Trong gần 11.000 phần mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt – Lào (tại xã Anh Sơn, Nghệ An), có 1 ngôi mộ khiến bất cứ ai dừng chân nơi đây cũng không khỏi lặng người. Trên tấm bia đá không chỉ có một, mà là hai cái tên: Liệt sĩ Lê Văn Tự (sinh năm 1952, quê xã Hội Sơn, Anh Sơn cũ, Nghệ An) và liệt sĩ Trần Đình Hiền (sinh năm 1952, quê Nghi Tiến, Nghi Lộc cũ, Nghệ An).
Theo chia sẻ của ông Nguyễn Sỹ Sáu, quản trang Nghĩa trang liệt sĩ Việt - Lào, hai liệt sĩ Tự và Hiền chiến đấu cùng đơn vị, hy sinh cùng một ngày, an táng cùng một vị trí. Khi được quy tập, hai bộ xương cốt đã hòa lẫn vào nhau, không thể tách rời.… Do đó, gia đình đã quyết định để hai liệt sĩ cùng an nghỉ với nhau.
Hành trình mòn mỏi tìm anh trai liệt sĩ
Những ngày đầu thu, chúng tôi có mặt trong căn nhà nhỏ của gia đình ông Lê Văn Thái (SN 1957, trú xã Vĩnh Tường, Nghệ An), để nghe chia sẻ về hành trình đi tìm mộ anh trai mình - liệt sĩ Lê Văn Tự.
Ông Thái kể anh Tự là con thứ 3 trong gia đình, nhập ngũ đầu năm 1971 được điều động vào miền Đông Nam bộ, trong đội hình của Tiểu đoàn 42 thông tin. Sau gần 2 năm chiến đấu, vào ngày 4/1/1973, chiến sỹ Lê Văn Tự hy sinh.
Từ ngày đi cho đến lúc hy sinh, người lính ấy chưa một lần về phép thăm gia đình. Ngày giấy báo tử gửi về, người cha đã khóc rất nhiều. Cho đến cuối đời, người cha ấy vẫn đau đáu dặn các con bằng mọi giá phải tìm và đưa anh Tự về.
Mang theo niềm mong mỏi của người cha quá cố, vào năm 2003, khi cuộc sống còn bộn bề khó khăn, ông Thái vẫn quyết định vay 7 triệu đồng để vào miền Nam tìm mộ anh. Hơn một tháng, ông Thái rong ruổi qua biết bao nghĩa trang, đọc tên từng tấm bia mộ nhưng tất cả vẫn chỉ là vô vọng.
7 năm sau, ông Thái bất ngờ nhận được cuộc điện thoại từ người họ hàng, thông báo đã tìm thấy mộ anh trai. Thông tin ấy khiến gia đình vỡ òa nhưng còn dè dặt, vì trước đó họ đã nhiều lần đi tìm kiếm khắp nơi mà không cho kết quả. Để xác minh, ông Thái cùng mấy người thân tức tốc vào Tây Ninh, tìm đến vị trí được chỉ dẫn.
Đó là một khoảnh đất từng có cây cổ thụ lớn. Điều trùng hợp là khi đứng trước khoảnh đất ấy, ông Thái nhận ra đó chính là nơi chiếc xe máy của ông từng chết máy giữa cơn mưa tầm tã trong chuyến tìm mộ vào năm 2003.
Tại đây, gia đình đã đào được xương sọ, xương sống và 2 chiếc lọ Penicillin đã ố màu thời gian. Mỗi chiếc lọ có một cuộn giấy nhỏ ghi thông tin của người hy sinh, trong đó, một chiếc thể hiện rõ tên Lê Văn Tự - anh của ông Thái. Chiếc lọ Penicillin còn lại, dòng chữ tên đã bị nhòe chỉ nhìn thấy lờ mờ tên “Hiền”.
Điều khiến mọi người xúc động là hài cốt của 2 người lính đã hòa quyện vào nhau sau gần 4 thập kỷ nằm dưới lòng đất. Được sự đồng ý của cơ quan chức năng, gia đình ông Thái quyết định gom toàn bộ hài cốt đưa về quê hương, để hai người lính tiếp tục được yên nghỉ bên nhau.
Ngày 20/12/2010, hài cốt hai người lính được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào. Lúc này, vì chưa khẳng định được danh tính người nằm cạnh liệt sĩ Lê Văn Tự, trên bia mộ khi ấy chỉ khắc tên một người.
Nhiều năm sau đó, gia đình ông Thái tiếp tục nhờ bạn bè, người quen, các cựu chiến binh và cơ quan chức năng dò hỏi thông tin về người liệt sĩ có ghi trên giấy chữ “Hiền”, nhưng không có manh mối. Ông Thái không hề biết rằng cách nhà mình cả trăm cây số, một gia đình khác cũng nhiều năm mòn mỏi tìm nơi an nghỉ của của liệt sĩ Trần Đình Hiền.
Ngôi mộ đôi gắn kết hai gia đình
Vào năm 2016, trong một lần trò chuyện với cán bộ Ban chỉ huy Quân sự huyện Nghi Lộc cũ, ông Trần Đình Lịch (anh trai liệt sĩ Trần Đình Hiền) tình cờ nghe nhắc đến 1 chiếc lọ Penicillin được tìm thấy trong phần mộ một liệt sĩ ở Anh Sơn. Mảnh giấy bên trong còn lưu rõ tên “Hiền”.
Thông tin ấy khiến ông vui mừng, bởi bao năm qua gia đình đi tìm kiếm em mà không thấy. Ngay hôm đó, ông Lịch cùng người thân quyết định tìm đến nhà ông Lê Văn Thái.
Nhớ lại ngày đặc biệt đó, ông Thái chia sẻ: "Hôm ấy, tôi đang đi làm ngoài đồng thì được nhắn tin về nhà có khách. Khi về, tôi thấy trong nhà nhiều người khách lạ. Họ giới thiệu là người thân của liệt sĩ Trần Đình Hiền".
Theo thông tin ông Trần Đình Lịch cung cấp cho ông Lê Văn Thái, hồ sơ lưu giữ tại Tiểu đoàn 42 thông tin cho thấy tháng 1/1973, trong lần làm nhiệm vụ, hai người lính Hiền và Tự bị thương. Cả 2 người được điều trị tại trạm phẫu ở ấp Con Trăn, xã Tân Hòa, huyện Tân Châu cũ. Ngày 4/1/1973, khu vực trạm phẫu bị địch càn, cả hai đều hy sinh. Do tình thế nguy cấp, các y tá, bác sĩ trạm phẫu chỉ kịp an táng 2 người lính dưới gốc cây kèm 2 lọ penicillin ghi tên.
Từ thông tin đó, gia đình đã nhiều lần tìm kiếm nhưng không có kết quả. Khi nghe tin gia đình ông Thái đã tìm và cất bốc hài cốt liệt sĩ Lê Văn Tự đưa về quê, ông Lịch tìm đến với hy vọng lần ra manh mối của em trai.
Là người có mặt trong cuộc gặp gỡ ấy, anh Trần Công Long Bình (SN 1976, cháu ruột liệt sĩ Trần Đình Hiền) nhớ lại: "Khi chú Thái mang chiếc lọ Penicillin ra, bố tôi và cô tôi vừa nhìn mảnh giấy bên trong đã òa khóc. Bố tôi khẳng định đó chính là em trai mình".
Sau khi thông tin trong tờ giấy được giải mã, cả hai gia đình đã cùng đến Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào. Theo nguyện vọng của cả 2 gia đình, tấm bia được làm lại, trên đó có đầy đủ thông tin của 2 liệt sĩ Lê Văn Tự và Trần Đình Hiền. Cũng trong dịp đó, 2 gia đình chính thức gặp nhau, mọi người làm hơn chục mâm cơm để làm lễ kết nghĩa anh em.
Từ một ngôi mộ đôi, 2 gia đình xa lạ biết nhau, để rồi cùng gìn giữ một tình thân được vun đắp bằng nghĩa đồng đội và sự hy sinh của những người đã ngã xuống.
