Góp ý Dự thảo Sổ tay AI của Hội Nhà báo Việt Nam:

Các cơ quan báo chí cần một cơ chế để những nguyên tắc đó có thể vận hành trong thực tế

(NB&CL) Tiếp tục đóng góp ý kiến hoàn thiện Dự thảo Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai Quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo cho các cơ quan báo chí do Hội Nhà báo Việt Nam xây dựng, ThS. Đào Trung Thành, Chuyên gia tư vấn độc lập về Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo cho rằng, dự thảo cần được hoàn thiện theo hướng tăng tính khả thi, giúp các cơ quan báo chí có thể triển khai thống nhất, thay vì chỉ dừng lại ở việc xác lập các nguyên tắc chung.

3 vấn đề cần được xử lý trước khi dự thảo được ban hành

Là tác giả cuốn Đạo đức AI: Nguyên tắc và thực hành, đồng thời nhiều năm nghiên cứu về quản trị AI, ThS. Đào Trung Thành đánh giá Dự thảo Sổ tay được xây dựng khá công phu, bao quát nhiều nguyên tắc nền tảng trong sử dụng trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động báo chí.

Từ việc khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với sản phẩm báo chí; AI không phải nguồn tin; mọi đầu ra đều phải được kiểm chứng; đến yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, nguồn tin, bản quyền và minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra... đều là những định hướng phù hợp với xu thế quản trị AI.

Tuy nhiên, theo ông, một quy chế sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ dừng ở việc xác lập các nguyên tắc.“Điều các cơ quan báo chí cần hơn là một cơ chế để những nguyên tắc đó có thể vận hành trong thực tế”, ông nhấn mạnh.

Từ đó, ThS. Đào Trung Thành chỉ ra ba vấn đề cần được xử lý trước khi dự thảo được ban hành.

Thứ nhất, dự thảo chưa phân định rõ địa vị pháp lý của văn bản, chưa xác định đây là Sổ tay hướng dẫn, Quy chế mẫu hay văn bản áp dụng trực tiếp, dễ dẫn tới lúng túng trong quá trình triển khai.

Thứ hai, một số nội dung chưa đồng bộ với Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15; giữa các điều khoản và phụ lục vẫn tồn tại những cách phân loại hoặc yêu cầu khác nhau đối với cùng một trường hợp sử dụng AI, gây khó khăn cho việc xây dựng quy chế thống nhất tại các tòa soạn.

Điểm được ông nhấn mạnh nhất là nhiều nguyên tắc được nêu ra là đúng nhưng vẫn thiếu các quy trình, biểu mẫu và ngưỡng quyết định để người sử dụng có thể áp dụng ngay trong công việc hằng ngày.

“Nói một cách đơn giản, quy chế mới trả lời được câu hỏi nên làm gì, nhưng chưa trả lời đầy đủ làm như thế nào”, ông cho biết.

Theo ông, một quy chế AI không chỉ cần xác định các nguyên tắc đạo đức mà còn phải làm rõ trường hợp nào được phép sử dụng AI, trường hợp nào cần tăng cường kiểm soát, ai có quyền phê duyệt, kiểm chứng và xử lý sự cố. Chỉ khi những câu hỏi đó được trả lời, AI mới có thể đi vào quy trình sản xuất tin tức một cách an toàn và thống nhất.

Không thể để mỗi tòa soạn tự hiểu theo một cách

Để một quy chế có thể đi vào thực tiễn, điều quan trọng trước hết là không để mỗi tòa soạn hiểu theo một cách.

Theo ThS. Đào Trung Thành, dự thảo vẫn còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu này. Nếu địa vị pháp lý của văn bản chưa được xác định rõ thì rất dễ xảy ra tình trạng mỗi cơ quan báo chí hiểu và vận dụng theo một cách khác nhau. “Có nơi coi đây là tài liệu tham khảo, nơi khác lại xem như quy định bắt buộc; có đơn vị áp dụng đầy đủ, nhưng cũng có đơn vị chỉ thực hiện một phần”, ông nêu vấn đề.

a1.jpg
ThS. Đào Trung Thành, Chuyên gia tư vấn độc lập về Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Phan Trang.

Ông nhấn mạnh, điều này đặc biệt đáng lưu ý trong bối cảnh Luật Trí tuệ nhân tạo đã có hiệu lực và nhiều quy định mới về phân loại rủi ro, minh bạch, trách nhiệm giải trình hay quản lý hệ thống AI đã được luật hóa.

Chính vì vậy, ông đề xuất cần tách bạch rõ ba tầng nội dung trong dự thảo.

Thứ nhất là nghĩa vụ pháp luật mà mọi cơ quan báo chí bắt buộc phải tuân thủ.

Thứ hai là chuẩn mực nghề nghiệp, gắn với đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Thứ ba là các thực hành quản trị được khuyến nghị, để từng cơ quan báo chí có thể lựa chọn, điều chỉnh phù hợp với quy mô và điều kiện vận hành của mình.

“Chỉ khi phân định rõ ba tầng này, các tòa soạn mới tránh được tình trạng lẫn lộn giữa yêu cầu pháp lý bắt buộc với những hướng dẫn mang tính khuyến nghị”, ông nhận định.

Cùng với đó, chuyên gia cũng đề xuất thiết kế lại cơ chế phân loại rủi ro theo mô hình hai tầng.

Ở tầng thứ nhất là phân loại hệ thống AI theo quy định của pháp luật. Ở tầng thứ hai là phân loại các trường hợp sử dụng AI trong hoạt động báo chí để phục vụ công tác quản trị nội bộ.

Ông đánh giá, cách tiếp cận này vừa bảo đảm tuân thủ Luật Trí tuệ nhân tạo, vừa phù hợp với đặc thù hoạt động của các cơ quan báo chí, đồng thời tránh tình trạng một tác vụ nhưng lại bị xếp vào nhiều mức độ rủi ro khác nhau ở các điều khoản và phụ lục.

Một quy chế tốt không phải quy chế nhiều điều khoản

ThS. Đào Trung Thành cho rằng, quản trị AI cần hướng tới kiểm soát rủi ro, thay vì làm phát sinh thêm các tầng nấc thủ tục trong hoạt động của tòa soạn.

“Nếu mọi tác vụ đều phải qua nhiều tầng phê duyệt, lãnh đạo phải ký duyệt từng bản dịch, từng bản tóm tắt hay từng sản phẩm trực quan hóa dữ liệu, quy trình sẽ nhanh chóng trở nên quá tải. Khi đó, thay vì tuân thủ quy định, người sử dụng có xu hướng tìm cách bỏ qua quy trình hoặc không khai báo việc sử dụng AI”, ông cho biết.

Ông đề xuất phân biệt rõ giữa phê duyệt quy trình và phê duyệt từng sản phẩm.

a2.jpg
AI đang tham gia ngày càng sâu vào quy trình sản xuất báo chí, đặt ra yêu cầu về một cơ chế quản trị thống nhất và có thể triển khai trong thực tiễn.

Những tác vụ có rủi ro thấp, sử dụng công cụ đã được thẩm định và người dùng đã được đào tạo có thể vận hành theo quy trình chuẩn đã được phê duyệt trước. Chỉ những trường hợp có rủi ro cao, liên quan đến dữ liệu nhạy cảm, cáo buộc, thông tin ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích của tổ chức, cá nhân hoặc vượt quá ngưỡng kiểm soát mới cần xin ý kiến đối với từng sản phẩm cụ thể.

Ở góc độ quản trị, ông cho rằng một Sổ tay hướng dẫn chỉ thực sự có giá trị khi người sử dụng có thể biến những yêu cầu trong văn bản thành các thao tác cụ thể trong công việc hằng ngày.

Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc, dự thảo cần được bổ sung các biểu mẫu, phiếu đánh giá rủi ro, checklist kiểm chứng, ma trận phân quyền, quy trình xử lý sự cố và các phụ lục có thể sử dụng ngay tại các tòa soạn.

Theo ThS. Đào Trung Thành, AI sẽ ngày càng hiện diện trong quy trình sản xuất tin tức. Điều quyết định không còn là việc có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI trong một khuôn khổ đủ rõ ràng để công nghệ hỗ trợ nâng cao chất lượng báo chí mà không làm suy giảm trách nhiệm nghề nghiệp, niềm tin của công chúng và những giá trị cốt lõi của báo chí chuyên nghiệp.

Xem thêm

Khai mạc Hội khỏe Hội Nhà báo Hà Nội mở rộng lần thứ 31 năm 2026

Khai mạc Hội khỏe Hội Nhà báo Hà Nội mở rộng lần thứ 31 năm 2026

(CLO) Sáng 16/11, Hội khỏe Hội Nhà báo thành phố Hà Nội mở rộng lần thứ 31 năm 2026 chính thức khai mạc tại Nhà thi đấu Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao phường Xuân Đỉnh (Hà Nội), với sự tham gia của gần 500 lượt vận động viên thuộc 23 đoàn báo chí, Hội Nhà báo.

Xã hội hóa hoạt động Hội: Huy động nguồn lực để không gián đoạn hoạt động

Xã hội hóa hoạt động Hội: Huy động nguồn lực để không gián đoạn hoạt động

(NB&CL) Trong khi kinh phí dành cho hoạt động Hội Nhà báo địa phương còn hạn hẹp, nhu cầu bồi dưỡng nghiệp vụ, hỗ trợ hội viên sáng tạo tác phẩm ngày càng đặt ra rõ hơn. Tại Thái Nguyên, việc huy động nguồn lực xã hội hóa để tổ chức các chuyến đi thực tế đang mở ra một cách làm đáng chú ý: đưa nhà báo đến gần hơn với đời sống cơ sở, đồng thời tạo thêm chất liệu cho hoạt động sáng tạo báo chí.

Xây dựng tổ chức Hội có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ

Xây dựng tổ chức Hội có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ

(NB&CL) Sau hợp nhất ba Hội Nhà báo, thách thức của Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ không chỉ là tập hợp 556 hội viên, mà còn phải tạo sự gắn kết và phát huy vai trò của người làm báo. Với phương châm “hội viên cần gì, Hội nghiên cứu đáp ứng nội dung đó”, Hội hướng tới xây dựng một tổ chức có sức sống từ cơ sở, nơi mỗi hội viên được đồng hành, hỗ trợ và gắn bó.

Hội Nhà báo tỉnh Ninh Bình: Đưa đạo đức nghề báo từ quy định vào thực tiễn

Hội Nhà báo tỉnh Ninh Bình: Đưa đạo đức nghề báo từ quy định vào thực tiễn

(NB&CL) Sự biến đổi của môi trường truyền thông đặt ra yêu cầu ngày càng cao về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Tại Ninh Bình, Hội Nhà báo tỉnh triển khai nhiều giải pháp từ giáo dục, bồi dưỡng đến kiểm tra, giám sát và xây dựng môi trường văn hóa báo chí, hướng tới việc đưa các chuẩn mực nghề nghiệp trở thành yêu cầu thực chất trong hoạt động của mỗi hội viên.

Báo chí Quảng Ninh đưa kỹ năng sản xuất video ngắn vào tiêu chí đánh giá người làm báo

Báo chí Quảng Ninh đưa kỹ năng sản xuất video ngắn vào tiêu chí đánh giá người làm báo

(CLO) Lớp tập huấn “Kỹ năng sản xuất video ngắn trên mạng xã hội” do Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức đã giúp học viên thực hành quy trình sản xuất video ngắn, từ xây dựng kịch bản đến quay, dựng và hoàn thiện sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh thúc đẩy phát triển nội dung số, đưa sản phẩm báo chí số vào tiêu chí đánh giá người làm báo.

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I: Đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, nhân văn, bứt phá trong kỷ nguyên số

(CLO) Đại hội đại biểu Hội Nhà báo tỉnh Lào Cai lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, mở ra chặng đường phát triển mới với yêu cầu xây dựng đội ngũ người làm báo bản lĩnh, chuyên nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy vai trò báo chí trong đồng hành cùng sự phát triển của địa phương.

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan thăm và làm việc

(CLO) Chiều 26/10, tại Hà Nội, Hội Nhà báo Việt Nam đón đoàn đại biểu Hội Nhà báo Thái Lan gồm 7 thành viên, do bà Norrinee Ruangnoo, Chủ tịch Liên đoàn Báo chí Thái Lan (CTJ), Chủ tịch Hội Nhà báo Thái Lan (TJA), Phó Thư ký tòa soạn Báo Matichon, Trưởng đoàn đại biểu thăm và làm việc tại Việt Nam từ ngày 26 đến 30/10/2026.

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

Hội Nhà báo cần mở rộng môi trường thực hành, kết nối và phát triển đội ngũ trẻ

(NB&CL) Trước sức ép chuyển đổi mô hình tòa soạn, trí tuệ nhân tạo và phương thức sản xuất nội dung mới, nhà báo Nguyễn Hoàng Nguyên, Phó Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ, cho rằng đầu tư xây dựng đội ngũ nhà báo trẻ chất lượng là nhiệm vụ hàng đầu. Từ thực tiễn đào tạo tại Tuổi Trẻ, ông kiến nghị Hội Nhà báo TP. HCM tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ số, mở rộng môi trường thực hành và xây dựng cơ chế hỗ trợ phát triển đội ngũ kế cận.

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

Phát động viết bài cho sách kỷ niệm 81 năm Báo Công Thương

(CLO) Ngày 20/10, Báo Công Thương ban hành kế hoạch phát động viết bài cho cuốn sách “Chở tin trên con tàu Công Thương”, nhằm lưu giữ những kỷ niệm, câu chuyện nghề nghiệp của các thế hệ người làm báo, đồng thời bồi đắp niềm tự hào và trách nhiệm với truyền thống 81 năm của tờ báo.

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Khai trương giao diện mới của Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia 2026

Ngày 16/10, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Lễ công bố sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam lần thứ 10, Báo Nhân Dân phối hợp Bộ Công thương và đối tác VCCorp chính thức ra mắt giao diện mới Chuyên trang Thương hiệu Quốc gia Việt Nam trên Báo Nhân Dân tại địa chỉ https://thuonghieuquocgia.nhandan.vn.

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

Những dấu ấn cuộc đời người cộng sản Trần Trọng Tân trên màn ảnh

(CLO) Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh người chiến sĩ cách mạng Trần Trọng Tân (15/10/1926-15/10/2026), Hãng phim Truyền hình TP.HCM (TFS), Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM thực hiện bộ phim tài liệu “Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son”, do Huỳnh Ngọc Thảo biên kịch và đạo diễn.

Quang cảnh trang trọng tại Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Sơn Hải.

Bản lĩnh người làm báo Đất Mỏ trong kỷ nguyên số

(CLO) Thành công rực rỡ và bế mạc vào chiều 16/10, Đại hội đại biểu Hội Nhà báo thành phố Quảng Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của đội ngũ những người làm báo hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

Đối thoại với nông dân để tháo gỡ những vấn đề từ cơ sở

(CLO) Diễn đàn “Bộ Công an - Trung ương Hội Nông dân Việt Nam lắng nghe nông dân nói” lần thứ nhất tạo không gian đối thoại trực tiếp, giúp các cơ quan chức năng nắm bắt tâm tư, kiến nghị của người dân, nâng cao hiệu quả bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực nông thôn.

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

Ra mắt Ban Chủ nhiệm câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ

(CLO) Ngày 15/10, tại phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, câu lạc bộ Nhà báo cao tuổi tỉnh Phú Thọ tổ chức lễ công bố quyết định và ra mắt Ban Chủ nhiệm khóa I, nhiệm kỳ 2026-2028. Dự và chỉ đạo buổi lễ có nhà báo Nguyễn Thảo Nguyên, Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Phú Thọ.

Cỡ chữ bài viết: