Bảo đảm quyền lợi y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số

Nhà nước Việt Nam đã có một hệ thống các văn bản pháp luật phù hợp với pháp luật quốc tế về quyền được chăm sóc y tế công cộng của người dân, trong đó có cộng đồng người dân tộc thiểu số (DTTS). Cụ thể là Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989, Luật Khám chữa bệnh năm 2009 và 2023, Luật Bảo hiểm Y tế sửa đổi, bổ sung năm 2014, Luật Dược năm 2016.

Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế ban hành chính sách đối với cán bộ, viên chức y tế công tác ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; quy định tiêu chuẩn, chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế thôn bản và chế độ phụ cấp đối với nhân viên y tế thôn bản; chính sách bảo hiểm y tế, chế độ hỗ trợ từ Quỹ Khám, chữa bệnh cho người nghèo; đầu tư bệnh viện tuyến huyện nhằm đảm bảo ưu tiên giải quyết các vấn đề sức khoẻ, tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.

Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, các Bộ, ngành liên quan đã tham mưu cho chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành một số chính sách như: Chính sách hỗ trợ cho phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con đúng chính sách dân số; khám chữa bệnh cho người nghèo; Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030; Chiến lược dân số và sức khoẻ sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020; Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn đến 2030; Chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2025”.

Đặc biệt, để nâng cao tính công bằng trong công tác chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là dành cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng DTTS, Đảng và Nhà nước đã có các chính sách, giải pháp cụ thể như nhóm chính sách và giải pháp nhằm ưu tiên giải quyết các vấn đề sức khỏe của người nghèo, vùng nghèo; nhóm chính sách nhằm tăng cường khả năng tiếp cận của người nghèo đến dịch vụ y tế công và cuối cùng là nhóm chính sách nhằm hỗ trợ tài chính cho người nghèo, vùng nghèo trong khám, chữa bệnh.

Mới đây nhất, một số chính sách về y tế, dân số đối với đồng bào dân tộc thiểu số đã được tích hợp vào Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030.  Cụ thể, Dự án 7 thuộc Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021 - 2030 nhằm mục tiêu cải thiện sức khoẻ của người DTTS về thể chất và tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ. Tăng cường công tác y tế cơ sở để đồng bào DTTS được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện đại. Tiếp tục khống chế, tiến tới loại bỏ dịch bệnh ở vùng đồng bào DTTS&MN.

Đồng bào DTTS ngày càng có nhiều cơ hội được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe

Nhờ đó, đồng bào DTTS, phụ nữ, trẻ em dưới 6 tuổi, người dân vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo ngày càng có nhiều cơ hội được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, đồng bào nghèo được khám chữa bệnh miễn phí và chính sách Bảo hiểm y tế được thực hiện đúng quy định. Các dịch bệnh sốt rét, bưới cổ cơ bản được khống chế, tuổi thọ trung bình của người dân tăng lên, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng giảm mạnh qua từng năm.

Mạng lưới y tế cơ sở vùng DTTS và miền núi ngày càng hoàn thiện, cơ sở vật chất và trình độ đội ngũ y, bác sỹ dần được nâng lên. Đến năm 2018, cả nước có 89,4% số xã có trạm y tế hoạt động, 96% số thôn bản có nhân viên y tế thôn bản, 90% số xã có bác sỹ làm việc, hơn 95% số xã có y sĩ sản nhi hoặc nữ hộ sinh. Do đó, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho đồng bào DTTS cơ bản được triển khai hiệu quả, như tiêm chủng mở rộng, phòng chống suy dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, dân số - kế hoạch hóa gia đình.

Người dân tộc thiểu số trên khắp mọi miền đất nước được thụ hưởng chính sách Nhà nước hỗ trợ mua bảo hiểm y tế cho đồng bào DTTS ở vùng khó khăn. Đến năm 2020, 96,12% người DTTS sử dụng thẻ bảo hiểm y tế. Khi đồng bào đi khám, chữa bệnh được bảo hiểm y tế chi trả. 

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng việc chăm sóc sức khoẻ cho người DTTS vẫn còn gặp nhiều thách thức. Mặc dù kết quả cấp thẻ BHYT miễn phí đạt tỷ lệ cao, nhưng số lượng người khám chữa bệnh và chất lượng khám chữa bệnh bằng BHYT ở tuyến y tế cơ sở đạt thấp, nhất là ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Phần lớn kinh phí khám chữa bệnh BHYT tuyến y tế cơ sở không sử dụng hết phải điều tiết cho các vùng phát triển, nơi có điều kiện khám, chữa bệnh tốt hơn.

Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị y tế khu vực đồng bào DTTS vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ; số cán bộ có trình độ chuyên sâu, nhất là cán bộ người địa phương thiếu trầm trọng; việc đào tạo, phát triển nguồn nhân lực y tế gặp nhiều bất cập. Hiện nay, ở các vùng DTTS và miền núi, tỷ lệ xã có trạm y tế xã đạt chuẩn còn thấp (chiếm 45%); chỉ có 69,2% số trạm y tế ở vùng đồng bào DTTS và miền núi có bác sỹ khám chữa bệnh cho người dân. Chỉ 20% trạm y tế xã đạt chuẩn y tế giai đoạn 2011-2020.

Từ thực tế đó, ngày 24/6/2021 , tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ  đã yêu cầu các bộ, ngành và BCĐ phải đề cao tinh thần trách nhiệm, khẩn trương xây dựng và triển khai kế hoạch hành động cụ thể để có thể tổ chức thực hiện thành công Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 , góp phần đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, khắc phục ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, phục hồi kinh tế, bảo đảm đời sống nhân dân.

Chương trình được triển khai là điều kiện thuận lợi để phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có lĩnh vực y tế, chăm sóc sức khỏe đồng bào. Theo tinh thần Dự án 7 "Chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người dân tộc thiểu số; phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em", đối tượng thụ hưởng, đầu tư là người dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt là phụ nữ mang thai, bà mẹ, trẻ em và người cao tuổi; Trung tâm y tế huyện, trạm y tế xã; Cán bộ y tế, dân số; nhân viên Trung tâm y tế huyện; nhân viên trạm y tế xã, viên chức dân số xã; nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên dân số; cô đỡ thôn bản. Đặc biệt, Dự án sẽ tập trung đầu tư cải tạo, sửa chữa cho các trạm chưa kiên cố, xuống cấp, hư hỏng và đầu tư xây mới y tế xã chưa kiên cố.

Mục tiêu của chương trình đến năm 2025 là 90% phụ nữ mang thai được khám thai định kỳ, sinh con ở cơ sở y tế/có sự trợ giúp của cán bộ y tế, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi thể gầy còm dưới 5%; giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi thể nhẹ cân dưới 15%; giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi thể thấp còi dưới 27%; giảm tỷ số tử vong mẹ tại khu vực miền núi xuống còn 50 ca trên 100.000 trẻ đẻ sống; giảm tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi khu vực miền núi xuống còn 17‰.

Nguyễn Hà