Sáng 10/8, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), nhiều đại biểu quan tâm đến quy định về hòa giải trực tuyến, cơ chế bảo vệ người yếu thế và tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở.
Thiết lập "lằn ranh đỏ"
Góp ý cho Dự án luật, đại biểu Lưu Thị Thúy Hăng (Phú Thọ) nhấn mạnh việc thiết lập “lằn ranh đỏ” bảo vệ đối tượng yếu thế. Nữ đại biểu phân tích điểm c khoản 1 Điều 3 dự thảo quy định không hòa giải đối với vi phạm pháp luật bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, nhưng tại khoản 7 Điều 4 lại quy định nguyên tắc hòa giải không thay thế biện pháp xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự. Quy định này chưa thực sự thống nhất.
“Thực tế có rất nhiều vụ việc như phụ nữ, trẻ em bị bạo hành, xâm hại nghiêm trọng nhưng chính quyền cơ sở lại đưa ra hòa giải với tư duy ‘dĩ hòa vi quý’, ‘đóng cửa bảo nhau’. Hậu quả để lại là kẻ bạo hành thoát tội mà nạn nhân lại tiếp tục chịu bạo hành và việc áp dụng các biện pháp bảo vệ khẩn cấp bị trì trệ”, đại biểu Hằng nhận định.
Bà Hằng đề nghị Quốc hội xem xét sửa đổi quy định tại Điều 3 theo hướng nghiêm cấm sử dụng hòa giải đối với các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, mua bán người; cấm dùng hòa giải làm công cụ để trì hoãn các biện pháp tư pháp bảo vệ nạn nhân.
Bà tán thành với việc dự thảo luật bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải, tạo cơ sở pháp lý huy động trí tuệ, kinh nghiệm của các chủ thể như già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc, người có uy tín trong dòng họ, người có trình độ pháp lý, kinh nghiệm xã hội, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc lựa chọn người được mời phải bảo đảm tính độc lập, khách quan và không có xung đột lợi ích với các bên trong vụ việc. Chính phủ cần quy định cụ thể trình tự, thủ tục mời người tham gia và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức nơi người được mời.
Cũng theo đại biểu, việc quy định tổ hòa giải tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số bắt buộc có hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, bố trí người phiên dịch đã thể hiện sâu sắc chính sách dân tộc của Nhà nước. Cần bổ sung quy định hòa giải viên là người dân tộc thiểu số tham gia tổ hòa giải phải là đại diện cho số đông người dân tộc thiểu số tại nơi đó, tránh trường hợp hòa giải viên là người của dân tộc này lại tham gia hòa giải tại vùng có đông đồng bào thuộc dân tộc khác dẫn đến rào cản về phong tục và ngôn ngữ.
Đồng quan điểm, đại biểu Trương Hồ Hải (An Giang) thông tin thực tiễn 12 năm qua cho thấy nhiều việc rất phức tạp liên quan đến đất đai, hôn nhân, thừa kế, dân tộc, tôn giáo, đòi hỏi phải có sự hỗ trợ của những người có chuyên môn pháp lý, am hiểu chuyên môn sâu sắc về lĩnh vực hoặc những người có uy tín đặc biệt. Quy định này giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội mà vẫn giữ được nguyên bản chất tự nguyện cộng đồng của hòa giải ở cơ sở.
Đề nghị xem lại phương thức bầu hòa giải viên
Bày tỏ không đồng tình với việc bầu và chỉ định các hòa giải viên và tổ hòa giải ở cơ sở, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) tranh luận hiện nay, lực lượng hòa giải ở cơ sở chủ yếu nằm trong các tổ chức chính trị - xã hội, bao gồm người có uy tín.
“Lấy người uy tín ở đâu ra để bầu tiếp. Tôi thấy như này là không thực tế”, đại biểu Tuấn thẳng thắn nói.
Nêu thực tế địa phương, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ chỉ ra các vụ hòa giải ít nhiều đều có có sự tham gia, hỗ trợ của lực lượng Công an và lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở để hòa giải thành, tỷ lệ tổ hòa giải độc lập tổ chức hòa giải thành công là rất ít.
Nếu chính quy hóa lực lượng hòa giải theo luật này sẽ rất khó đi vào thực tế. Luật cần quy định để phát huy được vai trò của các tổ chức chính trị trong Mặt trận Tổ quốc như hội thanh niên, phụ nữ, cựu chiến binh, người cao tuổi, đặc biệt là lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở - những thành phần chính liên quan đến hòa giải ở cơ sở hiện nay.
Giải trình sau đó, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo vẫn duy trì cơ chế bầu kết hợp bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên là kế thừa quy định hiện hành.
Hình thức bầu là một phương thức giúp cho cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục tập quán và được người dân tín nhiệm để thực hiện hòa giải. Điều này sẽ giúp củng cố niềm tin của người dân và tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vốn dĩ mang tính xã hội và tự nguyện.
Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn có một số vướng mắc, Dự thảo luật đã bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp không thể bầu được, để đảm bảo duy trì hoạt động thường xuyên của tổ hòa giải và giải quyết những vướng mắc phát sinh. Các hình thức bầu được quy định đa dạng, không cứng nhắc.
Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu thêm ý kiến các đại biểu về biểu quyết qua mạng xã hội, thời hạn bầu, trình tự bầu…
