+ Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng cho biết nhu cầu vốn ngoài ngân sách lên tới khoảng 846.000 tỷ đồng. Theo ông, đâu là điều kiện quan trọng để thu hút dòng vốn này?
- Chủ trương huy động nguồn lực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng giao thông là cần thiết, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn đầu tư cao tốc rất lớn. Tuy nhiên không nên hiểu đơn giản rằng Nhà nước có dự án rồi giao cho doanh nghiệp tự nghiên cứu và thu xếp vốn.
Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế cấu trúc dự án ngay từ đầu. Điều quan trọng là phải đặt biểu đồ doanh thu bên cạnh biểu đồ rủi ro.
Doanh thu cho thấy khả năng hoàn vốn còn rủi ro phản ánh những biến số có thể làm thay đổi hiệu quả đầu tư như chậm giải phóng mặt bằng, biến động giá vật liệu, thay đổi chính sách hay lưu lượng xe thấp hơn dự kiến.
Khi những yếu tố này được nhận diện, lượng hóa và xác định rõ trách nhiệm xử lý, nhà đầu tư cũng như tổ chức tín dụng mới có cơ sở đánh giá hiệu quả, quyết định tham gia và bố trí nguồn vốn dài hạn.
+ Với kinh nghiệm triển khai nhiều dự án PPP, ông cho rằng cần có cách tiếp cận như thế nào đối với các dự án cao tốc trong giai đoạn tới?
- Theo tôi, trước hết cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế, đặc biệt là lưu lượng và doanh thu. Những tuyến đã khai thác ổn định, có khả năng tự hoàn vốn thì có thể huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần vốn Nhà nước.
Ngược lại, những đoạn có lưu lượng thấp, khó cân đối tài chính cần được Nhà nước tham gia với tỷ lệ phù hợp.
Đối với các tuyến có liên quan đến dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây, cần tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu. Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho dự án PPP cũ.
Bên cạnh đó, không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả dự án. Tùy điều kiện cụ thể, Nhà nước có thể tham gia góp vốn, thực hiện giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư một số hạng mục kết nối.
Thậm chí, có dự án không nhất thiết phải lựa chọn PPP nếu một phương thức đầu tư khác phù hợp hơn.
+ Từ thực tiễn các dự án Đèo Cả tham gia, ông có thể chia sẻ bài học về hiệu quả PPP và những vấn đề cần lưu ý khi mở rộng hạ tầng đường bộ cao tốc trong thời gian tới?
- Kinh nghiệm từ cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn cho thấy, việc hoàn thành xây dựng chưa đồng nghĩa với một dự án PPP đã thành công.
Nếu lưu lượng và doanh thu thực tế không đạt phương án ban đầu, dự án vẫn có thể gặp khó khăn trong suốt 20 - 30 năm khai thác. Vì vậy, hiệu quả PPP phải được nhìn nhận trong toàn bộ vòng đời dự án.
Ở chiều ngược lại, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận với tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, sử dụng nguồn lực của nhà đầu tư, không dùng vốn ngân sách Nhà nước cho thấy khả năng huy động nguồn lực xã hội khi điều kiện và cấu trúc đầu tư phù hợp.
Với các dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam, ngoài bài toán vốn, cần đặc biệt chú trọng chất lượng và trách nhiệm lâu dài. Phần mở rộng phải bảo đảm kết nối đồng bộ với tuyến đang khai thác, từ kết cấu, tổ chức giao thông đến bảo hành, bảo trì. Việc lựa chọn nhà thầu cũng cần gắn với năng lực thực tế, kiểm soát giá thành và trách nhiệm chất lượng.
Theo tôi, PPP không chỉ là giải pháp khi ngân sách Nhà nước hạn chế, mà còn là phương thức tổ chức, huy động và phân bổ nguồn lực xã hội. Khi Nhà nước kiến tạo cơ chế, doanh nghiệp tổ chức nguồn lực và thị trường cùng tham gia, các dự án sẽ có thêm điều kiện để phát huy hiệu quả.
Muốn dòng vốn dài hạn thực sự đến với hạ tầng, cần tạo dựng niềm tin bằng những dự án được chuẩn bị kỹ lưỡng, minh bạch và có cơ chế quản trị rủi ro rõ ràng.
