Sự kỳ vĩ của ngôi làng dưới lòng đất
Trong vai một khách du lịch, một ngày đầu tháng 12, chúng tôi có dịp ghé thăm Địa đạo Vịnh Mốc (xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị). Khi chúng tôi có mặt thì lượng khách khá thưa vắng, chỉ khoảng 3-4 đoàn khách đăng ký mua vé vào tham quan, mỗi đoàn 5-8 người.
Địa đạo Vịnh Mốc là một trong những di tích lịch sử, cách mạng hiếm hoi trên địa bàn tỉnh Quảng Trị bán vé phục vụ du khách. Sau khi vào cổng, du khách sẽ được đưa đến nhà chiếu phim để xem phim tư liệu về hành trình đào hầm địa đạo, cũng như quá trình đấu tranh gian khổ của quân, dân huyện Vĩnh Linh (cũ) trong kháng chiến chống Mỹ.
Nhà chiếu phim là một công trình bê tông kiên cố mang tính điểm nhấn tại đây, được thiết kế mô phỏng hầm tránh bom chữ A, phục vụ từ 80-100 du khách xem phim tư liệu cùng lúc.
Sau khi kết thúc xem phim tư liệu lịch sử, các đoàn du khách sẽ được hướng dẫn viên đưa đi tham quan hầm địa đạo. Du khách được hướng dẫn men theo các con đường bê tông tỏa đi khắp các cửa chính dẫn vào đường hầm địa đạo Vịnh Mốc bên dưới lòng đất. Những ai lần đầu đến thăm Địa đạo Vịnh Mốc, khi bước từng bước chân chầm chậm dẫn xuống lòng đất hầm địa đạo sẽ không thể tránh khỏi cảm xúc hồi hộp, lo lắng.
Càng tiến sâu xuống lòng đất, chúng tôi có cảm giác vừa thán phục sự sáng tạo, kỳ công, sự phi thường của người dân Vĩnh Linh khi thực hiện công trình đường hầm vĩ đại này. Vĩnh Linh chính là địa danh ở cực Nam của miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ, nằm bên bờ sông Bến Hải – Vĩ tuyến 17 chia cắt đất nước làm 2 miền sau Hiệp định Geneva năm 1954.
Ban đầu người dân Vĩnh Linh làm các hầm tránh bom hình A, nhưng về sau Mỹ tăng cường ném bom quy mô lớn, khiến người dân khu vực này phải đào đường hầm xuống lòng đất để trú ẩn.
Điểm đặc biệt ở địa đạo Vịnh Mốc mà chúng tôi cảm nhận được chính là một hệ thống đường hầm liên hoàn như một ngôi làng thu nhỏ dưới lòng đất, vừa để sinh tồn, vừa để chiến đấu. Các đường hầm này phần lớn cao bằng hoặc cao hơn đầu người trưởng thành (cao từ 1,6 mét đến 1,94 mét), cho nên mọi người có thể đi thẳng lưng mà không phải bò, khom.
2 bên lối đi được thiết kế thành từng ô nhỏ khoét sâu vào lòng đất nằm liền kề nhau, để cho các gia đình sinh hoạt, ngủ nghỉ, ăn cơm. “Để nói một cách ngắn gọn về địa đạo Vịnh Mốc, tôi chỉ dùng 2 từ để nói về hệ thống đường hầm này đó là “vĩ đại”! Khi đến đây chúng ta thấy rằng ý chí, nghị lực phi thường của người dân Vĩnh Linh trong chiến tranh chống Mỹ.
Hầm địa đạo cũng cho thấy nhân dân nơi đây không còn con đường nào khác phải đào hầm sâu hàng chục mét xuống lòng đất để tìm cách sinh tồn, chiến đấu. Nó cũng cho thấy sự hủy diệt của Mỹ khi ném bom xuống vùng đất này”, bà Lê Thị Nga (55 tuổi), du khách tham quan đến từ Hải Phòng chia sẻ.
Theo Ban quản lý di tích Địa đạo Vịnh Mốc, toàn bộ hệ thống địa đạo này có 13 cửa chính, trong đó 7 cửa thông ra biển, 6 cửa nằm trên đồi, được quân và dân Vĩnh Linh đào từ tháng 4/1966 đến tháng 12/1967. Đây là hệ thống địa đạo điển hình, hoàn thiện nhất trong số 114 địa đạo dưới lòng đất tại Vĩnh Linh, nhằm mục đích sinh sống, trú ẩn, chi viện cho đảo Cồn Cỏ, cũng như chi viện cho chiến trường miền Nam.
Ngoài các căn phòng ngủ, trong địa đạo này còn có giếng nước, nhà vệ sinh, trạm xá, bếp nấu ăn, hội trường dùng cho việc hội họp, xem phim, biểu diễn văn nghệ, tổ chức sự kiện…
Công trình lớn, nhưng khách chưa đông
Theo Ban quản lý di tích Địa đạo Vịnh Mốc, từ đầu năm đến nay, di tích này đón khoảng 60.000 lượt du khách tham quan, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là địa điểm tham quan đón được lượng khách tương đối nhỉnh hơn so với một số điểm đến tìm hiểu lịch sử, cách mạng trên địa bàn tỉnh Quảng Trị. Tuy nhiên, nếu so sánh với các điểm đến lịch sử, văn hóa, cách mạng ở miền Trung, lượng khách đến Địa đạo Vịnh Mốc vẫn còn khiêm tốn.
Về mặt giá trị lịch sử, hay tầm vóc công trình, chúng tôi cho rằng Địa đạo Vịnh Mốc không hề thua kém so với Thánh Địa Mỹ Sơn ở Đà Nẵng, hay tháp bà Ponagar ở Khánh Hòa… 2 địa danh này mỗi năm đón lượng khách tương đối lớn, trung bình từ khoảng 400-600 nghìn lượt/năm. Điển hình tại Khánh Hòa là các chuyến bay thẳng chở khách Nga, Trung Quốc đến sân bay, rồi đưa khách đi tham quan nhiều nơi, ở lại nhiều ngày.
Chúng tôi đã từng đến tham quan, tìm hiểu 2 địa danh kể trên và có thể thấy câu chuyện ở đây không nằm ở điểm tham quan, mà nằm ở yếu tố khác, bao gồm hạ tầng giao thông như đường sá, sân bay, đường bay thẳng, cũng như kế hoạch tăng cường xúc tiến, quảng bá du lịch, điểm đến. Đặc biệt, là việc thu hút dòng khách quốc tế cao cấp, có mức chi tiêu cao.
Một số công ty lữ hành du lịch tại Quảng Trị cho rằng, tiềm năng về du lịch tâm linh, về nguồn, cách mạng ở Quảng Trị tương đối lớn, nhưng thực tế lượng khách đi tour này chưa nhiều. Đại diện Công ty TNHH Dịch vụ Lữ hành Phong Nha Tourist cho hay, du khách đến Quảng Trị tham quan các điểm lịch cách mạng, tâm linh thường nhiều ở mùa hè, ít về mùa đông.
“Đây là lượng khách rất đặc thù, chủ yếu là những cựu chiến binh, hoặc những người yêu thích lịch sử, văn hóa đến Đồng Hới hoặc Huế thì kết hợp đi tour tham quan một số điểm di tích lịch sử tại Quảng Trị nhưng nhu cầu khách chưa nhiều. Mỗi năm bên đơn vị chúng tôi chỉ đón được vài trăm khách cho dạng tour này”, đại diện công ty du lịch này nói.
Ông Phan Trường Định, Trưởng Ban quản lý Di tích Địa đạo Vịnh Mốc cho biết, lượng khách đến Địa đạo Vịnh Mốc thì khách nội địa chiếm hơn 60%, còn lại là khách nước ngoài.
“So với một số địa điểm tham quan trong tỉnh, Địa đạo Vịnh Mốc đón được lượng khách nhỉnh hơn, nhưng nếu so sánh với các điểm tham quan lịch sử, văn hóa ở miền Trung thì chưa bằng. Tôi cho rằng, giải pháp trước mắt vẫn là tăng cường quảng bá trên các phương tiện đại chúng, mạng xã hội, cũng như kết nối với các công ty du lịch, các trường học trên địa bàn để kéo lượng khách đến với di tích. Còn về lâu dài, ngành du lịch sẽ thực hiện việc liên kết vùng, hợp tác với các tỉnh ở miền Trung để đưa khách đến”, ông Định chia sẻ.
Theo Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, hiện trên địa bàn tỉnh này có hơn 700 điểm di tích lịch sử. Thời gian qua tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, hướng tới hình thành chuỗi “tour du lịch lịch sử - tâm linh - trải nghiệm”. Ngành du lịch đang tập trung tôn tạo, số hóa thuyết minh đa ngôn ngữ, xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh gắn với giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, mở rộng đối tượng du khách. Mới đây, UBND tỉnh Quảng Trị, cùng Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịchtỉnh Quảng Trị đã tổ chức đoàn đi khảo sát, học tập kinh nghiệm phát triển du lịch tại TP Đà Nẵng và tỉnh Khánh Hòa.
