Có một miền “di sản” chúa Nguyễn Hoàng trên đất Quảng Trị

Đoan quận công Nguyễn Hoàng vào trấn thủ xứ Thuận Hóa (vùng đất từ Quảng Bình đến Thừa Thiên Huế ngày nay) vào năm 1558. Tại đây, ông bắt đầu đứng chân trên vùng đất Ái Tử - Trà Bát (nay là xã Triệu Ái và Triệu Giang, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị).

Trong thời gian 68 năm (1558 – 1626), chúa Nguyễn Hoàng đã có 3 lần dựng đặt thủ phủ/dinh phủ/dinh trấn của mình tại 3 địa điểm gồm: Ái Tử (1558 - 1570), Trà Bát (1570 - 1600) và Dinh Cát (1600 - 1626).

co mot mien di san chua nguyen hoang tren dat quang tri hinh 1

Pho tượng đồng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ được dân làng rước vào đền thờ khang trang tại làng Trà Liên, xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong, Quảng Trị.

Nhắc đến tỉnh Quảng Trị, nhiều người sẽ nghĩ rằng đây là vùng “đất lửa” của chiến tranh bom đạn, nhưng ít ai biết rằng, Quảng Trị nói chung và huyện Triệu Phong nói riêng cũng là miền “đất di sản”. Vài năm gần đây, các nhà nghiên cứu lịch sử trong nước đã gọi “Quảng Trị là đất dựng nghiệp của chúa Nguyễn Hoàng”.

Hiện nay người dân làng Trà Liên (trước đây làng Trà Bát, hiện nay thuộc xã Triệu Giang, huyện Triệu Phong) vẫn đang lưu giữ một trong những “báu vật quốc gia” từ thời kỳ chúa Nguyễn Hoàng. Đó là pho tượng đồng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ, vốn là cậu ruột, người đã chăm sóc, nuôi dạy chúa Nguyễn Hoàng từ thời thơ bé. Thái phó Nguyễn Ư Dĩ cũng là người đi theo phò tá, giúp cháu mình trong thời gian khai hoang, mở cõi ở xứ Đàng Trong, tham mưu các quyết sách để thu phục nhân tâm nơi vùng đất mới.

co mot mien di san chua nguyen hoang tren dat quang tri hinh 2

Hình ảnh “mộ rùa” ở làng Trà Liên được xem là bí ẩn chưa có lời giải đáp.

Tượng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ nặng hơn 300kg được đúc dưới thời chúa Nguyễn, cao 0,62m, phần vai rộng 0,30m, có niên đại khoảng 400 năm tuổi. Tượng được làm bằng chất liệu đồng, tạc ở thế ngồi trên ghế thấp 2 chân gấp khuỷu hơi dang ra. Khuôn mặt tượng là hình chữ điền, mắt nhìn xuống, mũi cao, môi mỏng, cằm vuông, râu dài, dái tai rộng, đầu đội mũ quan hai lớp, chân đi hia chỉ để lộ phần mũi. Tượng ngài Nguyễn Ư Dĩ được tạo hình toàn thân khoác áo choàng rộng phủ từ vai xuống vắt trùm cả 2 chân, 2 tay vòng phía trước bụng khuất trong vạt áo choàng chỉ để hở một ngón tay cái của bàn tay phải, trong khi đó phần bụng để hở to, tròn.

co mot mien di san chua nguyen hoang tren dat quang tri hinh 3

Thời điểm phát hiện “mộ rùa” có một tấm bia bị hư hại, khắc 2 chữ “Việt Cổ".

Theo ông Hồ Sỹ Út (75 tuổi), một người có úy tín tại làng Trà Liên thì pho tượng này đã từng bị kẻ trộm đánh cắp nhiều lần nhưng may mắn vẫn không mất đi. “Có lần kẻ trộm lấy cắp tượng ngài, đem ra chôn bên bờ sông Thạch Hãn. Dân làng Trà Liên đổ xô đi tìm khắp nơi nhưng không thấy. Sau đó, có người biết tung tích kẻ gian đem kể cho làng, cả làng đổ ra bờ sông Thạch Hãn dùng xà beng, cây sắt thọc xuống bờ cát bên sông thì may mắn tìm được ngài. Thậm chí kẻ trộm có lần đánh cắp tượng ngài rồi đem cưa một phần vào phần lưng pho tượng hòng tìm kiếm vàng bạc, châu báu nhưng chúng không tìm thấy đành bỏ lại pho tượng”, ông Hồ Sỹ Út kể thêm.

Đến cuối năm 2022, pho tượng đồng Thái phó Nguyễn Ư Dĩ được dân làng rước vào đền thờ khang trang tại làng Trà Liên. Đền thờ nằm trên khu đất diện tích 2 ha thuộc khuôn viên Di tích lịch sử quốc gia chúa Nguyễn, với kinh phí đầu tư hơn 3 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa.

“Mặc dù ngài Nguyễn Ư Dĩ đã có nơi khang trang để thờ tự nhưng đền thờ này vẫn còn thiếu tường rào, cổng đền thờ, bình phong, còn những người chăm nom, hương khói cũng chưa nhận được hỗ trợ gì. Tôi rất mong các ban ngành chức năng, con em Quảng Trị quan tâm, hỗ trợ để xây dựng nốt một số hạng mục còn thiếu kể trên”, ông Út nói thêm.

co mot mien di san chua nguyen hoang tren dat quang tri hinh 4

Thời điểm phát hiện “mộ rùa” có một tấm bia bị hư hại, khắc 2 chữ “Việt Cổ".

Cách đền thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ không xa là về phía cổng làng Trà Liên (sát bên quốc lộ 1A) là “ngôi mộ rùa”. Theo người dân làng Trà Liên, vì trên ngôi mộ có con rùa đá nên gọi là “mộ rùa”, được phát hiện vào năm 2013 khi người dân đào đất làm móng nhà. Hiện chưa có tài liệu chính thức nào nói về nguồn gốc “mộ rùa”, nhưng tại khu vực mộ có một tấm bia đá bị hư hại, khắc 2 chữ “Việt Cổ”. Đến năm 2022, người dân và mạnh thường quân đã đóng góp tiền bạc để cải tạo, sửa chữa “mộ rùa”.

Về nguồn gốc mộ rùa có thể xem là một bí ẩn, tuy nhiên theo các cụ cao niên trong làng, ngôi mộ rùa này có khả năng được xây dựng từ thời kỳ chúa Nguyễn đóng dinh trấn trên đất Triệu Phong.

“Ngôi mộ rùa được dân làng Trà Liên bảo vệ nghiêm ngặt, khi cúng kiếng thì đều cúng đồ chay. Gần đây người dân địa phương và có nhiều khách thập phương khi đến Triệu Phong cũng ghé mộ rùa để thăm viếng. Có nhiều giả thiết xung quanh ngôi mộ rùa này, nhưng tất cả chỉ là suy đoán, chứ chưa có bằng chứng gì”, ông Hồ Sỹ Út kể.

Làng Trà Liên, nơi vốn là dinh Trà Bát một thời oanh liệt năm xưa của chúa Nguyễn Hoàng, người dân địa phương cũng vừa phát hiện thêm một giếng cổ! Người dân gọi giếng cổ này “Giếng Phủ”, vừa được chính quyền địa phương phối hợp với người dân địa phương dựng bia đá khắc ghi là “Giếng Phủ làng Trà Liên 1558”.

“Khi mới phát hiện, phía miệng giếng là một hố bùn đất, người dân trồng rau muống! Dân làng đã phát quang, dọn dẹp xong thì mời các cụ cao niên đến và xác định đây giếng cổ có từ thời chúa Nguyễn Hoàng”, anh Thạnh, một người tham gia cải tạo giếng cổ nói.

Sau khi phát hiện giếng cổ, người dân đã quyên góp tiền bạc, lên thiết kế, thuê thợ về cải tạo lại giếng. Sau đó, giếng cổ được gia cố thêm bằng các phiến đá núi tự nhiên.

“Giếng Phủ là một di tích rất có giá trị lịch sử về dấu tích chúa Nguyễn Hoàng trên đất Triệu Phong. Hiện nay tại giếng này, mạch nước tiết ra vẫn trong xanh, mát rượi, không phèn chua, có thể dùng để sinh hoạt như giặt giũ, tắm rửa, thậm chí múc uống vẫn bình thường. Giếng cổ này từng là nơi cấp nước sinh hoạt cho quan binh, nhân dân cả vùng này trong thời chúa Nguyễn Hoàng”, ông Hồ Sỹ Út nhận định.

co mot mien di san chua nguyen hoang tren dat quang tri hinh 5

Giếng Phủ làng Trà Liên 1558 từng cấp nước cho quan binh và nhân dân khu vực chúa Nguyễn Hoàng đóng dinh trấn.

Mặc dù là một công trình có giá trị lịch sử, nhưng hiện nay vùng rìa giếng cổ này đang bị mồ mả xâm lấn, cây cối xung quanh mọc um tùm, không có đường vào thuận lợi.

Theo UBND huyện Triệu Phong, hiện có 10 địa điểm thuộc loại hình lịch sử – khảo cổ liên quan đến Dinh chúa Nguyễn (1558-1626) trên địa bàn được Bộ VH-TT&DL xếp hạng Quốc gia từ năm 2018. Các địa điểm này bao gồm: Dinh Ái Tử (xã Triệu Ái), Dinh Trà Bát (xã Triệu Giang), Dinh Cát (xã Triệu Giang), Mô Súng (xã Triệu Ái), Bãi Trận (xã Triệu Giang), Cồn Tập (xã Triệu Ái), Tàu Tượng (xã Triệu Ái), Ghềnh Phủ (xã Triệu Giang), Chợ Hôm (xã Triệu Ái), miếu Trảo Trảo phu nhân (thị trấn Ái Tử). Riêng đối với “Giếng Phủ” vừa được phát hiện thì đang tiến hành đo đạc chi tiết để bổ sung vào hồ sơ.

“Giếng Phủ làng Trà Liên hiện nay chưa nằm trong phân vùng bảo vệ di tích nên đang kiến nghị lãnh đạo huyện Triệu Phong cho chủ trương để làm việc với Sở VH-TT&DL đề nghị làm hồ sơ khoa học, hồ sơ pháp lý đề nghị Bộ VH-TT&DL bổ sung vào Di tích cấp Quốc gia. Trước mắt với những dữ liệu thu thập được, chúng tôi xác định Giếng Phủ có từ thời Chúa Tiên Nguyễn Hoàng, nằm gần Phủ Thờ trước đây. Từ manh mối Giếng Phủ, chúng tôi cũng sẽ kiến nghị khảo cổ học khu vực đó để kiểm chứng thêm tư liệu cũng làm rõ thêm dấu vết của di tích Giếng Phủ”, ông Đặng Sỹ Dũng, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Triệu Phong cho biết.

Bài và ảnh: Viết Hảo

Xem thêm

Gia Lai: Kỷ luật cán bộ bảo vệ rừng sau vụ phá gần 700 cây thông, tiếp tục phát hiện rừng thông bị tàn phá

Gia Lai: Kỷ luật cán bộ bảo vệ rừng sau vụ phá gần 700 cây thông, tiếp tục phát hiện rừng thông bị tàn phá

(CLO) Liên quan vụ phá gần 700 cây thông hàng chục năm tuổi tại xã Ayun (tỉnh Gia Lai), một viên chức đã bị kỷ luật cảnh cáo. Tuy nhiên, một tiểu khu khác thuộc cánh rừng này tiếp tục ghi nhận hàng trăm cây thông bị cưa hạ, “bức tử”. Hiện lực lượng chức năng đang mở rộng hiện trường, kiểm đếm toàn bộ số cây bị phá hoại để báo cáo UBND tỉnh.

Giữ vững biên cương từ lòng dân trong kỷ nguyên số

Giữ vững biên cương từ lòng dân trong kỷ nguyên số

(CLO) Trên tuyến biên giới dài hơn 80km giáp Campuchia, những già làng, người có uy tín và thanh niên địa phương đang trở thành những “cột mốc sống”, sát cánh cùng Bộ đội Biên phòng Gia Lai giữ gìn từng tấc đất biên cương. Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ trở thành nhịp cầu kết nối quân - dân, sức mạnh lòng dân tiếp tục được bồi đắp, góp phần giữ vững bình yên nơi phên dậu Tổ quốc.

Khi người dân vùng cao làm chủ công nghệ, thu nhập từ nông nghiệp từng bước được nâng lên

Khi người dân vùng cao làm chủ công nghệ, thu nhập từ nông nghiệp từng bước được nâng lên

(CLO) Từ những khu nhà màng trồng cà chua, hoa chất lượng cao ở Lào Cai đến vườn chanh leo của đồng bào Dao tại Lai Châu, việc ứng dụng khoa học, công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Không chỉ giúp nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí, những mô hình này còn cho thấy khi người dân được tiếp cận kỹ thuật mới và có sự liên kết trong tiêu thụ sản phẩm, lợi thế đất đai, khí hậu địa phương có thể chuyển hóa thành nguồn thu nhập ổn định hơn.

Quảng Trị: Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho xây dựng nông thôn mới

Quảng Trị: Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho xây dựng nông thôn mới

Để hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới năm 2026, 14 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn tại Quảng Trị đang đứng trước yêu cầu vừa hoàn thiện các tiêu chí, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn, đẩy nhanh tiến độ công trình và tạo động lực phát triển sản xuất. Trong đó, khơi thông nguồn lực, đầu tư đúng trọng tâm và cải thiện thu nhập cho người dân được xem là những yếu tố quyết định tính bền vững của chương trình.

Gia Lai: Kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng xanh từ hai dự án năng lượng tái tạo hơn 2.181 tỷ đồng

Gia Lai: Kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng xanh từ hai dự án năng lượng tái tạo hơn 2.181 tỷ đồng

(CLO) Hai dự án Nhà máy điện gió Tây Hồ - Chư Prông và Nhà máy điện mặt trời nổi Bàu Cạn vừa được khởi công tại tỉnh Gia Lai, với tổng vốn đầu tư hơn 2.181 tỷ đồng. Khi đi vào hoạt động, 2 dự án dự kiến cung cấp gần 170 triệu kWh điện sạch mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia, góp phần khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Đưa công nghệ số vào cuộc chiến chống tội phạm nơi biên giới

Đưa công nghệ số vào cuộc chiến chống tội phạm nơi biên giới

(CLO) Từ mô hình “Hòm thư điện tử tố giác tội phạm ẩn danh” đến phong trào “Bình dân học vụ số”, Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai đang từng bước ứng dụng công nghệ vào công tác vận động quần chúng. Những cách làm này không chỉ mở rộng kênh tiếp nhận thông tin, góp phần phát hiện, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật mà còn giúp người dân vùng biên nâng cao kỹ năng số, chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, chung tay bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng: Không ai giám sát vùng trồng tốt bằng chính người nông dân

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng: Không ai giám sát vùng trồng tốt bằng chính người nông dân

(CLO) Việc phân cấp thẩm quyền cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói về thẳng cấp xã được xem là bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính. Tuy nhiên, trước những lo ngại về năng lực tiếp nhận của cơ sở, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sẽ có cơ chế hỗ trợ tối đa, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời nhấn mạnh vai trò giám sát chéo từ chính cộng đồng những người làm nông nghiệp.

Viettel đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất và ra mắt Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel

Viettel đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất và ra mắt Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel

Ngày 17/11, tại trụ sở Tập đoàn, Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) tổ chức Lễ đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất và ra mắt Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel. Thượng tướng Phạm Hoài Nam, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, dự và chỉ đạo buổi lễ.

Gia Lai: Cánh rừng phòng hộ tiếp tục bị tàn phá, từng vạt thông cổ thụ bị hạ 'trắng'

Gia Lai: Cánh rừng phòng hộ tiếp tục bị tàn phá, từng vạt thông cổ thụ bị hạ 'trắng'

(CLO) Không chỉ từng vạt thông cổ thụ bị cưa hạ nằm ngổn ngang giữa rừng, hàng trăm cây thông khác tại cánh rừng phòng hộ ở xã Ayun (Gia Lai) còn bị ken đỏ quanh gốc, nhiều cây đã chết đứng. Hai hình thức xâm hại rừng diễn ra song song khiến cánh rừng phòng hộ bị tàn phá nghiêm trọng, đồng thời đặt ra dấu hỏi về trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng.

Gia Lai: Xúc động lễ truy điệu, an táng 18 hài cốt liệt sĩ

Gia Lai: Xúc động lễ truy điệu, an táng 18 hài cốt liệt sĩ

(CLO) Ngày 17/11, tỉnh Gia Lai tổ chức trọng thể Lễ truy điệu và an táng 18 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại điểm E7, H5, nay thuộc xã Ia Boòng, tỉnh Gia Lai. Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại giữa núi rừng, các anh đã được trở về trong vòng tay đồng đội, đồng bào và quê hương.

Cỡ chữ bài viết: