Bỏ phố về quê vì thứ trái không ai muốn nhặt
Những ngày đầu mùa nắng, dưới tán cây mù u ở xã Tam Ngãi (Vĩnh Long), từng bao hạt được người dân gom lại chờ thương lái đến thu mua. Ít ai nghĩ rằng loại trái từng bị xem như “đồ bỏ đi” ở miền Tây giờ lại có thể mang về nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân địa phương.
Người tạo ra sự thay đổi ấy là chị Ngô Thị Xuân Thủy (36 tuổi), một nữ kỹ sư nông nghiệp từng có nhiều năm làm việc tại các doanh nghiệp lớn trước khi quyết định trở về quê khởi nghiệp.
Tốt nghiệp chuyên ngành nông nghiệp sạch tại Đại học Cần Thơ, chị Thủy từng có công việc ổn định trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh nông nghiệp. Thế nhưng càng làm việc, chị càng nhận ra nhiều nông sản quê nhà vẫn chưa được khai thác đúng giá trị.
Trong những lần trở về quê, hình ảnh trái mù u rụng đầy gốc khiến chị day dứt. Người dân chủ yếu trồng cây để lấy bóng mát, còn trái thì bỏ đi hoặc bán với giá rất thấp.
“Người dân miền Tây trước đây đã biết dùng dầu mù u để trị bỏng, làm lành vết thương. Nhưng gần như chưa ai nghĩ đến chuyện làm sản phẩm bài bản hay thương mại hóa”, chị Thủy kể.
Năm 2019, chị quyết định nghỉ việc để bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ loại trái ít người quan tâm này. Không vốn lớn, không kinh nghiệm sản xuất tinh dầu, chị tự mày mò học quy trình chiết xuất, tìm hiểu thị trường rồi rong ruổi đến từng hộ dân để thu mua hạt.
Có những giai đoạn chị gần như làm tất cả mọi việc, từ phơi hạt, thử nghiệm ép dầu cho đến mang sản phẩm đi giới thiệu. Không ít lần các mẻ dầu thất bại vì hạt không đạt chất lượng hoặc quy trình xử lý chưa phù hợp.
Theo chị Thủy, khó khăn lớn nhất lúc đó không chỉ là tiền vốn mà còn là thay đổi suy nghĩ của người dân về giá trị của trái mù u.
“Lúc đầu nhiều người ngạc nhiên vì không hiểu tại sao mình lại đi mua thứ trước giờ họ toàn quét bỏ”, chị cười.
Biến trái rụng thành nguồn sống cho nhiều hộ dân
Sau gần hai năm nghiên cứu và hoàn thiện quy trình, dòng dầu mù u đầu tiên mang thương hiệu riêng của chị được đưa ra thị trường vào năm 2021.
Thay vì chạy theo sản lượng lớn, chị chọn hướng làm tinh dầu sạch với quy trình kiểm soát nguyên liệu nghiêm ngặt. Hạt mù u sau khi thu mua phải trải qua nhiều công đoạn ngâm ủ, phơi khô rồi mới ép lấy dầu.
Hiện mỗi năm cơ sở của chị cung ứng khoảng 3-5 tấn dầu mù u ra thị trường, với giá bán khoảng 500.000 đồng/lít. Ngoài dầu mù u, chị còn phát triển thêm nhiều sản phẩm tinh dầu thiên nhiên khác như sả chanh, bạc hà, chùm ngây hay vỏ bưởi.
Điều khiến chị Thủy tâm đắc nhất là việc mô hình này đang tạo thêm thu nhập cho nhiều hộ dân địa phương, đặc biệt là đồng bào Khmer.
Bà Diêu Thị Thuận, một hộ dân tại xã Tam Ngãi, cho biết trước đây trái mù u rụng xuống chỉ để bỏ đi. Từ khi có người thu mua đều đặn, bà con bắt đầu giữ lại hạt để bán kiếm thêm thu nhập.
“Không giàu nhưng có đồng ra đồng vào ổn định, nhất là với bà con nông thôn”, bà Thuận nói.
Hiện chị Thủy đang lên kế hoạch mở rộng vùng nguyên liệu và xây dựng mô hình tổ hợp tác liên kết với nông dân để chủ động nguồn cung.
Giữa lúc nhiều người trẻ chọn rời quê để tìm cơ hội nơi phố thị, nữ giám đốc 8X lại chọn hướng đi ngược dòng: trở về từ chính những điều bình dị nhất của quê hương.
Từ loại trái từng bị lãng quên, mù u giờ đây không chỉ trở thành sản phẩm mang giá trị kinh tế mà còn mở ra một câu chuyện khởi nghiệp rất riêng của miền Tây - nơi người trẻ bắt đầu học cách làm giàu từ chính tài nguyên bản địa.
