Về tham gia các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) năm 2023 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào Thái đen ở xã Yên Thắng, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa đã tái hiện Lễ hội Chá Mùn linh thiêng.
Theo truyền thuyết, xưa kia ở trần gian (Mường Lúm) đất đai cằn cỗi, hạn hán kéo dài, người dân đói khổ, thường xuyên bị dịch bệnh, không có thuốc để chữa bệnh. Để cứu giúp dân làng, đồng bào dân tộc Thái đã cử người lên Mường Trời cầu cứu Pó Then.
Thầy Lang thực hiện nghi lễ cúng trong Lễ hội Chá Mùn. Ảnh: LVHDLCDT Việt Nam
Lời kêu cứu của người Mường Lúm đã làm Pó Then động lòng và ra lệnh mở cổng trời cho quân lính, thần y xuống trần gian diệt trừ tà ma, chữa bệnh cứu giúp dân làng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, lúa đầy bồ, khoai sắn đầy sân, bản làng yên ấm.
Từ đó, cứ vào tháng 9 tháng 10 (âm lịch) hàng năm đồng bào dân tộc Thái ở Mường Lúm, xã Yên Thắng, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa sẽ tổ chức Lễ hội Chá Mùn.
Lễ vật cúng Pó Then trong Lễ hội Chá Mùn gồm có: trầu cau, quả, xôi, gà, gạo muối, bánh gai, rượu... Trung tâm của lễ hội là cây bông (gọi là Bọoc mạy). Trên cây bông trưng bày đủ loài hoa, chim muông, cá, ếch, voi, ngựa, thuyền bè và được đặt ở gian chính ngôi nhà sàn Mo chủ. Gần cây bông đặt 2 vò rượu cần, một vò cắm 4 cần dành cho Mo chủ mời ông Then, một chĩnh 8 cần mời khách đến dự lễ hội.
Một mâm cúng chính (gọi là Pan thôn) đặt gần cửa sổ gian giữa ngôi nhà với ý nghĩa mời Pó Then và linh hồn các thế hệ Mo mùn đi trước đến chứng giám và phù hộ cho lễ hội.
30 mâm phụ (gọi là Pan bán - mâm ngọt) được đan bằng tre, nứa bày các loại hoa quả như chuối, mía, khoai lang, khoai sọ, cá nướng, xôi năm và một chai rượu kèm 30 chén cho 30 mâm được đặt trên nhà sàn với ý nghĩa tiếp đoàn tháp tùng Pó Then từ Mường trời xuống trần gian dự lễ hội Chá Mùn.
Lễ hội gồm nghi lễ mời ông Then trên trời và linh hồn các thầy Mo đã quá cố về dự lễ hội; gọi vía người bệnh và mọi người về tham gia lễ hội; đón người cai quản địa phương và khách tham dự lễ hội; tổ chức các trò chơi, trò diễn và cuối cùng là tiễn Pó Then, các linh hồn mo Mùn trở về Mường trời, chia tay lễ hội và hẹn mùa lễ hội sau.
Lễ hội Chá Mùn là nét sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng dân tộc Thái đen ở Thanh Hóa với ước mong được thần linh phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, sức khỏe dồi dào, bản làng yên vui.
Đồng bào Thái đen xã Yên Thắng tái hiện Lễ hội Chá Mùn. Ảnh: LVHDLCDT Việt Nam
Thầy Lang ban lộc và phát thuốc
Lễ vật cúng gồm trầu cau, quả, xôi, gà, gạo muối, bánh gai, rượu...
Trong phần hội đồng bào Thái và du khách cùng uống rượu cần
Lễ hội Chá Mùn do chính những chủ thể văn hóa thực hiện
Các trò chơi, trò diễn cũng được tổ chức trong Lễ hội Chá Mùn
Tái hiện Lễ hội Chá Mùn là hoạt động thiết thực và ý nghĩa do chính chủ thể văn hóa thực hiện nhằm giới thiệu bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Thái tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.
Lễ hội còn là dịp để đồng bào các dân tộc cùng hội tụ giao lưu, hiểu biết lẫn nhau, khơi dậy niềm tự hào truyền thống văn hóa, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, qua đó, góp phần giáo dục ý thức, trách nhiệm cho các thế hệ trẻ trong việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam.
T.Toàn
