Ngày 7/8, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) đóng góp nhiều ý kiến để thể chế hoá đầy đủ phương thức quản lý mới của Nhà nước đối với ngành nông nghiệp.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan cho rằng điểm đổi mới lớn nhất của dự thảo Luật không chỉ là cắt giảm một số thủ tục hành chính hay điều kiện đầu tư kinh doanh, mà là chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước đối với ngành nông nghiệp: từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ cấp phép sang tăng cường trách nhiệm tự công bố, tự chịu trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý dựa trên rủi ro, dữ liệu và mức độ tuân thủ.
Đây là hướng đi đúng, phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính, phát triển kinh tế tư nhân và thông lệ quốc tế.
Tuy nhiên, theo đại biểu, nông nghiệp có đặc thù rất khác các lĩnh vực khác. Đối tượng quản lý chủ yếu là sinh vật sống; chu kỳ sản xuất dài; rủi ro sinh học, dịch bệnh và biến đổi khí hậu rất lớn; đồng thời liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu hộ nông dân và an ninh lương thực quốc gia.
Vì vậy, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực này không chỉ nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mà còn phải bảo đảm chất lượng vật tư đầu vào, an toàn sinh học, bảo vệ người nông dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam. Do đó, thành công của dự án Luật không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục hành chính được cắt giảm, mà quan trọng hơn là xây dựng được phương thức quản lý hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Điểm mới của dự thảo luật là đã chuyển từ cơ chế công nhận lưu hành sang cơ chế tự công bố lưu hành giống cây trồng. Đây là bước cải cách rất tích cực, góp phần rút ngắn thời gian đưa giống mới vào sản xuất và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo điều kiện để đưa nhanh các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.
Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Lan, dự thảo mới quy định trách nhiệm tại thời điểm tự công bố, mà chưa làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong suốt thời gian giống lưu hành trên thị trường.
Bà dẫn chứng một giống lúa hoặc giống ngô mới trong năm đầu cho năng suất rất cao nên nông dân mở rộng diện tích. Nhưng sau vài vụ nhân giống, nếu doanh nghiệp không duy trì giống gốc hoặc không kiểm soát chặt quy trình sản xuất thì giống có thể bị thoái hóa, giảm độ thuần và khả năng chống chịu sâu bệnh. Khi đó, thiệt hại trước hết thuộc về người nông dân, hợp tác xã và cả doanh nghiệp thu mua.
Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong suốt thời gian giống lưu hành, bao gồm duy trì chất lượng, đảm bảo duy trì đúng giống, khả năng truy xuất nguồn gốc và chịu trách nhiệm khi giống không còn đáp ứng các đặc tính đã công bố, và quy định rõ trách nhiệm thu hồi hoặc chấm dứt hiệu lực tự công bố đối với giống không còn đáp ứng các đặc tính đã công bố theo quy định của pháp luật. Đây cũng là cách tiếp cận quản lý theo vòng đời sản phẩm mà nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển đang áp dụng.
Tương tự như quy định về tự công bố lưu hành giống cây trồng, dự thảo quy định quyền tự công bố, tự cập nhật thông tin về sản phẩm thức ăn chăn nuôi, nhưng chưa quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp sau khi thông tin sau khi thông tin đã được thay đổi.
Đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị khi giảm tiền kiểm thì cần tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng hiệu quả hậu kiểm, cần có nguyên tắc để bổ sung trách nhiệm cập nhật kịp thời các thay đổi về thành phần, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất.
Đồng thời, quy định rõ việc tự công bố phải gắn với truy xuất nguồn gốc, công khai cảnh báo theo quy định pháp luật và thu hồi khi sản phẩm không còn đáp ứng chất lượng đã công bố.
Theo đại biểu, quy định này sẽ vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo vệ người chăn nuôi và nâng cao hiệu quả của cơ chế hậu kiểm.
Đại biểu Nguyễn Thị Lan đồng tình với chủ trương phân cấp mạnh hơn cho địa phương trong một số thủ tục chuyên ngành kiểm dịch động vật, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y và các hoạt động chuyên ngành khác và cho rằng đây là bước đi phù hợp nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và nâng cao tính chủ động của địa phương.
Tuy nhiên, dự thảo mới quy định về phân cấp nhưng chưa làm rõ nguyên tắc bảo đảm thống nhất về chuyên môn khi tổ chức thực hiện. Đối với lĩnh vực thú y, nếu chỉ phân cấp mà thiếu tiêu chuẩn, quy trình và dữ liệu thống nhất thì rất dễ dẫn đến tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau.
Thực tiễn cho thấy, dịch bệnh động vật không dừng ở ranh giới hành chính. Khi xảy ra dịch tả lợn châu Phi hoặc cúm gia cầm, nếu việc kiểm dịch, giám sát và xử lý ổ dịch giữa các địa phương không được thực hiện thống nhất theo cùng một quy trình chuyên môn thì nguy cơ dịch bệnh lây lan sang địa phương khác sẽ rất lớn, đồng thời ảnh hưởng đến lưu thông hàng hóa và xuất khẩu.
Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh việc phân cấp phải đi đôi với chuẩn hóa, bảo đảm thống nhất về tiêu chuẩn chuyên môn, quy trình kỹ thuật và cơ sở dữ liệu trên phạm vi cả nước.
