Việc sử dụng bằng cấp giả trong môi trường sư phạm, theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng), không đơn thuần là một sai phạm cá nhân, mà là sự vi phạm đặc biệt nghiêm trọng đối với liêm chính khoa học, làm tổn hại trực tiếp đến nền tảng đạo đức của giáo dục đại học và phơi bày những lỗ hổng đáng lo ngại trong cơ chế thẩm tra, giám sát văn bằng.
Liên quan đến vụ việc ông Đ.N.N., Trưởng bộ môn Ngôn ngữ và Văn hóa, Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, bị xác định sử dụng bằng Tiến sĩ giả, dẫn tới việc bị đục bỏ tên khỏi bia tiến sĩ và buộc thôi việc, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhận định: "Đây là một vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, gây day dứt không chỉ vì hành vi gian dối học thuật, mà còn bởi nó xảy ra trong chính môi trường đào tạo giáo viên – nơi hình thành những người thầy, người cô cho xã hội".
“Người thầy, trước hết phải là tấm gương về nhân cách, sự trung thực và tinh thần học thuật. Khi một giảng viên đại học, lại là người giữ vị trí quản lý chuyên môn, sử dụng bằng cấp không hợp pháp để giảng dạy và lãnh đạo, thì đó không chỉ là vi phạm quy định pháp luật hay quy chế ngành, mà còn là sự phản bội sứ mệnh nghề nghiệp của chính mình”, nữ đại biểu nhấn mạnh.
Theo đại biểu Việt Nga, trong môi trường sư phạm, mỗi bài giảng không chỉ truyền đạt tri thức mà còn gieo mầm nhân cách. Một hành vi gian dối ở vị trí ấy sẽ phát đi thông điệp cực kỳ nguy hiểm: Có thể đi tắt, có thể ngụy tạo, có thể “khoác áo học thuật” mà không cần lao động trí tuệ chân chính.
Điều này đi ngược hoàn toàn với những giá trị mà giáo dục đang nỗ lực vun đắp: Trung thực, khai phóng và nhân văn.
Không chỉ làm tổn hại uy tín của một cá nhân, vụ việc còn ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh của nhà trường, của đội ngũ nhà giáo và rộng hơn là niềm tin xã hội đối với giáo dục đại học.
“Đây là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc cho toàn hệ thống về yêu cầu phải gìn giữ sự trong sạch của môi trường học thuật bằng những chuẩn mực cao nhất”, đại biểu Việt Nga bày tỏ.
Theo đại biểu Việt Nga, vụ việc cũng phơi bày rõ những bất cập trong công tác kiểm tra, xác minh văn bằng, đặc biệt với các bằng cấp được cho là cấp từ nước ngoài.
Thứ nhất, công tác thẩm tra hồ sơ nhân sự tại một số cơ sở giáo dục vẫn nặng về thủ tục hành chính, thiếu chiều sâu chuyên môn. Hồ sơ “đủ giấy tờ” chưa đồng nghĩa với việc đã được đối chiếu chặt chẽ với cơ sở dữ liệu gốc, đơn vị cấp bằng hay các hệ thống kiểm định quốc tế.
Thứ hai, cơ chế hậu kiểm chưa thực sự hiệu quả. Khi một cá nhân đã được tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giữ vị trí quản lý, việc rà soát lại bằng cấp, học vị thường không được tiến hành định kỳ, mà chỉ diễn ra khi có phản ánh, tố cáo. Điều này khiến sai phạm có thể tồn tại âm thầm trong thời gian dài.
Thứ ba, còn tồn tại tâm lý nể nang, tin tưởng cảm tính trong môi trường học thuật. Không ít trường hợp “tin vào danh xưng, tin vào hồ sơ đã đóng dấu”, trong khi gian dối học thuật ngày càng tinh vi, đặc biệt với những câu chuyện học tập ở nước ngoài khó kiểm chứng nếu thiếu hệ thống xác thực chuyên nghiệp.
“Chúng ta cần chuyển từ tư duy ‘tin là chính’ sang ‘xác minh là bắt buộc’, coi kiểm soát học thuật là một phần không thể thiếu của quản trị đại học hiện đại”, đại biểu Việt Nga khuyến nghị.
Đại biểu Việt Nga khẳng định, sử dụng bằng giả là hành vi xâm phạm liêm chính khoa học ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng. Liêm chính khoa học là nền tảng của mọi hoạt động nghiên cứu và giảng dạy, đòi hỏi sự trung thực từ quá trình học tập, nghiên cứu đến xác lập học vị.
“Nếu đạo văn là gian dối trong sản phẩm học thuật, thì dùng bằng giả là gian dối ngay từ ‘căn cước học thuật’ của một con người. Nó làm sai lệch hệ thống đánh giá năng lực, đồng thời gây tổn thương sâu sắc cho những người đã dành hàng chục năm lao động trí tuệ nghiêm túc để đạt được học vị thật”, nữ Đại biểu phân tích.
Đặc biệt trong giáo dục, hành vi này mang tính phá hoại đạo đức nghề nghiệp. Người thầy giảng về trung thực nhưng bản thân lại gian dối; nói về giá trị tri thức nhưng lại lựa chọn con đường ngụy tạo tri thức.
“Đó là một sự mâu thuẫn đau lòng và nguy hiểm. Nếu không xử lý nghiêm minh, những sai phạm như vậy sẽ tiếp tục bào mòn niềm tin xã hội và làm tổn thương chính những nhà giáo đang làm đúng”, đại biểu Việt Nga nhấn mạnh.
Trưởng bộ môn Ngôn ngữ và Văn hóa, Khoa Tiếng Anh, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 bị buộc thôi việc vì sử dụng bằng Tiến sĩ giả; đồng thời bị đục bỏ tên khỏi bia vinh danh tiến sĩ trong khuôn viên nhà trường.
Đây là mức kỷ luật cao nhất, được Hội đồng kỷ luật thống nhất sau khi xác định hành vi vi phạm nghiêm trọng Luật Viên chức, Luật Nhà giáo, gây tổn hại lớn đến uy tín nhà trường và ngành giáo dục.
Nhà trường yêu cầu cá nhân vi phạm hoàn trả toàn bộ kinh phí đã hưởng từ thời điểm sử dụng bằng giả; trước đó đã đình chỉ giảng dạy. Vụ việc được phát hiện từ phản ánh trên diễn đàn liêm chính khoa học, nghi vấn bằng Tiến sĩ từ Đại học Queensland (Australia) không có dữ liệu xác thực. Dù chưa nhận phản hồi chính thức từ phía Đại học Queensland, giảng viên đã thừa nhận hành vi; nhà trường đang phối hợp cơ quan công an tiếp tục xác minh.
Tại lễ vinh danh tân tiến sĩ năm 2025, Hiệu trưởng PGS.TS Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh: Học vị là danh dự, không thể vay mượn hay đánh đổi; liêm chính khoa học là ranh giới đạo đức tối thượng của người làm nghiên cứu.
