Xóa nhòa rào cản địa lý từ những phiên chợ “số”
Ở những vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bài toán "được mùa mất giá" hay sự phụ thuộc vào thương lái vốn là nỗi trăn trở kéo dài nhiều thế hệ. Tuy nhiên, khi hạ tầng viễn thông được khơi thông và tư duy kinh tế số len lỏi về tận thôn bản, nông đặc sản vùng cao đã tìm thấy những "xa lộ" mới để tiếp cận người tiêu dùng cả nước.
Tại phía tây tỉnh Quảng Ngãi, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và ổn định tổ chức bộ máy, hơn 20 xã, phường đã chủ động nhập cuộc với hàng loạt hoạt động xúc tiến thương mại hiện đại. Trong hơn một năm qua, khoảng 40 chợ phiên và phiên chợ “số” đã được tổ chức sôi nổi tại các địa bàn như Đăk Hà, Ngọk Bay, Tu Mơ Rông, Măng Ri, Đăk Tô, Đăk Long… Những tinh hoa của núi rừng như cà phê, sâm Ngọc Linh, mắc ca, nấm linh chi không còn nằm im chờ khách phương xa tìm đến, mà được người dân, hợp tác xã trực tiếp đưa lên không gian mạng.
Thông qua các buổi livestream giới thiệu sản phẩm ngay tại gian hàng, kết hợp phương thức thanh toán không dùng tiền mặt qua mã QR, người sản xuất vùng cao đã tiếp cận trực tiếp với khách hàng ở các đô thị lớn. Chính quyền cơ sở cũng tích cực cầm tay chỉ việc, hướng dẫn các chủ thể OCOP cách thức kể câu chuyện sản phẩm, minh bạch nguồn gốc xuất xứ trên các ứng dụng số, từ đó kiến tạo đầu ra ổn định và bền vững.
Không chỉ dừng lại ở các phiên chợ địa phương, tại Điện Biên, chuyển đổi số đã được nâng tầm thành những chuỗi liên kết quy mô lớn, bài bản. Xác định cà phê, mắc ca và cây ăn quả là mũi nhọn tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh và thông minh, năm 2026 toàn tỉnh đã phát động chiến dịch ra quân trồng mới vượt kế hoạch với trên 13.400 ha cà phê và hơn 6.800 ha mắc ca, nâng tổng diện tích toàn tỉnh lên gần 21.000 ha cà phê và 19.500 ha mắc ca tại các vùng trọng điểm như Tuần Giáo, Quài Tở, Pú Nhung, Mường Mùn.
Đi đôi với mở rộng vùng nguyên liệu và chế biến sâu, Điện Biên tạo đột phá mạnh mẽ trên mặt trận thương mại điện tử. Nổi bật là chương trình “Hành trình nông sản Điện Biên” tổ chức vào tháng 4/2026 với sự góp mặt của đông đảo nhà sáng tạo nội dung (KOL, KOC) cùng sự đồng hành trực tiếp của lãnh đạo địa phương ngay trên sóng livestream. Từ khoai lang Thanh An, gạo Séng Cù đến cà phê Arabica Mường Ảng, mắc ca Tuần Giáo... tất cả đều tạo được hiệu ứng lan tỏa bùng nổ, thu hút hàng vạn lượt tương tác và đơn đặt hàng trực tuyến. Sự vào cuộc của chính quyền và sức mạnh truyền thông số đã giúp nông sản Điện Biên khẳng định uy tín thương hiệu, mở rộng thị phần đầy ngoạn mục.
Chiếc điện thoại thông minh và khát vọng thoát nghèo nơi bản Co Loi
Nếu các phiên livestream quy mô lớn mang lại diện mạo sôi động cho thị trường nông sản vùng cao, thì ở quy mô từng thôn bản, sự chuyển mình bắt đầu từ chính sự thay đổi tư duy của những người đứng đầu cộng đồng. Câu chuyện của Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Dương Trung Lỷ - người có uy tín ở thôn Co Loi, xã Ba Sơn, tỉnh Lạng Sơn là một minh chứng sống động.
Nhận thấy khí hậu và thổ nhưỡng tại Co Loi rất hợp với cây hồi và đặc biệt là cây chanh rừng – loại quả có hương vị thơm ngon, dược tính cao được thị trường ưa chuộng, ông Lỷ trăn trở tìm cách giúp bà con thoát khỏi lối canh tác manh mún trên những thửa ruộng bậc thang năng suất thấp. Không ngại đường xa, ông chủ động tham gia các lớp tập huấn, đi học hỏi kinh nghiệm thực tế từ các mô hình kinh tế hiệu quả ở tận Nghệ An, rồi trở về tiên phong tái đàn gia cầm, phát triển mô hình chăn nuôi gà sáu ngón cho thu nhập ổn định.
Bước vào kỷ nguyên số hóa, ông Dương Trung Lỷ tiếp tục trở thành hạt nhân tiên phong đưa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số bám rễ vào đời sống đồng bào dân tộc thiểu số tại Co Loi. Trên chiếc điện thoại thông minh của mình, ông Lỷ nhanh chóng bắt nhịp công nghệ để tra cứu thông tin thời tiết, cập nhật biến động giá cả thị trường, học hỏi kỹ thuật chăm sóc cây trồng, vật nuôi và chủ động quảng bá hình ảnh quả chanh rừng đặc sản quê hương đến khách hàng khắp nơi.
Hiểu rằng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi người dân đều được thụ hưởng, với vai trò người có uy tín, ông Lỷ kiên trì "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để phổ cập kỹ năng số. Với lớp trẻ, việc tiếp cận mạng xã hội hay ứng dụng số diễn ra rất nhanh, nhưng với người cao tuổi như người cha năm nay đã 75 tuổi của ông hay nhiều bà con lớn tuổi khác trong bản, thiết bị thông minh vẫn là rào cản lớn. Không nản lòng, ông Lỷ tận tình hướng dẫn bà con từ cách dùng chiếc điện thoại cơ bản để nghe gọi, rồi từng bước làm quen với điện thoại thông minh, cài đặt định danh điện tử, tra cứu thông tin chính thống để tiêu thụ nông sản và nhận diện, phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng.
Chia sẻ về hành trình này, ông Lỷ bày tỏ sự phấn khởi khi công nghệ số giúp bà con đỡ vất vả đi lại làm thủ tục hành chính, đồng thời mở ra cơ hội bán nông sản được giá hơn. Tuy vậy, người trưởng thôn tâm huyết vẫn mong mỏi Nhà nước tiếp tục quan tâm tổ chức các lớp tập huấn cầm tay chỉ việc ngay tại bản, hỗ trợ vốn và mặt bằng để tổ chức sản xuất tập trung. Đặc biệt, ông kỳ vọng hạ tầng viễn thông sớm phủ sóng 100% các khu vực lõm sóng vùng sâu, vùng xa, đi kèm chính sách hỗ trợ thiết bị di động cho các hộ nghèo đặc biệt khó khăn để không một ai bị bỏ lại phía sau.
Từ những phiên chợ "số" ở Quảng Ngãi, chiến dịch livestream nông sản ở Điện Biên cho đến nỗ lực bền bỉ của Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Dương Trung Lỷ tại Lạng Sơn, bức tranh kinh tế vùng cao đang bừng lên những gam màu tươi sáng. Khi hạ tầng số được hoàn thiện đồng bộ và mỗi người dân được trao truyền tri thức công nghệ, nông sản bản địa sẽ không còn bị bó hẹp sau những dãy núi trùng điệp, mà sẽ tự tin vươn xa, kiến tạo sinh kế thịnh vượng và bền vững ngay trên mảnh đất quê hương.