Sự kiện do Bảo tàng Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội và các nghệ sĩ thực hiện, mở ra hướng tiếp cận mới trong việc phát huy giá trị di sản bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
Tâm điểm của chương trình là không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình” do hai nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong thực hiện. Tác phẩm được kiến tạo từ những mảnh xác máy bay và vỏ bom do bảo tàng sưu tầm, lưu giữ.
Thay vì trưng bày hiện vật như những chứng tích lịch sử đơn thuần, các nghệ sĩ đã đặt chúng vào một cấu trúc thẩm mỹ mới, tạo nên cuộc đối thoại đa chiều giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình.
Công trình gồm hai khung kết cấu thép chính kết nối qua một lối đi gợi sự chia cắt bởi chiến tranh. Ở điểm kết thúc là hình ảnh giàn hoa, hoa sen và những dải lụa đa sắc - biểu tượng của tái sinh và hòa bình. Các mảnh xác máy bay được treo ở cao độ trung gian, tạo sự chuyển dịch trong cách tiếp cận hiện vật: từ góc nhìn lịch sử sang trải nghiệm suy tư, chiêm nghiệm của công chúng.
Bên cạnh chất liệu kim loại lạnh, hệ thống khối cầu, mảng hình học cùng các dải lụa bằng giấy dó, giấy dứa phủ sơn mài được kết hợp đan xen, tạo nên tương phản thị giác mạnh mẽ. Không gian này còn cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải về sự kiện quân và dân ta bắt sống phi công John McCain tại hồ Trúc Bạch ngày 26/10/1967 - dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa hướng tới hòa giải và phát triển.
Theo nghệ sĩ Thu Trần, thách thức lớn nhất là ứng xử với những di vật lịch sử nặng nề, làm sao vừa tôn trọng tính nguyên bản, vừa tạo được cấu trúc thẩm mỹ tinh tế đủ sức mở ra đối thoại với người xem. Nghệ sĩ Tây Phong nhấn mạnh yếu tố tổ chức không gian và nhịp điệu thị giác, hướng đến trải nghiệm mở, nơi mỗi cá nhân tự tìm thấy cách kết nối với lịch sử.
Nếu “Chiến tranh và Hòa bình” mang sắc thái lắng đọng, thì “Vũ điệu xuân” của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương lại rực rỡ, giàu năng lượng. Tác phẩm được tạo dựng từ hệ thống roi tuồng làm bằng vật liệu tái chế, treo trên giàn tre mộc mạc, hình thành cấu trúc mở với nhịp điệu chuyển động mềm mại. Sự kết hợp giữa tre - chất liệu truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa Việt cùng những dải màu tươi sáng tạo hiệu ứng thị giác sinh động, gợi nhịp điệu mùa xuân và tinh thần tái tạo.
Hình ảnh roi vút lên giữa không trung gợi liên tưởng đến Thánh Gióng - biểu tượng của ý chí quật cường và sức mạnh dân tộc. Từ hình tượng ước lệ trong nghệ thuật truyền thống, nghệ sĩ đã phát triển thành sắp đặt đương đại, gửi gắm thông điệp về năng lượng mới và niềm tin vào tương lai.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, việc ra mắt hai không gian trưng bày ngoài trời là “mảnh ghép hoàn chỉnh” cho hệ thống trưng bày cố định theo chuyên đề vừa được đầu tư, ra mắt tại Bảo tàng Hà Nội sau 10 năm nghiên cứu, sưu tầm và hoàn thiện với sự hỗ trợ của nhiều chuyên gia.
Việc tổ chức đồng thời hai không gian sắp đặt với hai sắc thái biểu đạt khác nhau đã tạo nên chỉnh thể hài hòa: một bên chiêm nghiệm về quá khứ, một bên hướng tới tương lai. Qua đó, Bảo tàng Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò là thiết chế văn hóa sáng tạo, nơi di sản không chỉ được lưu giữ mà còn được “đánh thức” bằng những hình thức biểu đạt mới, lan tỏa thông điệp về hòa bình, sáng tạo và phát triển bền vững.
