Tối 3/3 (tức Rằm tháng Giêng), tại Quảng trường Ngọ Môn - Đại Nội Huế, Ban tổ chức Festival Huế phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức chương trình nghệ thuật “Thi dĩ ngôn chí”, giới thiệu và tôn vinh di sản thi ca của các hoàng đế triều Nguyễn.
Chương trình nằm trong khuôn khổ Festival Huế 2026 và Ngày hội Thơ Huế, góp thêm một điểm nhấn cho chuỗi hoạt động Lễ hội mùa xuân “Xuân Cố đô”, đồng thời đưa công chúng trở về với kho tàng di sản thi ca cung đình.
Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế Nguyễn Phước Hải Trung cho biết, di sản thi ca của các hoàng đế triều Nguyễn được nhìn nhận như một dấu ấn đặc biệt trong dòng chảy văn học Việt Nam. Các vị vua là những bậc nho sĩ lừng danh trên văn đàn, để lại một khối lượng sáng tác đồ sộ và giàu giá trị tư tưởng.
Sinh thời, vua Minh Mạng để lại khoảng 4.200 bài thơ ngự chế, vua Thiệu Trị có khoảng 3.700 bài, vua Tự Đức sáng tác khoảng 4.600 bài. Vua Đồng Khánh, Thành Thái, Khải Định cũng để lại nhiều trước tác thi ca chữ Hán có giá trị.
Thơ ca với các hoàng đế không chỉ là thú tao nhã mà còn là nơi gửi gắm chí hướng, tâm tư trước thời cuộc. Đó chính là “ngôn chí” - nói lên chí hướng, khát vọng và trách nhiệm với xã tắc.
Từ tinh thần ấy, “Thi dĩ ngôn chí” được dàn dựng như một bản trường ca sân khấu gồm 10 hồi diễn liên hoàn, tái hiện bức tranh đời sống xã hội Việt Nam thế kỷ XIX tại kinh đô Huế xưa.
Tại chương trình, các bài thơ ngự chế được xâu chuỗi thành câu chuyện kể giàu tính ước lệ, kết hợp âm nhạc, múa, diễn xuất cùng hiệu ứng ánh sáng, khói lửa, hỏa thuật. Không gian Ngọ Môn về đêm trở nên lung linh, vừa uy nghiêm vừa giàu cảm xúc, như đưa người xem trở lại một thời vàng son của kinh đô.
Chương trình mở đầu bằng hồi “Ngự xuân hòa vận” - thơ xuân của hoàng đế Minh Mạng trên điện Thái Hòa, khắc họa khoảnh khắc bậc quân vương cảm nhận khí xuân đất trời.
Không gian xuân tiếp nối ở các hồi “Lễ hội mùa xuân”, “Duyệt binh ngày xuân”, tái hiện sinh khí triều đình và hào khí bảo quốc an dân. Xưa, triều đình tổ chức lễ Kỳ đạo (Xuất quân) để tôn vinh các vị thần Kỳ trong quân đội. Nhà vua thân chinh duyệt trận gồm các lễ Tế cờ, bắn đại bác, ban lệnh xuất quân; các đội quân luyện đao, chèo thuyền, cưỡi voi, cưỡi ngựa, bắn cung, bắn súng…
Các hồi “Ngày mùa hân hoan”, “Phong vị dân sinh” đưa nhịp sống lao động hòa vào thi ca cung đình. Dưới thời Nguyễn, xã hội gồm 8 hạng người: Sĩ, nông, công, thương, ngư, tiều, canh, mục. Năm 1845, sau chuyến vi hành, vua Thiệu Trị sáng tác chùm thơ vịnh 8 hạng người, ghi lại những lát cắt đời thường đầy thấu cảm.
Ở các phân đoạn “Ngự giá xướng họa thi”, “Kinh đô thắng cảnh”, vẻ đẹp văn hiến cố đô hiện lên qua non sông, đền đài, thành quách.
Chương trình khép lại bằng “Thái Hòa kiến thiết”, “Bảo vật muôn đời”, “Rạng rỡ mùa xuân” - bản hòa ca về khát vọng thịnh trị.
Chương trình “Thi dĩ ngôn chí” được kể đầy cảm xúc, tái hiện đời sống xã hội Việt Nam thế kỷ XIX và tôn vinh di sản thi ca của các Hoàng đế triều Nguyễn - những tác giả để lại dấu ấn đặc biệt trong dòng chảy văn học dân tộc.
