Hà Nội bước vào mùa mưa năm nay với một sức ép lớn hơn những mùa trước. Các trận mưa cực đoan trong hai năm 2024-2025, từ hoàn lưu bão Yagi đến Kajiki, Bualoi, Matmo, đã cho thấy giới hạn của hệ thống thoát nước đô thị: mưa lớn dồn dập trong thời gian ngắn, nhiều lưu vực tiêu thoát không kịp, nước sông Nhuệ có thời điểm vượt báo động III, kéo theo tình trạng ngập kéo dài tại hàng loạt tuyến phố, khu dân cư, khu đô thị.
Trong kịch bản mưa đặc biệt lớn, trên 100mm/giờ, Hà Nội có thể xuất hiện tới 220 điểm úng ngập tại 54 phường, xã. Đây không còn là bài toán xử lý vài điểm trũng sau mưa, mà là câu chuyện năng lực trữ nước, dẫn nước và tiêu nước của cả đô thị.
Trước áp lực đó, thành phố triển khai nhóm 7 dự án chống ngập khẩn cấp do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội làm chủ đầu tư. Tổng mức đầu tư của nhóm dự án là khoảng 5.140,7 tỷ đồng, gồm 5 hồ điều hòa và 2 tuyến kênh, cống trọng yếu.
Bảy dự án gồm: cải tạo tuyến hạ lưu Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với Trạm bơm Yên Sở; cải tạo tuyến kênh Thụy Phương để bổ cập nước sông Tô Lịch và tăng cường tiêu thoát khu vực Cổ Nhuế; hồ điều hòa Thụy Phương 2; hồ điều hòa Phú Đô; hồ đầu mối Mễ Trì, còn gọi là hồ Đồng Bông 2; hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và hồ điều hòa Yên Nghĩa 2.
Trong quá trình thì công các dự án, với khối lượng giải phóng mặt bằng khổng lồ lên tới 102,9ha đối với 5 hồ điều hòa đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc xác định nguồn gốc đất. Điển hình tại dự án Hồ Phú Đô, sự thiếu đồng thuận của một số hộ dân buộc UBND phường Từ Liêm phải tổ chức cưỡng chế.
Các dự án trên cũng đối mặt với một khối lượng đất đào khổng lồ lên tới 4,2 triệu m³, thêm nữa là việc tiếp nhận đất tận dụng từ các đơn vị phản hồi chậm, trong khi nhu cầu mỗi điểm không lớn, khiến đất đào phải vận chuyển phân tán qua nhiều địa bàn, giữa điều kiện giao thông nội đô hạn chế.
Cùng lúc, hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm nổi dày đặc và nền địa chất yếu tại một số vị trí trên tuyến Võ Chí Công, hạ lưu Kim Ngưu buộc các đơn vị thi công liên tục điều chỉnh biện pháp để bảo đảm an toàn.
Ông Trần Văn Tiến - Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội cho biết: Các dự án được triển khai trong điều kiện rất đặc biệt, vừa phải chạy đua với mùa mưa, vừa thi công ở những khu vực đông dân cư, hạ tầng kỹ thuật ngầm nổi dày đặc, địa chất phức tạp. Có thời điểm nguồn cung cừ bê tông dự ứng lực SW không đáp ứng kịp, giá nhiên liệu, vật liệu biến động mạnh, trong khi khối lượng thi công rất lớn. Các đơn vị phải tổ chức làm 3 ca, 4 kíp, huy động thêm nhân lực, máy móc, thiết bị để đáp ứng tiến độ.
Ông Tiến cho biết thêm, đến nay các hạng mục trọng yếu phục vụ phòng, chống úng ngập đã cơ bản hoàn thành; các công trình cần thiết đã sẵn sàng tham gia tiêu thoát, trữ nước trong mùa mưa năm 2026.
Theo số liệu của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp Hà Nội, đến ngày 30/6/2026, tuyến hạ lưu Kim Ngưu đã hoàn thành khoảng 95% khối lượng. Các hạng mục chính như ép cừ, gia cố nền đất, dầm mũ, tầng lọc ngược đã hoàn thành. Công trình này có nhiệm vụ tăng khả năng trữ nước, dẫn nước từ lưu vực sông Tô Lịch, sông Nhuệ về Trạm bơm Yên Sở, qua đó hỗ trợ tiêu thoát cho khu vực nội đô phía Nam.
Tuyến kênh Thụy Phương đạt trên 95% khối lượng và đã tham gia hệ thống thoát nước chung của thành phố từ ngày 30/4/2026. Dự án cải tạo trạm bơm Thụy Phương công suất 5m³/s, đồng thời xây dựng tuyến kênh, tuyến cống ngầm qua Hoàng Minh Thảo, Võ Chí Công để đưa nước về đầu sông Tô Lịch. Đây là tuyến có vai trò kép: bổ cập nước cho sông Tô Lịch và hỗ trợ giảm ngập cho khu vực Đông Ngạc, Resco, Ecohome, Đoàn Ngoại giao, Tây Hồ Tây, Ciputra và vùng lân cận.
Ba hồ Thụy Phương 2, Phú Đô và Mễ Trì là các điểm trữ nước lớn của hệ thống thoát nước phía Tây Hà Nội. Hồ Thụy Phương 2 có diện tích mặt nước 14,5ha, hỗ trợ điều tiết cho khu vực chợ Liên Mạc và đường trục Tây Thăng Long. Hồ Phú Đô rộng 31,5ha, dung tích điều tiết khoảng 0,93 triệu m³, kết nối với hệ thống kênh Mai Dịch - Phú Đô, Mỹ Đình - Tân Mỹ và tiêu ra sông Nhuệ. Hồ đầu mối Mễ Trì rộng 12ha, kết nối với kênh chính của Trạm bơm Đồng Bông 2, phục vụ tiêu thoát cho các khu vực Lương Thế Vinh, Tố Hữu, Trần Duy Hưng, Lê Văn Lương, Miếu Đầm, Đỗ Đức Dục.
Tại xã An Khánh, hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 đạt trên 90% khối lượng, đã cơ bản hoàn thành kè hồ, đào hồ và cống thoát nước kết nối với kênh La Khê. Hồ Yên Nghĩa 2 cũng đã cơ bản hoàn thành, kết nối với kênh Đông La và kênh La Khê. Hai hồ này nhằm hỗ trợ tiêu thoát cho các điểm ngập trên đường Nguyễn Trác, Quốc lộ 6, Quyết Thắng, Quang Trung, khu vực Cụm công nghiệp Yên Nghĩa và các khu dân cư lân cận.
Việc 5 hồ điều hòa đạt khoảng 2,725 triệu m³ dung tích trữ nước, cùng 2 tuyến kênh được cải tạo, chưa thể bảo đảm Hà Nội không còn ngập khi xuất hiện mưa cực đoan. Tuy nhiên, nhóm công trình này giúp thành phố có thêm dung lượng điều tiết ở các lưu vực vốn chịu áp lực lớn, nhất là khu vực phía Tây và phía Nam nội đô. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện phần việc còn lại, khả năng vận hành đồng bộ và sự phối hợp giữa các công trình trong toàn hệ thống thoát nước đô thị.
