Giai đoạn 2024-2025, Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” tại Vĩnh Long đang cho thấy những tín hiệu kinh tế vô cùng tích cực. Sự chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang quy trình sản xuất xanh đang mang lại những giá trị hiện hữu cho người nông dân.
Bài toán kinh tế từ việc "Làm ít hơn, thu nhiều hơn"
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long cho biết, việc áp dụng quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã giải quyết thành công bài toán chi phí đầu vào – vốn là nỗi trăn trở lớn nhất của bà con nông dân nhiều năm qua.
Cụ thể, nhờ áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, kỹ thuật sạ (cụm, hàng), lượng lúa giống gieo sạ tại các mô hình đã giảm tới 60%. Kết hợp với việc cắt giảm lượng phân bón và giảm thiểu số lần phun thuốc bảo vệ thực vật, chi phí sản xuất của nông dân đã giảm mạnh từ 3,3 đến 3,7 triệu đồng/ha.
Đáng chú ý, việc giảm chi phí không làm giảm chất lượng hay sản lượng. Thực tế cho thấy năng suất lúa tại các mô hình đạt mức 6,4 - 6,8 tấn/ha, cao hơn khoảng 4 - 4,6% so với diện tích canh tác bên ngoài. "Nhờ hạch toán tốt bài toán giảm chi phí đầu vào và tăng năng suất đầu ra, lợi nhuận ròng của nông dân đã tăng 10-15%, tương đương mức tăng thêm từ 2 đến 2,5 triệu đồng/ha. Đây là con số đáng ghi nhận, minh chứng cho hiệu quả kinh tế rõ rệt của mô hình".
Gia tăng giá trị từ "tín chỉ xanh"
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trực tiếp, mô hình còn mở ra tiềm năng to lớn trong việc bảo vệ môi trường và định vị thương hiệu gạo xanh.Thay vì duy trì thói quen để lúa ngập nước liên tục, nông dân Vĩnh Long đã áp dụng quy trình tưới nước ngập khô xen kẽ. Kỹ thuật này không chỉ tiết kiệm tài nguyên nước mà còn giúp giảm phát thải khí nhà kính khoảng 21-23% so với phương thức cũ.
Bên cạnh đó, bài toán phụ phẩm nông nghiệp cũng được giải quyết triệt để khi rơm rạ sau thu hoạch được thu gom để tái sử dụng, chấm dứt tình trạng đốt đồng gây ô nhiễm môi trường và lãng phí nguồn tài nguyên sinh khối.
Theo ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long, tính đến nay, tổng diện tích thực hiện và nhân rộng Đề án trên địa bàn tỉnh đã đạt 8.224 ha (bao gồm 982,1 ha mô hình điểm và 7.241,9 ha diện tích nhân rộng). Con số này giúp tỉnh hoàn thành 60% kế hoạch đề ra cho năm 2025 (13.703 ha). Đây là tiền đề vững chắc để Vĩnh Long xây dựng thương hiệu gạo gắn với sản xuất xanh, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường xuất khẩu giá trị cao.
Xác định phát triển nông nghiệp xanh là xu hướng tất yếu, từ nay đến năm 2030, Vĩnh Long đặt mục tiêu quy hoạch và phát triển khoảng 50.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Tỉnh sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực, kêu gọi sự đồng hành của doanh nghiệp và hỗ trợ tín dụng cho nông dân nhằm tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng.
Bước đầu của Đề án không chỉ giúp Vĩnh Long đóng góp tích cực vào mục tiêu 1 triệu ha lúa giảm phát thải của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, mà quan trọng hơn, đang trực tiếp định hình lại tư duy sản xuất nông nghiệp: Làm giàu bền vững phải đi đôi với bảo vệ môi trường.
