Sau hai tuần Mỹ triển khai phong tỏa hàng hải nhằm vào Iran, tình trạng tắc nghẽn năng lượng tại Trung Đông đang trở nên nghiêm trọng hơn khi hàng chục tàu chở dầu không thể cập cảng, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang quanh eo biển Hormuz.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết hiện có 41 tàu chở dầu với tổng cộng khoảng 69 triệu thùng dầu vẫn chưa thể dỡ hàng do các biện pháp thực thi phong tỏa của Washington.
Lượng dầu này được ước tính có giá trị vượt 6 tỷ USD, đồng nghĩa Iran không thể thu được nguồn ngoại tệ quan trọng từ xuất khẩu năng lượng trong ngắn hạn. Theo CENTCOM, đây là kết quả của việc Mỹ tăng cường kiểm soát tuyến hàng hải ra vào các cảng của Iran trong hơn hai tuần qua.
Trong thông báo đăng tải trên mạng xã hội X, CENTCOM khẳng định lực lượng Mỹ đã đạt được một cột mốc đáng chú ý khi buộc tàu thương mại thứ 42 phải đổi hướng, qua đó ngăn chặn nỗ lực vi phạm phong tỏa.
Cơ quan này nhấn mạnh chiến dịch hiện tại cho thấy mức độ kiểm soát chặt chẽ của hải quân Mỹ nhằm cắt đứt dòng chảy thương mại hàng hải ra vào Iran, đặc biệt là các lô hàng năng lượng có giá trị cao.
Theo các nguồn tin của Wall Street Journal, Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo các cố vấn chuẩn bị cho khả năng duy trì phong tỏa trong thời gian dài. Đây được xem là một lựa chọn có tính toán nhằm gia tăng sức ép kinh tế, buộc Tehran phải nhượng bộ trong vấn đề hạt nhân.
Trong các cuộc họp gần đây, bao gồm phiên thảo luận tại Phòng Tình huống Nhà Trắng, ông Trump được cho là đã cân nhắc nhiều kịch bản khác nhau trước khi quyết định siết chặt kiểm soát hàng hải thay vì tái khởi động các cuộc tấn công quân sự hoặc giảm mức độ can dự.
Giới chức Mỹ đánh giá việc tiếp tục phong tỏa mang lại rủi ro thấp hơn so với hành động quân sự trực tiếp, trong khi vẫn tạo ra tác động đáng kể lên nền kinh tế Iran.
Phát biểu trước truyền thông, Tổng thống Donald Trump cho rằng chiến lược này thể hiện năng lực của hải quân Mỹ và giúp Washington tránh các vòng đàm phán kéo dài nhưng thiếu kết quả. Ông nhấn mạnh lập trường của Mỹ rằng sẽ không có thỏa thuận nào được ký kết nếu Iran không cam kết từ bỏ hoàn toàn tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ở chiều ngược lại, Iran tuyên bố sẽ không đứng yên trước sức ép ngày càng lớn. Các quan chức Tehran khẳng định nước này có đủ khả năng chịu đựng phong tỏa, đồng thời sẵn sàng sử dụng các biện pháp đáp trả, trong đó có việc gây gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo các nguồn tin quốc tế, Iran đang tìm cách tận dụng các tuyến thương mại thay thế cũng như mạng lưới đối tác khu vực để giảm thiểu tác động của lệnh phong tỏa.
Căng thẳng tại Hormuz đã nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng toàn cầu. Eo biển này vốn là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới.
Việc Iran siết chặt kiểm soát tàu thuyền qua khu vực, cùng với các cảnh báo nhắm vào những tàu tiếp cận tuyến hàng hải chiến lược, đã làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung kéo dài.
Giá dầu vì thế biến động mạnh trong nhiều tuần qua. Dù từng giảm về mức khoảng 90 USD mỗi thùng vào ngày 17/4 sau thông tin ngừng bắn giữa Israel và Lebanon, thị trường nhanh chóng đảo chiều khi Mỹ duy trì phong tỏa và tình hình tại Hormuz không có dấu hiệu hạ nhiệt.
Trong 12 ngày gần đây, giá dầu chuẩn Brent liên tục tăng và hiện vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước khi xung đột nổ ra.
Các chuyên gia nhận định, nếu phong tỏa tiếp tục kéo dài, áp lực sẽ không chỉ dồn lên Iran mà còn lan rộng sang các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.
Chi phí nhiên liệu tăng cao có thể tác động trực tiếp tới lạm phát, chi phí vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có ngành công nghiệp ô tô. Giá xăng dầu leo thang thường kéo theo chi phí logistics và sản xuất tăng, làm giảm sức mua và buộc các hãng xe phải điều chỉnh chiến lược giá cũng như kế hoạch phân phối.
Trong kịch bản xấu hơn, nếu Hormuz bị gián đoạn hoàn toàn trong thời gian dài, thị trường có thể chứng kiến làn sóng điều chỉnh mạnh về giá năng lượng, buộc các nước tiêu thụ lớn phải sử dụng kho dự trữ chiến lược hoặc tìm kiếm nguồn cung thay thế với chi phí cao hơn. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ cho quá trình phục hồi kinh tế toàn cầu vốn còn mong manh.
Về phần mình, Mỹ khẳng định sẽ tiếp tục duy trì mức độ hiện diện quân sự cần thiết để bảo đảm thực thi phong tỏa, trong khi Iran phát đi tín hiệu sẵn sàng đối đầu trong khuôn khổ mà nước này cho là bảo vệ lợi ích quốc gia.
Cục diện hiện tại cho thấy cuộc đối đầu chưa có lối ra rõ ràng, và thị trường năng lượng thế giới nhiều khả năng sẽ còn phải đối mặt với những biến động khó lường trong thời gian tới.
