Một nghiên cứu công bố ngày 23/5 trên tạp chí Science cho thấy biến đổi khí hậu có thể khiến nhiều loài thực vật trên thế giới mất phần lớn môi trường sống vào cuối thế kỷ này, làm gia tăng nguy cơ tuyệt chủng và gây tác động dây chuyền đến các hệ sinh thái.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 67.000 loài thực vật có mạch, tương đương khoảng 18% số loài thực vật đã được biết đến trên toàn cầu. Kết quả cho thấy từ 7% đến 16% số loài có thể mất hơn 90% phạm vi sinh sống hiện nay.
Những loài bị đe dọa bao gồm cây Catalina ironwood ở California (Mỹ), một loài thực vật cổ đại có tuổi đời hơn 400 triệu năm và khoảng một phần ba số loài bạch đàn (Eucalyptus) của Úc.
Theo các nhà khoa học, khi Trái đất nóng lên, nhiều loài thực vật có thể dịch chuyển về phía bắc hoặc lên vùng cao hơn để tìm điều kiện thích hợp.
Junna Wang, nhà nghiên cứu tại Đại học Yale và Giáo sư Xiaoli Dong từ Đại học California, Davis, giải thích rằng: "Một cách để hình dung điều này là tưởng tượng thực vật đang cố gắng đi theo một 'vòng đai khí hậu' đang di chuyển. Khi nhiệt độ ấm lên, nhiều loài có thể dịch chuyển về phía bắc hoặc lên vùng cao hơn để giữ đủ độ mát. Tuy nhiên, nhiệt độ chỉ là một phần của câu chuyện".
Thực vật còn cần lượng mưa, đất đai và nhiều điều kiện môi trường khác. Tại nhiều nơi, sự kết hợp các yếu tố này đang ngày càng thu hẹp do biến đổi khí hậu.
Nghiên cứu cũng cho thấy việc giúp thực vật di chuyển đến những khu vực mới có thể không đủ để cứu chúng. Nguyên nhân chính không phải vì thực vật khó phát tán, mà vì tổng diện tích môi trường sống phù hợp đang giảm dần.
Các khu vực được dự báo chịu ảnh hưởng nặng gồm Bắc Cực, miền tây nước Mỹ, các vùng khí hậu Địa Trung Hải và nhiều khu vực ven biển của Úc. Tại đây, hạn hán, cháy rừng và nhiệt độ gia tăng sẽ khiến nhiều loài mất nơi sinh sống.
Dù một số khu vực có thể xuất hiện thêm các loài thực vật mới nhờ điều kiện thuận lợi hơn, các nhà khoa học nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa với việc đa dạng sinh học toàn cầu được cải thiện. Thay vào đó, thế giới đang chứng kiến sự "tái sắp xếp" của các hệ sinh thái, với nhiều loài biến mất ở nơi cũ và xuất hiện ở nơi mới.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ carbon dioxide, bảo vệ đất đai, cung cấp thực phẩm và duy trì môi trường sống cho động vật. Nếu thảm thực vật suy giảm, khả năng hấp thụ khí nhà kính của Trái đất cũng giảm theo, khiến quá trình nóng lên toàn cầu diễn ra nhanh hơn.
Theo nhóm nghiên cứu, bảo vệ đa dạng thực vật không chỉ là bảo tồn thiên nhiên mà còn là bảo vệ những hệ sinh thái đang hỗ trợ cuộc sống của con người.
