Dầu động cơ nếu không được thay định kỳ sẽ hình thành cặn bùn, gây hại nghiêm trọng cho máy. Việc thay dầu đúng thời gian là cách đơn giản nhất để ngăn hiện tượng này.
Thông thường, dầu nên được thay trước 8.000 km hoặc một năm, tùy theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tuy nhiên, hệ thống làm mát cũng không miễn nhiễm với tình trạng tương tự.
Nước làm mát tuần hoàn quanh động cơ và két nước để duy trì nhiệt độ, trong quá trình đó có thể tích tụ gỉ sét, cặn bẩn và tạp chất từ quá trình đốt cháy.
Dù nhiều loại dung dịch làm mát được quảng cáo là “tuổi thọ dài”, thực tế chúng vẫn bị suy giảm chất lượng do chu kỳ nhiệt. Giống như dầu động cơ, nước làm mát cần được xả và thay mới định kỳ. Nếu bỏ qua việc này, dung dịch sẽ biến thành một lớp bùn đặc màu nâu đục, gây nguy hiểm cho động cơ.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của nước làm mát là bôi trơn các chi tiết trong hệ thống làm mát. Thành phần chính của dung dịch là ethylene hoặc propylene glycol kết hợp với phụ gia chống ăn mòn.
Theo thời gian, các phụ gia này bị phân hủy, tạo thành lớp cặn nhầy do gỉ sét hoặc lẫn dầu. Nếu không thay nước làm mát định kỳ, lớp bùn này sẽ bắt đầu bít kín két nước, dẫn đến những sự cố nghiêm trọng.
Việc thay nước làm mát thường xuyên là cách hiệu quả nhất để ngăn bùn hình thành. Xe đời cũ thường cần thay sau mỗi 100.000 km hoặc hai năm, trong khi xe đời mới có thể kéo dài đến 160.000 km hoặc năm năm. Tuy nhiên, chủ xe nên kiểm tra sách hướng dẫn để đảm bảo chính xác.
Bùn trong két nước gây quá nhiệt - kẻ thù của động cơ
Quá nhiệt là nguyên nhân hàng đầu khiến động cơ hỏng nặng. Ngoài các lỗi như rò rỉ đường ống, hỏng van hằng nhiệt hay gioăng quy lát, có đến 40% sự cố động cơ xuất phát từ hệ thống làm mát và tình trạng két nước bị bùn đóng nghẹt.
Khi đó, nước làm mát không thể lưu thông để làm mát và bôi trơn các chi tiết như bơm nước, van hằng nhiệt, nắp máy và thân máy, khiến toàn bộ hệ thống bị “nghẹt thở”.
Hiện tượng này phổ biến ở xe cũ hoặc xe bị bỏ bê bảo dưỡng. Nếu thấy nước làm mát chuyển sang màu nâu trước thời điểm thay định kỳ, đó có thể là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng hơn trong động cơ.
May mắn là việc phòng tránh không đòi hỏi chi phí lớn hay dùng phụ gia đặc biệt. Chỉ cần thay nước làm mát đúng hạn và chọn loại phù hợp là đủ.
Chọn đúng loại nước làm mát để tránh bùn
Giống như việc dùng sai loại dầu có thể gây mài mòn và tạo cặn trong động cơ, nước làm mát cũng vậy. Xe đời mới nếu dùng loại dung dịch chứa phụ gia vô cơ như phosphate, silicate hoặc nitrate sẽ nhanh chóng xuống cấp và tạo bùn.
Ngược lại, xe cổ hoặc xe đời cũ có thể bị hỏng gioăng và phớt nếu dùng dung dịch chứa phụ gia hữu cơ hoặc dạng lai. Việc trộn lẫn các loại nước làm mát khác nhau càng nguy hiểm hơn, vì các phụ gia bị phân hủy sẽ tạo thêm bùn trong két nước, bình chứa và đường ống.
Một số trường hợp đặc biệt, ngay cả khi dùng đúng loại nước làm mát cũng có thể gặp sự cố, như dung dịch GM Dex-Cool màu cam từng bị phản ánh nhanh chóng biến thành lớp nhầy dính sau thời gian sử dụng.
Cách tốt nhất là tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất về thời gian xả nước làm mát, loại dung dịch phù hợp và các chi tiết liên quan. Nước làm mát có nhiều màu khác nhau, vì vậy hãy chọn đúng loại được khuyến nghị trong sách hướng dẫn và xác định xe cần dung dịch vô cơ, hữu cơ hay lai.
Lưu ý, một chai nước làm mát đã mở nắp chỉ nên dùng trong vòng 3-5 năm, nhưng tốt nhất vẫn là sử dụng dung dịch mới để đảm bảo hiệu quả. Thông thường, chủ xe chỉ cần thay một đến hai lần trong quãng đường 160.000 km.
