Việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động báo chí không đơn giản là mở các khóa đào tạo hay mua thêm công cụ mới. Theo Nikita Roy, nhà sản xuất podcast Newsroom Robots, điều quan trọng hơn là các tòa soạn phải hiểu rõ quy trình làm việc, xác định đúng vấn đề cần giải quyết và xây dựng niềm tin trong nội bộ.
Phát biểu tại một cuộc họp của Mạng lưới Báo chí Trí tuệ Nhân tạo Canada, bà Roy đã chia sẻ 7 bước để giúp các cơ quan báo chí sẵn sàng áp dụng AI.
Bước đầu tiên, theo bà Roy, không phải là đào tạo AI mà là kiểm tra toàn bộ quy trình vận hành hiện tại của tòa soạn. Các đơn vị cần hiểu rõ cách công việc thực sự diễn ra, từ lúc hình thành ý tưởng bài viết cho tới khi nội dung được xuất bản và phân phối trên website hay mạng xã hội.
Theo bà, việc lập bản đồ toàn bộ quy trình sẽ giúp xác định chính xác những khâu còn yếu hoặc mất nhiều thời gian, từ đó tìm ra nơi AI có thể hỗ trợ hiệu quả nhất.
Bước thứ hai là nhận diện các “điểm nghẽn” và những cơ hội có thể mở rộng nếu nguồn lực không còn giới hạn. Roy cho rằng thay vì áp dụng AI theo trào lưu hoặc dựa trên các ví dụ chung chung, tòa soạn nên tập trung vào những vấn đề thật sự tồn tại trong công việc hằng ngày của nhà báo.
Bà nhấn mạnh việc chính các phóng viên và biên tập viên đề xuất nhu cầu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc các bộ phận kỹ thuật áp đặt giải pháp từ bên ngoài.
Ở bước thứ ba, Roy cho rằng muốn thuyết phục những người còn hoài nghi về AI, cần đưa ra các ví dụ cụ thể và phù hợp với từng vị trí công việc. Các nhà báo thường tin tưởng trải nghiệm từ đồng nghiệp hơn là những bài thuyết trình mang tính lý thuyết.
Theo bà, việc để các thành viên trong tòa soạn chia sẻ cách AI giúp họ tiết kiệm thời gian hoặc cải thiện hiệu suất sẽ tạo tác động lớn hơn.
Bước tiếp theo là tích hợp AI vào các công cụ quen thuộc thay vì buộc nhân viên phải học thêm nền tảng mới. Roy cảnh báo rằng việc bổ sung “một công cụ nữa” dễ khiến người dùng cảm thấy phiền phức và từ chối sử dụng.
Thay vào đó, bà khuyến khích tận dụng các tiện ích tích hợp sẵn trong những nền tảng quen thuộc như Google Docs, hệ thống CMS hay Slack để AI trở thành một phần tự nhiên trong quy trình làm việc.
Roy cũng cho rằng các tòa soạn cần xác định rõ giới hạn sử dụng AI và duy trì tính minh bạch. Theo bà, nhà báo vốn là những người có tư duy hoài nghi nên họ cần biết AI được phép sử dụng ở đâu, bị cấm ở đâu và cơ chế hoạt động của nó ra sao.
Việc công khai các nguyên tắc và giới hạn sẽ giúp xây dựng lòng tin trong nội bộ tòa soạn.
Ở bước thứ sáu, Roy khuyến nghị các cơ quan báo chí nên xây dựng đội ngũ “tiên phong thay đổi” tại từng bộ phận thay vì cố gắng đào tạo toàn bộ nhân sự cùng lúc.
Những người này sẽ trở thành nguồn hỗ trợ đáng tin cậy cho đồng nghiệp, đồng thời trực tiếp chứng minh AI có thể giải quyết các vấn đề thực tế như thế nào trong công việc hằng ngày.
Cuối cùng, Roy nhấn mạnh AI không đơn thuần là một dự án công nghệ mà là câu chuyện về con người và quy trình vận hành. Theo bà, nếu các tòa soạn chỉ dùng AI để tự động hóa những quy trình cũ mà không thay đổi cách làm việc, các điểm nghẽn hiện tại sẽ vẫn tồn tại. Điều quan trọng là phải định hình lại vai trò và quy trình trong bối cảnh AI đã xuất hiện và ngày càng ảnh hưởng mạnh tới ngành báo chí.
