qua là một lời cảnh tỉnh", TS Trung Hiếu nhấn mạnh và đề nghị cấp bách phải nâng cấp chương trình giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường từ hình thức sang thực chất, từ rời rạc sang hệ thống, từ “dạy để biết” sang “rèn để thành phản xạ”. Chỉ khi đó, trẻ em mới thực sự có khả năng tự bảo vệ mình trong một xã hội nhiều biến động và rủi ro.