Chuyển nhiệm vụ nhưng giữ tư duy cũ - nguy cơ “bóp nghẹt” cải cách giáo dục ở cơ sở
Văn Hiền
Theo Thông tư 15/2025/TT-BGDĐT (Thông tư 15), từ 1/7, UBND cấp xã chính thức được giao quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn. Tuy nhiên, nhiệm vụ mới lại đang đặt ra một bài toán khó khi nguồn lực tại xã không thay đổi, cán bộ thiếu chuyên môn.
Việc phân cấp, trao quyền cho chính quyền cơ sở là một bước tiến quan trọng trong cải cách giáo dục. Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều địa phương, thực tế triển khai Thông tư 15 đang vấp phải những khó khăn lớn. Nhiệm vụ quản lý giáo dục ngày càng nặng nề, trong khi nhân lực tại xã không được bổ sung, nhiều nơi phải bố trí cán bộ không có chuyên môn sư phạm phụ trách.
Vậy làm thế nào để việc giao quyền này không trở thành gánh nặng, mà thực sự mang lại hiệu quả?
Phóng viên Nhà Báo và Công Luận đã có cuộc trao đổi với TS Hoàng Ngọc Vinh, Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo để làm rõ vấn đề này.
“
Giữa mô hình 'tự chủ có giám sát' và 'xin - chờ - phê duyệt', thì chúng ta hoàn toàn có thể tin mô hình đầu sẽ hiệu quả hơn, linh hoạt hơn và phù hợp với xu thế hiện đại"
TS. Hoàng Ngọc Vinh
Điểm nghẽn nằm ở tư duy: "Thu nhỏ" phòng giáo dục về xã sẽ gây quá tải
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nếu vẫn giữ nguyên mô hình hành chính cũ, tức là "thu nhỏ" Phòng Giáo dục và Đào tạo về xã, thì việc quá tải là điều khó tránh khỏi.
"Nhiệm vụ thì rất nhiều, nhưng xã lại không có biên chế giáo dục riêng, thiếu công cụ chuyên môn và nền tảng số. Khi giao nhiệm vụ mà không đủ điều kiện thực hiện, mọi việc sẽ trở nên rối rắm. Nhiều xã đành 'mượn tay' nhà trường nhưng lại không có cơ chế rõ ràng, khiến trách nhiệm bị chồng chéo, đùn đẩy”, TS Vinh phân tích.
Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng nhiệm vụ, mà ở tư duy quản lý. Cải cách sẽ trở nên kém hiệu quả nếu chúng ta chỉ dịch chuyển nhiệm vụ theo kiểu "cắt-dán" thủ tục hành chính mà không thay đổi cách thức tổ chức, vận hành.
TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, khi chuyển sang mô hình chính quyền 2 cấp, việc quản lý giáo dục cấp xã cần một tư duy mới, trao quyền thực chất cho hiệu trưởng.
Giải pháp chuyển sang mô hình "quản lý dựa trên nhà trường"
Để giải quyết điểm nghẽn này, TS Hoàng Ngọc Vinh đề xuất một mô hình mới: "quản lý dựa trên nhà trường", tức là trao quyền tự chủ thực chất cho nhà trường.
"Hiệu trưởng là người hiểu rõ nhu cầu thực tiễn của trường mình nhất. Họ cần được chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục, sử dụng ngân sách, quản lý nhân sự và tài sản nhỏ", TS Vinh nhấn mạnh.
“
Ngược lại, UBND xã không nên 'làm thay' mà đóng vai trò giám sát, điều phối và cung cấp nguồn lực theo quy định”
Đây là mô hình đã được nhiều quốc gia phát triển áp dụng, với nguyên tắc: quản trị tập trung vào trường học, chính quyền địa phương hỗ trợ và chịu trách nhiệm phần khung.
Ngay cả trong việc tuyển dụng giáo viên, nếu nhà trường không có quyền lựa chọn, chỉ có quyền báo cáo nhu cầu, thì sẽ không thể chịu trách nhiệm thực sự về chất lượng đội ngũ.
“
"Trách nhiệm bị phân tán, còn chất lượng giáo dục lại không ai chịu trách nhiệm đến cùng"
TS Vinh cho rằng: Thay vì giao toàn quyền tổ chức tuyển dụng cho Sở Giáo dục và Đào tạo, nên phân rõ vai trò, trách nhiệm của từng bên liên quan.
Chẳng hạn như Sở Giáo dục và Đào tạo nên chịu trách nhiệm định chuẩn năng lực giáo viên, điều tiết chỉ tiêu theo vùng, tổ chức vòng thi chuẩn hóa để sàng lọc “ứng viên đạt chuẩn” và quản lý quỹ lương – biên chế và giám sát tư vấn nhà trường.
Đây là vai trò điều tiết và bảo đảm công bằng. Nhà trường sẽ chịu trách nhiệm khâu tuyển dụng từ danh sách ứng viên đạt chuẩn do Sở cung cấp.
Nhiều xã đành “mượn tay” nhà trường, nhưng lại không có cơ chế rõ ràng, khiến trách nhiệm bị chồng chéo, đùn đẩy.
Ban giám hiệu phải chịu trách nhiệm giải trình minh bạch về quyết định của mình, với quy trình phỏng vấn, dạy thử, và chấm điểm công khai. Đây là quyền gắn liền với trách nhiệm, và cũng là cách tốt nhất để giảm nguy cơ tuyển sai.
Đương nhiên ở những nơi nhà trường không đủ năng lực tuyển dụng thì Sở nên hỗ trợ và kết hợp giám sát.
Trao quyền phải đi kèm giám sát và khung hướng dẫn chi tiết
TS Hoàng Ngọc Vinh thừa nhận lo ngại về việc trao quyền có thể dẫn đến buông lỏng quản lý là có cơ sở, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được.
“
Điều quan trọng là phải đi kèm với khung năng lực cho hiệu trưởng để việc bổ nhiệm theo tiêu chuẩn, hệ thống báo cáo minh bạch và cơ chế giám sát chuyên môn chặt chẽ"
TS Hoàng Ngọc Vinh
Giữa mô hình 'tự chủ có giám sát' và 'xin - chờ - phê duyệt', thì chúng ta hoàn toàn có thể tin mô hình đầu sẽ hiệu quả hơn, linh hoạt hơn và phù hợp với xu thế hiện đại.
Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều địa phương, trong khi nhiệm vụ ngày càng nặng thì nguồn nhân lực tại xã lại không đổi.
Để Thông tư 15 phát huy hiệu quả, TS Vinh đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành Khung hướng dẫn chi tiết để phân định rõ nhiệm vụ của xã và nhà trường. Bên cạnh đó, nên tổ chức thí điểm mô hình quản lý dựa trên nhà trường tại một số địa phương, đồng thời có sự hỗ trợ về kỹ thuật và nhân lực.
Tóm lại, mọi cải cách thể chế đều phải gắn liền với đổi mới tư duy. Nếu chỉ dịch chuyển nhiệm vụ mà không chuyển đổi mô hình và cách thức tổ chức, chúng ta sẽ định hình một thể chế mới nhưng với tư duy và công cụ cũ.
(CLO) Hơn 2.500 người cùng 147 phương tiện được huy động tham gia diễn tập chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và ứng phó sự cố hóa chất tại Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn, TPHCM.
(CLO) Công an xã Ia Hrung (tỉnh Gia Lai) vừa xử phạt hành chính 12,5 triệu đồng một công dân do có hành vi Cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân trên mạng xã hội.
(CLO) Sáng 31/10, tại Hà Nội, chương trình tập huấn kỹ năng phòng, chống đuối nước cho thanh thiếu nhi Thủ đô được tổ chức với sự tham gia hướng dẫn của các chuyên gia Nhật Bản, nhằm trang bị kiến thức sinh tồn, kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó an toàn với các tình huống nguy hiểm dưới nước.
(CLO) Trước những thách thức từ địa hình núi đá vôi hiểm trở, tỉnh Quảng Trị đang nghiên cứu thí điểm sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, quản lý và bảo vệ rừng tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
(CLO) Sau thông tin người dân có thể sử dụng họ tên và số căn cước công dân của người khác để đăng ký hiến mô, tạng thành công trên website của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, lãnh đạo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết đã chỉ đạo đơn vị liên quan xử lý ngay khi nắm được sự việc.
(CLO) Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra trách nhiệm của Đại học Quốc gia Hà Nội trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2021-2024, chỉ ra hàng loạt vi phạm liên quan đến thu học phí, trích lập quỹ học bổng, mở ngành đào tạo và tuyển sinh vượt chỉ tiêu.
(CLO) Trong tháng 10/2026, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang tổ chức trao tặng thiết bị vui chơi ngoài trời và thiết bị học tập cho các trường học tại 5 xã: Minh Quang, Bình Xa, Quang Bình, Nấm Dẩn và Hồ Thầu, góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc, giáo dục trẻ em tại các địa bàn khó khăn.
(CLO) Không tiếc đất sản xuất, sẵn sàng chặt bỏ cây trồng để bộ đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, già làng Siu Pích (xã Ia Dom, Gia Lai) đã góp sức đưa 16 hài cốt liệt sĩ trở về với đất Mẹ. Nghĩa cử ấy không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc mà còn tiếp thêm động lực cho hành trình tìm kiếm những người lính đã nằm lại nơi chiến trường xưa.
(CLO) Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vừa có văn bản báo cáo Cục Hàng không về việc tổ chức đưa cảng hàng không quốc tế Long Thành vào khai thác từ 0h ngày 24/12/2026.
(CLO) Ngành đường sắt Việt Nam đang sở hữu kho di sản giàu giá trị lịch sử, văn hóa. Khai thác những giá trị này không chỉ là câu chuyện bảo tồn quá khứ mà còn mở ra hướng phát triển mới cho du lịch và kinh tế đường sắt.
(CLO) Ngày 31/10, Thủ đô Hà Nội duy trì tiết trời dịu mát, ban ngày trời nắng với nhiệt độ phổ biến từ 23–32 độ C, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời. Tuy nhiên về đêm, thời tiết chuyển mây, có mưa rào và dông vài nơi. Trạng thái nắng ráo ban ngày này cũng bao phủ hầu khắp Bắc Bộ, trong khi Nam Bộ tiếp tục có mưa dông rải rác về chiều tối.
(CLO) Ngày 30/10, các tổ khảo sát của Hội đồng Tư vấn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố Đồng Nai đã tiến hành khảo sát thực tế tại khu vực Sân bay Long Thành và Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai nhằm nhận diện tiềm năng, lợi thế, nguồn lực, khó khăn, vướng mắc để đề xuất các “bài toán lớn” có thể giải quyết hoặc tạo chuyển biến thông qua hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
(CLO) Ngày 30/10, Sở Xây dựng Thái Nguyên phối hợp với Công ty cổ phần Thương mại và Du lịch Hà Lan khai trương tuyến xe buýt điện số 01, lộ trình Tân Long - Đa Phúc. Đây là tuyến xe buýt điện đầu tiên được đưa vào hoạt động tại tỉnh, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông công cộng.
(CLO) Cục Đường bộ vừa có văn bản yêu cầu các đơn vị trong ngành triển khai phương án ứng phó, bảo đảm an toàn giao thông trước tình hình mưa lớn kéo dài khu vực từ Quảng Trị - Đà Nẵng.
(CLO) Hôm nay (30/10), chuyến tàu Di sản Hà Nội - Thái Nguyên với chủ đề “Hành trình về với xứ Trà” đã chính thức lăn bánh và đón chào đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.
(CLO) Trước thềm Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, công tác chuẩn bị tại khu vực Quảng trường Võ Nguyên Giáp và Phố đi bộ Trung tâm đang được gấp rút triển khai với nhiều hạng mục phục vụ chương trình khai mạc vào tối nay 30/10 và các hoạt động trong khuôn khổ Festival. Từ hệ thống sân khấu, thiết bị kỹ thuật đến việc bố trí chỗ ngồi và chỉnh trang cảnh quan xung quanh, không gian tổ chức sự kiện đang dần được định hình.
(CLO) Hàng loạt trường đại học ghi nhận tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở mức cao, có nơi gần 80%. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng bằng cấp và điểm số đẹp chưa đủ chứng minh năng lực thực tế, giáo dục đại học cần chuyển trọng tâm từ tuyển sinh sang chuẩn đầu ra.
(CLO) Một người đàn ông 45 tuổi ở Ninh Bình phải nhập viện cấp cứu sau khi phát hiện lưỡi dao lam mắc trong thực quản, đâm xuyên hai thành đối diện, gây thủng và tràn khí trung thất. Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã nội soi lấy dị vật, đóng các vị trí tổn thương ngay trong đêm.
(CLO) 2 học viện An ninh nhân dân và Cảnh sát nhân dân sẽ tiếp nhận 5 trường thuộc khối Công an nhân dân; trong đó, hai trường đại học tại TP HCM được sáp nhập để thành lập phân hiệu mới.
