Tại Báo Điện tử VTC News, Đài Tiếng nói Việt Nam, loại hình này không được xem là “phần phụ” của báo điện tử, mà đã trở thành một hướng đi chiến lược trong hệ sinh thái nội dung số.
Từ “đọc chủ động” sang “nghe đồng hành”
Nhà báo Ngô Văn Hải, Phó Tổng Biên tập phụ trách Báo Điện tử VTC News, Đài Tiếng nói Việt Nam cho rằng sự bùng nổ của podcast phản ánh một thay đổi rất căn bản trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại: “Người dùng hôm nay không chỉ đọc tin trên màn hình, mà họ nghe tin tức trên xe bus, trong lúc lái xe, tập thể dục, làm việc nhà hay trước khi đi ngủ”.
Theo ông, công chúng đang dịch chuyển từ “đọc chủ động” sang “nghe đồng hành” - một xu hướng không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà đã trở thành dòng chảy toàn cầu của truyền thông số.
Thực tế sự phát triển nhanh chóng của podcast trên thế giới đang cho thấy âm thanh số đã vượt qua giới hạn của một “ngách nội dung”. Những con số được đưa ra tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII phần nào phản ánh điều đó: Hàng triệu podcast được sản xuất mỗi năm, doanh thu quảng cáo tăng mạnh, còn các nền tảng như YouTube cũng trở thành “siêu nền tảng” cho nội dung âm thanh.
Tuy nhiên, theo nhà báo Ngô Văn Hải, với Báo Điện tử VTC News, việc phát triển podcast không đơn thuần là chạy theo xu hướng, mà là một bước đi nằm trong chiến lược chuyển đổi số tổng thể của tòa soạn cũng như định hướng phát triển đa nền tảng của Đài Tiếng nói Việt Nam.
Ông cho rằng lợi thế của VTC News nằm ở sự giao thoa giữa nền tảng phát thanh giàu kinh nghiệm của VOV và tư duy số của một tòa soạn điện tử hiện đại. Khi “nghệ thuật kể chuyện bằng âm thanh” gặp “tư duy nền tảng”, podcast trở thành không gian phù hợp để phát huy thế mạnh riêng.
“Chúng tôi xác định Podcast không chỉ là “đọc lại bài báo bằng giọng nói”, mà phải là một sản phẩm báo chí độc lập, có ngôn ngữ riêng, nhịp điệu riêng và trải nghiệm riêng cho công chúng số”, ông Hải nhấn mạnh.
Theo đó, mục tiêu của VTC News Podcast là xây dựng một “không gian nghe” đáng tin cậy, nhân văn và có chiều sâu giữa môi trường thông tin ngày càng ngắn, nhanh và phân mảnh. “Chúng tôi hướng tới việc tạo ra những nội dung có thể đồng hành với người nghe, thay vì chỉ lướt qua họ trong vài giây trên mạng xã hội”, ông nói.
“Thanh âm tích cực” giữa không gian số ồn ào
Trong môi trường truyền thông nơi tin tức ngày càng bị chi phối bởi thuật toán và cuộc đua giành sự chú ý, VTC News lựa chọn một hướng đi khác cho podcast: tập trung vào chiều sâu xã hội và yếu tố con người.
Tinh thần “Hơi thở cuộc sống” - vốn là định hướng nội dung của tòa soạn nhiều năm qua tiếp tục được đưa vào các sản phẩm podcast. Không chỉ phản ánh sự kiện, podcast được kỳ vọng phải “chạm tới con người, cảm xúc và những chuyển động đời thường của xã hội”.
Các tuyến nội dung mà VTC News đang phát triển khá rộng, từ thời sự – xã hội, đời sống, tâm lý, chữa lành, cho tới giáo dục, nghề nghiệp, văn hóa, kiều bào hay các giá trị gia đình.
Điều mà tòa soạn nhấn mạnh không nằm ở số lượng chủ đề, mà ở “chất giọng riêng” của mỗi sản phẩm. “Người nghe hôm nay không thiếu thông tin, cái họ cần là sự tin cậy, chiều sâu và cảm giác được lắng nghe”, nhà báo Ngô Văn Hải nói.
Trong chia sẻ của mình, ông nhiều lần nhắc tới yếu tố “nhân văn” và “trách nhiệm xã hội” như giá trị cốt lõi mà podcast của VTC News hướng tới. Ngay cả khi phản ánh các vấn đề gai góc hay áp lực xã hội, tinh thần được lựa chọn vẫn là đối thoại và mở ra giải pháp, thay vì tạo cảm giác tiêu cực hay giật gân.
Giữa một không gian số ngày càng ồn ào, đó không chỉ là lựa chọn nội dung, mà còn là lựa chọn bản sắc.
Rời bỏ tư duy “một tờ báo – một nền tảng”
Sự xuất hiện của podcast cũng cho thấy báo chí đang bước vào một cuộc cạnh tranh hoàn toàn khác: Cạnh tranh về trải nghiệm tiếp nhận nội dung.
Theo nhà báo Ngô Văn Hải, mô hình “một tờ báo – một nền tảng” đã không còn phù hợp trong môi trường truyền thông số.
“Các cơ quan báo chí phải thay đổi tư duy làm nội dung - từ tư duy “đưa tin” sang tư duy “phân phối trải nghiệm nội dung”, ông nói.
Trong hệ sinh thái ấy, mỗi nền tảng sẽ có cách kể chuyện khác nhau. Video ngắn đáp ứng nhu cầu tiếp nhận nhanh và trực quan; còn podcast phục vụ nhu cầu nghe sâu, nghe chậm và mang tính đồng hành nhiều hơn.
Sau thời gian triển khai, ông Hải cho biết một số tuyến podcast về xã hội, người trẻ và các câu chuyện nhân văn đã bắt đầu hình thành tệp công chúng riêng. Tuy nhiên, theo ông, podcast là hành trình dài hơi, đòi hỏi đầu tư lớn về nội dung, âm thanh, tư duy kể chuyện và khả năng xây dựng cộng đồng người nghe trung thành.
Đó cũng là thách thức không nhỏ của báo chí hiện nay, khi vừa phải tạo ra nội dung chất lượng, vừa phải giải bài toán nguồn lực và mô hình kinh tế trong môi trường số thay đổi liên tục.
Trong thời gian tới, VTC News sẽ tập trung vào ba hướng chính: nâng chất lượng nội dung theo hướng chuyên sâu và có bản sắc rõ hơn; mở rộng hệ sinh thái phân phối trên các nền tảng số; đồng thời ứng dụng AI và dữ liệu người dùng để cá nhân hóa trải nghiệm nghe.
Sự mở rộng của phát thanh truyền thống
Ở góc nhìn rộng hơn, sự phát triển của podcast cũng đang đặt ra câu hỏi về tương lai của phát thanh truyền thống.
Nhà báo Ngô Văn Hải cho rằng podcast không thay thế phát thanh, mà là “sự mở rộng của phát thanh trong môi trường số”.
“Nếu phát thanh truyền thống từng là mô hình “một người nói cho số đông cùng nghe ở cùng thời điểm”, thì Podcast đưa phát thanh sang một giai đoạn mới: cá nhân hóa, linh hoạt và theo nhu cầu riêng của từng công chúng”, ông nói.
Theo ông, điều thay đổi lớn nhất không nằm ở âm thanh, mà nằm ở cách con người tiêu thụ âm thanh. Trong tương lai, nội dung âm thanh sẽ không còn bị giới hạn bởi sóng FM hay khung giờ cố định, mà tồn tại trên mọi nền tảng, mọi thiết bị và đồng hành cùng nhịp sống hàng ngày.
Dẫu vậy, những giá trị cốt lõi của phát thanh vẫn còn nguyên sức sống: sự tin cậy, khả năng tạo cảm xúc bằng giọng nói và tính đồng hành với công chúng.
Có lẽ cũng vì thế mà trong thời đại ngập tràn hình ảnh, dữ liệu và thuật toán, con người vẫn cần những giọng nói thật, cảm xúc thật và những câu chuyện được kể bằng chiều sâu. Và đó cũng là con đường để báo chí tìm lại sự gắn bó bền vững với công chúng trong kỷ nguyên số.
