Cuộc chiến giữa Iran và Mỹ từng được dự báo sẽ tạo ra một trong những cú sốc lớn nhất đối với thị trường nhôm toàn cầu trong nhiều thập kỷ. Nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của Trung Đông - cùng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở công nghiệp trong khu vực đã khiến giới đầu tư lo ngại giá nhôm có thể vượt 4.000 USD/tấn và thị trường rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng.
Tuy nhiên, kịch bản tồi tệ nhất đã không xảy ra. Thay vào đó, ngành nhôm toàn cầu đang cho thấy khả năng thích ứng đáng kinh ngạc khi các nhà sản xuất từ Trung Đông đến Trung Quốc và Indonesia tìm được cách duy trì nguồn cung, qua đó ngăn thị trường rơi vào khủng hoảng.
Chuỗi cung ứng linh hoạt hơn dự kiến
Trong những tuần đầu của cuộc xung đột, nhiều chuyên gia cảnh báo các nhà máy luyện nhôm ở vùng Vịnh có thể cạn kiệt alumina - nguyên liệu đầu vào quan trọng nhất để sản xuất nhôm - chỉ trong vài tuần nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài.
Mối lo càng gia tăng khi một số cơ sở luyện kim trong khu vực trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tên lửa. Với việc Trung Đông chiếm gần 10% nguồn cung nhôm toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể tạo ra cú sốc lớn cho toàn ngành.
Tuy nhiên, thay vì ngừng hoạt động hàng loạt, các nhà máy luyện kim đã triển khai nhiều giải pháp hậu cần chưa từng có. Một số tàu chở alumina vẫn tiếp tục di chuyển qua eo biển Hormuz trong điều kiện rủi ro cao, trong khi nhiều lô hàng khác được chuyển hướng tới Oman trước khi vận chuyển bằng đường bộ tới các nhà máy trong khu vực.
Theo dữ liệu theo dõi vận tải biển, lượng nhập khẩu alumina vào khu vực vùng Vịnh hiện đã trở lại gần mức trước chiến tranh. Điều này giúp các nhà máy duy trì hoạt động và tránh được làn sóng đóng cửa mà thị trường từng lo ngại.
Amelia Xiao Fu, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa tại Ngân hàng Quốc tế Trung Quốc, nhận định rằng sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu được chuyển hướng vào Trung Đông, xuất khẩu gia tăng từ Trung Quốc và sản lượng tăng mạnh của Indonesia đã giúp ngăn chặn một cuộc khủng hoảng nguồn cung trên diện rộng.
Trung Quốc và Indonesia trở thành "van giảm áp"
Trong khi Trung Đông nỗ lực duy trì hoạt động sản xuất, nguồn cung bổ sung từ châu Á đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường.
Trung Quốc hiện là yếu tố được giới phân tích theo dõi sát sao nhất. Trước chiến tranh, ngành nhôm nước này được cho là đã tiến sát giới hạn công suất 45 triệu tấn/năm theo quy định của chính phủ. Tuy nhiên, dữ liệu gần đây cho thấy sản lượng thực tế đã vượt xa mức này.
Sản lượng nhôm của Trung Quốc hiện được ước tính tương đương khoảng 47 triệu tấn mỗi năm, trong khi xuất khẩu tăng mạnh. Điều này giúp bù đắp phần thiếu hụt từ Trung Đông và làm giảm áp lực lên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, Indonesia cũng nổi lên như một nhân tố bất ngờ. Sự gia tăng mạnh mẽ trong xuất khẩu nhôm cho thấy quốc gia Đông Nam Á này đang trở thành nguồn cung ngày càng quan trọng trên thị trường toàn cầu.
Một số nhà phân tích cho rằng, Indonesia có thể tiếp tục mở rộng sản lượng khi các doanh nghiệp chuyển nguồn điện từ ngành niken - vốn đang gặp khó khăn vì giá giảm - sang các dự án luyện nhôm có lợi nhuận cao hơn.
Nếu kịch bản này xảy ra, nguồn cung mới từ Indonesia có thể đến thị trường nhanh hơn dự kiến, qua đó tiếp tục giảm bớt áp lực thiếu hụt.
Nguy cơ thiếu hụt nhưng không còn mang tính hệ thống
Dù nguy cơ khủng hoảng đã giảm đáng kể, thị trường vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về triển vọng giá trong thời gian tới.
Một số tổ chức tài chính cho rằng nguồn cung bổ sung từ châu Á cùng lượng hàng tồn kho được giải phóng sẽ giúp thị trường dần cân bằng trở lại. Goldman Sachs dự báo giá nhôm có thể giảm về quanh 3.000 USD/tấn trong năm tới, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 3.400 USD/tấn hiện nay.
Ngược lại, Citigroup vẫn cảnh báo thị trường đang phải đối mặt với cú sốc nguồn cung lớn nhất trong hơn nửa thế kỷ. Theo quan điểm này, lượng tồn kho do các doanh nghiệp nắm giữ đang bị rút xuống nhanh chóng và nguy cơ thiếu hụt có thể xuất hiện trở lại nếu nhu cầu phục hồi mạnh hơn dự kiến.
JPMorgan cũng cho rằng thị trường đang được hỗ trợ bởi một lượng lớn hàng tồn kho "ẩn" nằm ngoài các sàn giao dịch chính thức. Khi lượng dự trữ này cạn kiệt, áp lực tăng giá có thể quay trở lại.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng thời điểm căng thẳng nhất có lẽ đã qua. Sự phục hồi của dòng nguyên liệu vào Trung Đông, cùng nguồn cung ngày càng lớn từ Trung Quốc và Indonesia, đang làm thay đổi cán cân cung cầu theo hướng thuận lợi hơn.
Hiện nay, phần lớn các tổ chức nghiên cứu đều đồng ý rằng thị trường nhôm đã tránh được kịch bản đổ vỡ nguồn cung từng được dự báo khi chiến tranh nổ ra.
Câu hỏi còn lại không phải là liệu thị trường có rơi vào khủng hoảng hay không, mà là liệu sẽ xuất hiện một đợt khan hiếm ngắn hạn cuối cùng trước khi nguồn cung mới được đưa vào hệ thống.
Nếu các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tiếp tục tiến triển và hoạt động thương mại qua vùng Vịnh được bình thường hóa, khả năng xảy ra cú sốc mới sẽ giảm đáng kể.
Sau nhiều tháng biến động, thị trường nhôm đang cho thấy một thực tế đáng chú ý: ngay cả một cuộc chiến tại khu vực trọng yếu của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng không còn đủ sức làm thị trường mất cân bằng khi các nhà sản xuất ngày càng linh hoạt trong việc tái cấu trúc dòng chảy thương mại và nguồn cung nguyên liệu.
