Chuyển nhiệm vụ nhưng giữ tư duy cũ - nguy cơ “bóp nghẹt” cải cách giáo dục ở cơ sở
Văn Hiền
Theo Thông tư 15/2025/TT-BGDĐT (Thông tư 15), từ 1/7, UBND cấp xã chính thức được giao quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn. Tuy nhiên, nhiệm vụ mới lại đang đặt ra một bài toán khó khi nguồn lực tại xã không thay đổi, cán bộ thiếu chuyên môn.
Việc phân cấp, trao quyền cho chính quyền cơ sở là một bước tiến quan trọng trong cải cách giáo dục. Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều địa phương, thực tế triển khai Thông tư 15 đang vấp phải những khó khăn lớn. Nhiệm vụ quản lý giáo dục ngày càng nặng nề, trong khi nhân lực tại xã không được bổ sung, nhiều nơi phải bố trí cán bộ không có chuyên môn sư phạm phụ trách.
Vậy làm thế nào để việc giao quyền này không trở thành gánh nặng, mà thực sự mang lại hiệu quả?
Phóng viên Nhà Báo và Công Luận đã có cuộc trao đổi với TS Hoàng Ngọc Vinh, Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo để làm rõ vấn đề này.
“
Giữa mô hình 'tự chủ có giám sát' và 'xin - chờ - phê duyệt', thì chúng ta hoàn toàn có thể tin mô hình đầu sẽ hiệu quả hơn, linh hoạt hơn và phù hợp với xu thế hiện đại"
TS. Hoàng Ngọc Vinh
Điểm nghẽn nằm ở tư duy: "Thu nhỏ" phòng giáo dục về xã sẽ gây quá tải
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nếu vẫn giữ nguyên mô hình hành chính cũ, tức là "thu nhỏ" Phòng Giáo dục và Đào tạo về xã, thì việc quá tải là điều khó tránh khỏi.
"Nhiệm vụ thì rất nhiều, nhưng xã lại không có biên chế giáo dục riêng, thiếu công cụ chuyên môn và nền tảng số. Khi giao nhiệm vụ mà không đủ điều kiện thực hiện, mọi việc sẽ trở nên rối rắm. Nhiều xã đành 'mượn tay' nhà trường nhưng lại không có cơ chế rõ ràng, khiến trách nhiệm bị chồng chéo, đùn đẩy”, TS Vinh phân tích.
Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng nhiệm vụ, mà ở tư duy quản lý. Cải cách sẽ trở nên kém hiệu quả nếu chúng ta chỉ dịch chuyển nhiệm vụ theo kiểu "cắt-dán" thủ tục hành chính mà không thay đổi cách thức tổ chức, vận hành.
TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, khi chuyển sang mô hình chính quyền 2 cấp, việc quản lý giáo dục cấp xã cần một tư duy mới, trao quyền thực chất cho hiệu trưởng.
Giải pháp chuyển sang mô hình "quản lý dựa trên nhà trường"
Để giải quyết điểm nghẽn này, TS Hoàng Ngọc Vinh đề xuất một mô hình mới: "quản lý dựa trên nhà trường", tức là trao quyền tự chủ thực chất cho nhà trường.
"Hiệu trưởng là người hiểu rõ nhu cầu thực tiễn của trường mình nhất. Họ cần được chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục, sử dụng ngân sách, quản lý nhân sự và tài sản nhỏ", TS Vinh nhấn mạnh.
“
Ngược lại, UBND xã không nên 'làm thay' mà đóng vai trò giám sát, điều phối và cung cấp nguồn lực theo quy định”
Đây là mô hình đã được nhiều quốc gia phát triển áp dụng, với nguyên tắc: quản trị tập trung vào trường học, chính quyền địa phương hỗ trợ và chịu trách nhiệm phần khung.
Ngay cả trong việc tuyển dụng giáo viên, nếu nhà trường không có quyền lựa chọn, chỉ có quyền báo cáo nhu cầu, thì sẽ không thể chịu trách nhiệm thực sự về chất lượng đội ngũ.
“
"Trách nhiệm bị phân tán, còn chất lượng giáo dục lại không ai chịu trách nhiệm đến cùng"
TS Vinh cho rằng: Thay vì giao toàn quyền tổ chức tuyển dụng cho Sở Giáo dục và Đào tạo, nên phân rõ vai trò, trách nhiệm của từng bên liên quan.
Chẳng hạn như Sở Giáo dục và Đào tạo nên chịu trách nhiệm định chuẩn năng lực giáo viên, điều tiết chỉ tiêu theo vùng, tổ chức vòng thi chuẩn hóa để sàng lọc “ứng viên đạt chuẩn” và quản lý quỹ lương – biên chế và giám sát tư vấn nhà trường.
Đây là vai trò điều tiết và bảo đảm công bằng. Nhà trường sẽ chịu trách nhiệm khâu tuyển dụng từ danh sách ứng viên đạt chuẩn do Sở cung cấp.
Nhiều xã đành “mượn tay” nhà trường, nhưng lại không có cơ chế rõ ràng, khiến trách nhiệm bị chồng chéo, đùn đẩy.
Ban giám hiệu phải chịu trách nhiệm giải trình minh bạch về quyết định của mình, với quy trình phỏng vấn, dạy thử, và chấm điểm công khai. Đây là quyền gắn liền với trách nhiệm, và cũng là cách tốt nhất để giảm nguy cơ tuyển sai.
Đương nhiên ở những nơi nhà trường không đủ năng lực tuyển dụng thì Sở nên hỗ trợ và kết hợp giám sát.
Trao quyền phải đi kèm giám sát và khung hướng dẫn chi tiết
TS Hoàng Ngọc Vinh thừa nhận lo ngại về việc trao quyền có thể dẫn đến buông lỏng quản lý là có cơ sở, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được.
“
Điều quan trọng là phải đi kèm với khung năng lực cho hiệu trưởng để việc bổ nhiệm theo tiêu chuẩn, hệ thống báo cáo minh bạch và cơ chế giám sát chuyên môn chặt chẽ"
TS Hoàng Ngọc Vinh
Giữa mô hình 'tự chủ có giám sát' và 'xin - chờ - phê duyệt', thì chúng ta hoàn toàn có thể tin mô hình đầu sẽ hiệu quả hơn, linh hoạt hơn và phù hợp với xu thế hiện đại.
Tuy nhiên, theo phản ánh từ nhiều địa phương, trong khi nhiệm vụ ngày càng nặng thì nguồn nhân lực tại xã lại không đổi.
Để Thông tư 15 phát huy hiệu quả, TS Vinh đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo sớm ban hành Khung hướng dẫn chi tiết để phân định rõ nhiệm vụ của xã và nhà trường. Bên cạnh đó, nên tổ chức thí điểm mô hình quản lý dựa trên nhà trường tại một số địa phương, đồng thời có sự hỗ trợ về kỹ thuật và nhân lực.
Tóm lại, mọi cải cách thể chế đều phải gắn liền với đổi mới tư duy. Nếu chỉ dịch chuyển nhiệm vụ mà không chuyển đổi mô hình và cách thức tổ chức, chúng ta sẽ định hình một thể chế mới nhưng với tư duy và công cụ cũ.
(CLO) Với lưu lượng phương tiện trên cầu Thanh Trì và Vành đai 3 trên cao lên tới khoảng 122.606 xe/ngày đêm, Cục Cảnh sát giao thông đề nghị nghiên cứu lại phương án tổ chức giao thông.
(CLO) Thực hiện đợt cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và bảo đảm an toàn thực phẩm, lực lượng Quản lý thị trường TPHCM đã phát hiện, xử lý nhiều vụ vi phạm, trong đó có hơn 40.000 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu và hơn 83kg thịt heo đông lạnh không rõ nguồn gốc.
(CLO) Nhiều năm qua, Câu lạc bộ Thanh niên Luật sư Hà Nội triển khai chương trình "Chuyến xe yêu thương", hỗ trợ kinh phí di chuyển và quà tặng cho hàng trăm bệnh nhi mắc bệnh hiểm nghèo điều trị ở Hà Nội về quê.
(CLO) 67 tuổi, từng bị đột quỵ, cụ bà sống cùng các con, có người giúp việc nấu ăn hằng ngày. Nhưng khi mệt, bà không dám gọi con; thuốc hết cũng im lặng vì “thấy các con bận”. Đến khi sức khỏe suy yếu, gia đình mới đưa đi khám và phát hiện một ổ nhồi máu não mới.
(CLO) Bộ Xây dựng vừa phê duyệt chủ trương đầu tư dự án nâng cấp, cải tạo Quốc lộ 6 đoạn Tuần Giáo - Mường Lay với sơ bộ tổng mức đầu tư 2.345 tỷ đồng.
(CLO) Bộ Xây dựng vừa ban hành văn bản số 74/2026/VBHN-TT-BXD hợp nhất Thông tư quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn của xe cơ giới, xe máy chuyên dùng tham gia giao thông trên đường bộ.
(CLO) Người phụ nữ được chẩn đoán bị viêm ruột thừa cấp, chỉ định chuyển tuyến để điều trị. Tuy nhiên, do mưa lớn kéo dài, nhiều tuyến đường đã bị ngập nên gần 60 cán bộ, chiến sĩ và người dân địa phương xã biên giới Tam Thái (Nghệ An) phải căng dây qua 3 cầu tràn nước chảy cuồn cuộn để đưa người dân đi cấp cứu.
(CLO) Sở Xây dựng Hà Nội vừa có thông báo bổ sung phương tiện được phép lưu thông qua cầu Thăng Long trong thời gian thi công trạm cân kiểm soát tải trọng xe phía Bắc cầu.
(CLO) Ngày 16/9, tại xã Gia Vân, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ khởi công dự án Xây dựng, nâng cấp, mở rộng đường ĐT.477, xây dựng cầu Hoàng Long và đường dẫn trên tuyến ĐT.477C với tổng mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng.
(CLO) Công an tỉnh Gia Lai vừa bắt tạm giam Nay Nhuôn để điều tra hành vi có dấu hiệu làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức. Người này bị xác định đã đặt làm 9 giấy phép lái xe hạng A1 giả thông qua mạng xã hội rồi nhận tiền từ những người có nhu cầu.
(CLO) Tiếp tục lan tỏa tinh thần trách nhiệm xã hội, ngày 15/9, Chương trình "Ước mơ xanh" của Báo Nhà báo và Công luận đã trao tặng hơn 2.000 đồng phục và nhiều hiện vật đến với các em học sinh tại điểm trường dân tộc nội trú tỉnh Cao Bằng và Điện Biên.
(CLO) Sau nhiều ngày thông tin về một thanh niên bị chó nghi mắc bệnh dại cắn tại phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai lan truyền trên mạng xã hội, lực lượng chức năng đã tìm được nạn nhân và hướng dẫn đến cơ sở y tế tiêm vaccine phòng dại.
Hơn 3,9 triệu cuốn sách giáo khoa (SGK) được các địa phương báo cáo còn thiếu sau khai giảng đang đặt ra nhiều câu hỏi về cách xác định nhu cầu và trách nhiệm cung ứng. Một nguyên nhân cần được nhìn thẳng là nhiều địa phương công bố miễn phí hoặc cho học sinh mượn sách ngay trong năm học 2026-2027 dù chưa thực hiện đúng trình tự tại khoản 3 Điều 33 Nghị định số 271/2026/NĐ-CP: kế hoạch dự báo nhu cầu phải được phê duyệt trước ngày 30/10 năm trước để làm căn cứ lập dự toán và sách phải nhập kho thư viện chậm nhất ngày 15/6. Khi kế hoạch được đưa ra quá muộn, việc mua sắm, in và giao sách trước khai giảng trở nên bất khả thi; nhà trường, doanh nghiệp phát hành và phụ huynh nhận những tín hiệu không thống nhất, dẫn đến thừa, thiếu cục bộ.
(CLO) Sau phản ánh của người dân về tình trạng ùn tắc thường xuyên tại nút giao gần Trung tâm thương mại Aeon Mall (phường Thanh Khê), Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Đà Nẵng cho biết đã chỉ đạo lực lượng tăng cường điều tiết, đồng thời phối hợp các đơn vị liên quan khảo sát, đề xuất phương án tổ chức giao thông tại khu vực.
(CLO) Trong giờ cao điểm sáng 16/9, nhiều ô tô, xe máy lưu thông vào làn BRT trên tuyến Láng Hạ - Giảng Võ và ngược lại sau khi Hà Nội điều chỉnh tổ chức giao thông. Dòng phương tiện chỉ ùn ứ cục bộ tại khu vực giao cắt phục vụ thi công cầu vượt.
(CLO) Trước dự báo mưa lớn diện rộng, nguy cơ xuất hiện lũ trên sông Hoàng Long và sông Đáy, UBND tỉnh Ninh Bình yêu cầu các địa phương, đơn vị khẩn trương triển khai phương án ứng phó, bảo đảm an toàn cho người dân và công trình.
(CLO) Ngày 16/9, tại thành phố Hải Phòng, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn”. Hội thảo là một trong những hoạt động của Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam, thuộc Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030 (VNEEP3).
(CLO) Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa sẽ được rà soát, điều chỉnh theo hướng giảm tính hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm, giáo dục toàn diện và cập nhật những yêu cầu mới. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh năm học 2026-2027 xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ tại nhiều địa phương.
(CLO) Khi một bệnh viện mua thiết bị y tế với giá cao hơn giá trị thực do sai phạm, khoản tiền chênh lệch trước hết có thể trở thành thiệt hại của nguồn vốn đã bỏ ra. Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Văn Duy, tác động đến viện phí, quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) và túi tiền người bệnh còn phụ thuộc vào nguồn vốn mua sắm và cơ chế tính giá của từng loại dịch vụ.
(CLO) Mốc 35 tuổi không phải “hạn cuối” để phụ nữ sinh con, càng không phải quy định buộc mỗi gia đình phải sinh hai con trước độ tuổi này. Theo chuyên gia, đây là thông điệp vận động nhằm giúp các cặp vợ chồng chủ động kế hoạch sinh sản trong bối cảnh mức sinh thấp và tuổi kết hôn, sinh con có xu hướng muộn hơn.
