Chiều 29/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, các đại biểu góp ý cho dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).
Mở rộng cạnh tranh, đa dạng hóa danh mục
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng), Luật BHXH năm 2024 yêu cầu hoạt động đầu tư Quỹ BHXH phải bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả và đa dạng hóa danh mục. Tuy nhiên, thực tế cho thấy yêu cầu về an toàn đang được đặt nặng, trong khi hiệu quả chưa được chú trọng tương xứng.
Tính đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư của riêng Quỹ BHXH đã hơn 1,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, hơn 82%, tương đương hơn 1,24 triệu tỷ đồng, được đầu tư vào trái phiếu Chính phủ; gần 18%, khoảng 272 nghìn tỷ đồng, gửi tại 4 ngân hàng thương mại.
Đại biểu lưu ý không mất vốn trên sổ sách chưa đồng nghĩa với bảo toàn đầy đủ giá trị thực của nguồn tiền. Nếu lợi suất đầu tư không theo kịp mức tăng giá hàng hóa, dịch vụ, y tế và sinh hoạt, sức mua thực tế của khoản tích lũy vẫn có thể bị bào mòn.
Năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân của Quỹ BHXH là 3,72%, trong khi CPI bình quân tăng 3,31%, khoảng cách chỉ còn 0,41 điểm phần trăm.
“Có cảm giác trong một thời gian dài chúng ta đã nhấn mạnh rất nhiều vào chữ “an toàn”, trong khi chữ “hiệu quả” chưa được đặt ở vị trí tương xứng”, đại biểu Vũ Văn Tiến nêu.
Từ thực tế này, đại biểu cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc pháp luật cho phép đầu tư vào những công cụ nào, mà còn ở cách lựa chọn đối tác, tạo cạnh tranh, phân bổ kỳ hạn và quản trị danh mục tiền gửi.
Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị mở rộng cách hiểu về an toàn của Quỹ. Theo đó, an toàn không chỉ là bảo toàn vốn mà còn phải hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững.
Đối với hoạt động gửi tiền, đại biểu đề nghị đổi mới theo hướng cạnh tranh, minh bạch và linh hoạt về kỳ hạn. Thay vì tập trung tại 4 ngân hàng như hiện nay, cần mở rộng cho các tổ chức tín dụng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn được tham gia, qua đó tăng tính cạnh tranh và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nguồn vốn của Quỹ.
Đồng thời, có thể nghiên cứu cơ chế đấu thầu tiền gửi theo từng kỳ hạn hoặc chào lãi suất cạnh tranh, phù hợp với nhu cầu thu - chi của từng quỹ thành phần.
Về đa dạng hóa đầu tư, đại biểu cho rằng trái phiếu Chính phủ vẫn có thể là trụ cột nhờ đặc tính an toàn. Tuy nhiên, pháp luật cũng đã cho phép đầu tư vào trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi của các ngân hàng đủ điều kiện.
“Câu hỏi không chỉ là cần bổ sung thêm công cụ gì, mà còn là vì sao những công cụ đã được pháp luật mở ra vẫn chưa tạo được một cơ cấu danh mục đa dạng hơn”, đại biểu đặt vấn đề.
Chuyên nghiệp hóa quản trị Quỹ
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, quy mô Quỹ trên một triệu tỷ đồng đòi hỏi phương thức quản trị đầu tư chuyên nghiệp hơn, với năng lực chuyên sâu về quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền, lạm phát, lãi suất và kiểm soát rủi ro.
Đại biểu cũng đề nghị tách tương đối rõ người đề xuất đầu tư, người quyết định và người giám sát nhằm tăng tính minh bạch, kiểm soát rủi ro.
“Lần sửa luật này không chỉ là bài toán lựa chọn giữa an toàn và hiệu quả đầu tư. Điều cần xem lại là cấu trúc đầu tư của Quỹ”, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.
Theo đại biểu, khi nguồn vốn lớn vẫn tập trung vào một số ít công cụ và đối tác ngân hàng, sự thận trọng nếu kéo dài quá mức có thể làm giảm khả năng phát triển của Quỹ.
Vì vậy, Luật sửa đổi cần tạo ra cơ chế an toàn dựa trên quản trị chuyên nghiệp, hướng tới yêu cầu thận trọng nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng không gia tăng rủi ro, nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng không đánh đổi an toàn.
