Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực về dòng vốn tài sản mã hóa
Hiện nay, thị trường tài sản số, tài sản mã hóa là thị trường tiềm ẩn rủi ro với nhiều hình thức rửa tiền mới, vì vậy cần đảm bảo được công tác quản lý, giám sát thị trường được hiệu quả.
Theo số liệu cập nhật mới nhất của Chainalysis, giá trị giao dịch trên chuỗi tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã tăng từ 81 tỷ USD/tháng vào tháng 7/2022 lên 244 tỷ USD/tháng vào cuối năm 2024, gấp 3 lần chỉ trong vòng 30 tháng.
Tốc độ tăng trưởng này đưa châu Á - Thái Bình Dương trở thành thị trường tài sản mã hóa phát triển nhanh nhất thế giới, phản ánh nhu cầu thực tiễn ngày càng lớn của nền kinh tế số, từ thanh toán, chuyển tiền, tiết kiệm đến các mô hình tài chính mới dựa trên blockchain.
Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó. Dòng vốn tài sản mã hóa chảy vào thị trường Việt Nam năm 2025 đã vượt 220 tỷ USD, tăng 55% so với năm trước, đưa Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực. Những con số này cho thấy quy mô và mức độ tham gia ngày càng sâu của người dân, doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường tài sản số.
Tuy nhiên, phần lớn các giao dịch vẫn diễn ra trên các sàn quốc tế, đặt ra nhiều thách thức trong quản lý, từ thất thu thuế đến rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Ông Nguyễn Thanh Sơn - Giám đốc Trung tâm Đào tạo (Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam) cho biết: Thời gian qua tại Việt Nam, hàng loạt chính sách đã được ban hành để đưa tài sản mã hoá vào khung pháp lý, ví dụ như Luật Công nghiệp Công nghệ số, Nghị quyết 05, Công ước Hà Nội…, đặc biệt là Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa được xem là bước ngoặt chính sách quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ “quan sát” sang “chủ động thử nghiệm”.
Một trong những điểm được đặc biệt quan tâm là tiềm năng huy động vốn mà thị trường tài sản mã hóa có thể mang lại cho nền kinh tế. Khi được đặt trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, tài sản mã hóa, đặc biệt là các mô hình gắn với tài sản thực có thể trở thành kênh bổ sung quan trọng cho thị trường vốn truyền thống. Sự ra đời của Nghị quyết 05 nhanh chóng được các định chế tài chính trong nước hưởng ứng. Theo đó, một loạt ngân hàng như Techcombank, VPBank, HDBank... cùng các công ty chứng khoán lớn như TCBS, VPBankS, SSI, VIX... đều đã tham gia thành lập các công ty trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn luôn song hành với rủi ro. Thực tiễn quốc tế cho thấy, sự phát triển nóng của thị trường tài sản mã hóa nếu thiếu kiểm soát có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng đối với nhà đầu tư và an ninh tài chính.
Tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng
Theo Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng cho các hoạt động huy động vốn trái phép, lừa đảo và rửa tiền.
Trong giai đoạn 2019 - 2024, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo trên không gian mạng, gây thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng, trong đó phần lớn dòng tiền bất hợp pháp được chuyển hóa thành tài sản mã hóa thông qua các sàn giao dịch quốc tế. Đáng lưu ý, nhiều sàn giao dịch không được cấp phép vẫn thu thập và lưu trữ dữ liệu khách hàng nhưng không tuân thủ các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư.
Trong bối cảnh đó, việc phát triển các sàn giao dịch tài sản mã hóa nội địa được cấp phép, hoạt động minh bạch theo khuôn khổ pháp lý của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, mà còn trực tiếp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư khi xảy ra tranh chấp.
Bà Nguyễn Thị Minh Thơ - Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho hay: Tháng 6/2023, Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) đã chính thức đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát tăng cường (Danh sách xám).
Khuyến nghị 15 của FATF nhấn mạnh các quốc gia cần bảo đảm các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo phải được quản lý trong khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, đồng thời phải được cấp phép hoặc đăng ký và chịu sự giám sát của hệ thống giám sát hiệu quả nhằm bảo đảm tuân thủ các khuyến nghị của FATF.
Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam phải xây dựng quy trình phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đồng thời triển khai các biện pháp quản lý tương tự như đối với các tổ chức tài chính.
Truy vết bằng cách nào?
Tại buổi đào tạo “Phòng chống rửa tiền cho các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với Binance tổ chức vào chiều 12/3, ông Akbar Akhtar, Trưởng nhóm Điều tra khu vực Châu Á Thái Bình Dương, Binance đã có bài chia sẻ về quy trình điều tra của Binance.
Ông Akbar Akhtar cho biết, Binance là nền tảng được quản lý bởi Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tài chính ADGM (FSRA), cơ quan giám sát tài chính thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế Abu Dhabi. Doanh nghiệp hiện có hơn 650 chuyên gia tuân thủ đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm bảo đảm việc thực thi các quy định về phòng, chống rửa tiền và quản lý rủi ro.
Ngoài ra, đơn vị này cũng tích cực hợp tác với các cơ quan chức năng trên toàn cầu thông qua việc tổ chức hơn 180 chương trình đào tạo dành cho các cơ quan thực thi pháp luật, đồng thời phản hồi hơn 65.000 yêu cầu hỗ trợ từ các cơ quan thực thi pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác phòng, chống tội phạm tài chính và đảm bảo an toàn cho hệ sinh thái tài sản số.
Cùng với sự hỗ trợ của Binance, cơ quan chức năng Thái Lan đã thu giữ gần 7 triệu USD trong vụ lừa đảo tiền mã hoá; cảnh sát hoàng gia Malaysia thu hồi 1,6 triệu USD tiền chuộc; hay như việc Binance hỗ trợ cơ quan chức năng Philipinnes xử lý vụ án tiền chuộc 3,75 triệu USD…
Ông Akbar Akhtar cũng đã đưa ra nhiều ví dụ thực tiễn nhằm minh họa cho các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình vận hành thị trường tài sản mã hóa, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong việc nhận diện, xử lý và phối hợp, hợp tác với các cơ quan chức năng để phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật là vô cùng quan trọng.
Theo chuyên gia của Elliptic, cùng với sự phát triển nhanh của thị trường tiền mã hóa, các đối tượng phạm tội ngày càng tận dụng các công cụ như sàn giao dịch phi tập trung, cầu nối blockchain và dịch vụ trộn tiền để che giấu nguồn gốc tài sản, khiến quá trình truy vết trở nên phức tạp hơn.
Để hỗ trợ các tổ chức tài chính, doanh nghiệp tiền số và cơ quan thực thi pháp luật, Elliptic đã phát triển hệ thống phân tích và truy vết dòng tiền trên blockchain, cho phép xác định nguồn gốc và điểm đến của giao dịch, đánh giá mức độ rủi ro của ví tiền điện tử cũng như phát hiện các mối liên hệ với hoạt động phạm pháp.
Các giải pháp này giúp doanh nghiệp sàng lọc giao dịch, giám sát ví tiền điện tử và thực hiện điều tra chuyên sâu, từ đó nâng cao hiệu quả tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền.
Theo chuyên gia, việc kết hợp công nghệ phân tích blockchain với hợp tác quốc tế và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan năng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực phòng chống tội phạm tài chính trong kỷ nguyên tài sản số.
