Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, bà Vũ Thị Hoa, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất Công nghệ cao Việt Hàn, Trưởng ban Kiểm tra Hội Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp chủ lực TP Hà Nội cho rằng, bên cạnh nỗ lực tự thân, doanh nghiệp cần những cơ chế hỗ trợ sát thực tế, đặc biệt là chính sách dùng chung chuyên gia và thúc đẩy liên kết trong cộng đồng doanh nghiệp.
Đề xuất cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp dùng chung chuyên gia theo dự án hoặc theo giờ
+ Thưa bà, từ đầu năm đến nay, tình hình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp có những chuyển biến như thế nào?
- Công ty chúng tôi chuyên sản xuất dây điện chống cháy, dây mạng, dây LED và cung cấp sản phẩm cho các đối tác, doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng của một số doanh nghiệp FDI lớn có nhà máy tại Việt Nam.
Từ đầu năm đến nay, hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty ghi nhận kết quả khá tích cực. Doanh thu và hoạt động kinh doanh tăng trưởng khoảng 150% so với cùng kỳ năm trước. Đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 50% kế hoạch năm đề ra.
Kết quả này đến từ nội lực được doanh nghiệp tích lũy qua nhiều năm, đặc biệt là kinh nghiệm hợp tác với các đối tác nước ngoài. Khi đã khẳng định được uy tín, bảo đảm chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, chúng tôi có cơ hội được đối tác giới thiệu tới những khách hàng mới, tạo hiệu ứng “vết dầu loang”, từng bước mở rộng thị trường và gia tăng đơn hàng.
Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng và tiến xa hơn trong chuỗi cung ứng, chúng tôi cần giải quyết những điểm nghẽn về nhân lực, năng lực quản trị và khả năng thích ứng với biến động thị trường.
+ Vậy thưa bà, trong những “điểm nghẽn” mà bà vừa nêu, đâu vấn đề được coi là khó khăn nhất?
- Khó khăn chung của các doanh nghiệp sản xuất hiện nay đó chính là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Khi chúng tôi làm việc với các tập đoàn, doanh nghiệp nước ngoài, họ đều yêu cầu về chất lượng sản phẩm, năng suất lao động và quy trình sản xuất rất cao. Để đáp ứng được những tiêu chuẩn này, chúng tôi rất cần đội ngũ nhân sự có chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và khả năng làm chủ công nghệ.
Tuy nhiên, việc tự tuyển dụng chuyên gia giỏi không hề đơn giản, nhất là khi chi phí nhân sự chất lượng cao thường vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Theo tôi, thay vì để từng doanh nghiệp tự tìm kiếm và thuê chuyên gia riêng lẻ, Nhà nước có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp dùng chung chuyên gia theo dự án hoặc theo giờ. Cách làm này vừa giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, vừa tạo điều kiện để nhiều đơn vị tiếp cận được kiến thức, kinh nghiệm và giải pháp chuyên môn mà trước đây họ khó có khả năng tự trang trải.
Bên cạnh đó, việc hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở những chương trình đào tạo chung.
+ Bà vừa nhắc đến việc đào tạo cần gắn với nhu cầu thực tế. Theo bà, cần thay đổi cách kết nối giữa doanh nghiệp, nhà trường và cơ quan quản lý như thế nào?
- Tôi cho rằng cần chuyển từ cách tiếp cận đào tạo theo chương trình có sẵn sang mô hình lấy bài toán thực tế của doanh nghiệp làm đầu vào.
Doanh nghiệp là nơi trực tiếp sản xuất, kinh doanh nên hiểu rõ mình đang thiếu gì, vướng ở khâu nào và cần công nghệ, kỹ năng gì để nâng cao hiệu quả hoạt động. Vì vậy, doanh nghiệp nên được chủ động đề xuất các vấn đề cần giải quyết; nhà trường, chuyên gia và cơ quan quản lý cùng phối hợp xây dựng phương án phù hợp.
Thực tế, công ty chúng tôi thường xuyên hợp tác với các trường đại học để tiếp nhận sinh viên thực tập và tham gia các công việc, dự án tại nhà máy. Riêng trong năm vừa qua, doanh nghiệp đã đón khoảng 200 sinh viên đến kiến tập, thực hành và tìm hiểu hoạt động sản xuất.
Qua quá trình này, tôi nhận thấy hiệu quả khá tích cực. Sinh viên có cơ hội tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế, còn doanh nghiệp có điều kiện phát hiện, bồi dưỡng những nhân sự tiềm năng ngay từ khi các bạn còn ngồi trên ghế nhà trường.
Tôi mong muốn mô hình này được nhân rộng, bởi nguồn nhân lực không chỉ cần kiến thức lý thuyết mà còn phải có kỹ năng thực hành, hiểu quy trình và đáp ứng được yêu cầu công việc ngay khi gia nhập doanh nghiệp.
+ Ngoài nhân lực, doanh nghiệp còn mong muốn những cơ chế hỗ trợ nào về tài chính, thuế và tiếp cận chính sách, thưa bà?
- Tôi đánh giá tích cực các chương trình đào tạo về tài chính, quản trị do cơ quan chức năng của Hà Nội tổ chức.
Bản thân tôi đã tham gia một số khóa học và nhận thấy tư duy quản lý, cách tiếp cận vấn đề của mình có nhiều thay đổi. Sau khi được trang bị kiến thức, doanh nghiệp cũng có nhu cầu tiếp tục học hỏi, cập nhật thêm những nội dung chuyên sâu hơn.
Tuy nhiên, bên cạnh đào tạo, doanh nghiệp sản xuất còn cần những hỗ trợ thiết thực về thuế, mặt bằng sản xuất và vốn.
Đối với doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, việc hoàn thuế đúng quy định, đúng thời hạn có ý nghĩa rất quan trọng đối với dòng tiền và kế hoạch sản xuất. Vì vậy, tôi mong muốn các thủ tục liên quan đến thuế tiếp tục được cải thiện, bảo đảm những doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện được giải quyết hồ sơ kịp thời.
Tôi cũng đề xuất xây dựng một cổng thông tin tập trung, trong đó các kiến nghị của doanh nghiệp được tổng hợp thông qua hiệp hội, phân loại theo từng nhóm vấn đề và cập nhật tình trạng xử lý. Qua đó, doanh nghiệp có thể theo dõi kiến nghị của mình đang ở giai đoạn nào, cơ quan nào phụ trách và kết quả giải quyết ra sao.
Về vốn, những doanh nghiệp đã có lịch sử hợp tác với đối tác lớn, dòng tiền và đơn hàng tương đối ổn định thường có lợi thế hơn khi làm việc với ngân hàng. Nhưng với doanh nghiệp chưa có nhiều kinh nghiệm hoặc chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, việc chứng minh năng lực để tiếp cận vốn vẫn là thách thức.
Do đó, chính sách hỗ trợ cần quan tâm cả nhóm doanh nghiệp đang trong quá trình nâng cấp năng lực, không chỉ những đơn vị đã có kết quả kinh doanh tốt.
Các doanh nghiệp trong nước vẫn chưa thực sự liên kết với nhau
+ Bà đánh giá thế nào về tiềm năng của ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam và điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu?
- Theo tôi, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển, nhất là trong bối cảnh các tập đoàn quốc tế tiếp tục tìm kiếm và mở rộng mạng lưới nhà cung ứng.
Tuy nhiên, cơ hội thị trường mới chỉ là điều kiện ban đầu. Muốn trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp trong nước phải chứng minh được năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, khả năng giao hàng và tính ổn định trong hoạt động kinh doanh.
Vì vậy, cần có các chương trình hỗ trợ giúp doanh nghiệp từng bước đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn lớn, từ cải tiến quy trình, nâng cao năng suất đến hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng và tiếp cận các chứng nhận cần thiết.
Bên cạnh đó, việc kết nối doanh nghiệp trong nước với các chương trình xúc tiến thương mại, đối tác quốc tế và những cơ hội hợp tác cụ thể cũng rất quan trọng. Khi doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhưng chưa biết tiếp cận thị trường hoặc chưa có đủ thông tin về yêu cầu của khách hàng, khả năng chuyển hóa cơ hội thành đơn hàng sẽ bị hạn chế.
Thực tế từ hoạt động của công ty chúng tôi cho thấy, uy tín và chất lượng sản phẩm là yếu tố cốt lõi. Khi đã tạo dựng được niềm tin với đối tác, doanh nghiệp có thể mở rộng quan hệ hợp tác thông qua chính mạng lưới đối tác hiện hữu.
Những chương trình hỗ trợ của Nhà nước và hiệp hội sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn nếu giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực thực chất và tạo ra những kết nối như vậy.
+ Theo bà, vì sao doanh nghiệp Việt vẫn chưa liên kết chặt chẽ với nhau, và cần làm gì để khắc phục tình trạng này, tạo sức mạnh chung cho cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát triển mạnh kinh tế tư nhân?
- Thành thật mà nói, các doanh nghiệp trong nước hiện nay vẫn chưa thực sự liên kết chặt chẽ, phần lớn vẫn hoạt động theo kiểu “mạnh ai nấy làm, mạnh ai nấy sống”.
Nếu nhìn sang Trung Quốc, có thể thấy các doanh nghiệp có sự liên kết và bổ trợ lẫn nhau khá chặt chẽ trong chuỗi sản xuất. Doanh nghiệp này thiếu gì, doanh nghiệp khác có thể hỗ trợ, từ nguồn cung nguyên liệu, linh kiện đến công nghệ và kinh nghiệm sản xuất. Nhờ đó, mỗi đơn vị không phải tự giải quyết mọi vấn đề mà có thể tận dụng thế mạnh của nhau để cùng phát triển.
Đây là kinh nghiệm mà doanh nghiệp Việt Nam có thể học hỏi, đặc biệt trong việc xây dựng mạng lưới hợp tác và phát huy thế mạnh của từng đơn vị. Khi các doanh nghiệp chủ động chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau, đặc biệt là các “anh cả” trong ngành, toàn ngành sẽ có thêm động lực phát triển.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cùng ngành có thể liên kết với nhau tạo thành các Hội, Hiệp hội nghề nghiệp để chia sẻ kinh nghiệm quản trị, tổ chức sản xuất, tìm kiếm khách hàng, kiểm soát chất lượng và xử lý những khó khăn phát sinh trong quá trình hoạt động. Những kinh nghiệm thực tế này nhiều khi có giá trị không kém các chương trình đào tạo lý thuyết.
Trong bối cảnh đó, tôi mong muốn các hiệp hội phát huy vai trò cầu nối, tập hợp doanh nghiệp theo ngành nghề, quy mô và nhu cầu để tổ chức những hoạt động chia sẻ chuyên sâu.
Doanh nghiệp có kinh nghiệm hỗ trợ doanh nghiệp mới; doanh nghiệp đã tham gia chuỗi cung ứng quốc tế chia sẻ những tiêu chuẩn, quy trình cần đáp ứng để các đơn vị khác có thể học hỏi.
Khi doanh nghiệp trong nước tăng cường liên kết, hỗ trợ lẫn nhau và cùng nâng cao năng lực, chúng ta sẽ có hệ sinh thái sản xuất vững chắc hơn, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, tôi mong cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục vững vàng, chủ động đổi mới và tăng cường hợp tác. Nghị quyết 68-NQ/TW đã tạo thêm động lực và khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân. Điều quan trọng là các chủ trương cần tiếp tục được cụ thể hóa thành những chính sách hỗ trợ thiết thực, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.
+ Xin cảm ơn bà!
