Gặp người giữ “Quốc bảo” trên đỉnh núi Ngọc Linh

Từ thủ phủ tỉnh Quảng Nam - TP. Tam Kỳ hướng Tây Trường Sơn, vượt chừng 150 km qua địa phận các huyện Phú Ninh, Tiên Phước để đến vùng “Cao Sơn Ngọc Quế” Bắc Trà My. Từ đây, thêm vài tiếng chinh phục các cung đường quanh co ôm theo sườn núi nơi bản làng của bà con dân tộc Xê Đăng treo lơ lửng qua các triền đồi lúc ẩn lúc hiện sau những đám mây bao phủ trên những cánh rừng đại ngàn để về huyện Nam Trà My.

Từ đó, hướng lên đỉnh núi cao nhất theo chỉ dẫn của người bản xứ, phải mất nhiều giờ liền lội bộ, trèo đèo lội suối qua vách đá dựng đứng, vực sâu hiểm trở mới đến được khu vườn hơn 20 ha sâm Ngọc Linh của chàng kỹ sư dầu khí Trương Đình Kiểm - một trong những người đang dành công sức để bảo tồn và phát triển loại dược liệu quý giá trên đỉnh núi Ngọc Linh với nhiều tâm huyết và khát vọng.

Sau hơn 4 giờ căng thẳng bám vách núi, đu mình qua suối,… khi chạm được vào “Quốc bảo Việt Nam” - vườn sâm Ngọc Linh Bảo Ly, thì trời cũng nhá nhem tối. Núi Ngọc Linh đón khách phương xa bằng một làn không khí trong lành mát mẻ, những nụ cười tươi rói của những người miệt mài chăm sóc và bảo quản vùng sâm.

Trong ánh đèn neon được thắp sáng từ một tuabin ở con suối nhỏ, dưới tán rừng nguyên sinh huyền hoặc, những câu chuyện kỳ bí như một điển tích về loài cây cao quý này cứ dài ra, cuốn hút người nghe bởi những điều kỳ diệu của Sâm Ngọc Linh cũng như sự đam mê, tâm huyết với một sản vật quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho vùng đất này.

Chia sẻ về lối rẽ tình cờ và gắn chặt với cây sâm Ngọc Linh cho đến ngày hôm nay, anh Trương Đình Kiểm - chủ vườn sâm Ngọc Linh – Bảo Ly hơn 20ha cho biết, quê anh ở xã Tam Vinh - huyện Phú Ninh (Quảng Nam) vốn là một kỹ sư ngành dầu khí. Cách đây 15 năm, khi còn công tác trong ngành dầu khí thì có một lãnh đạo Công ty phát hiện mình bị một căn bệnh nan y giai đoạn cuối. Các bác sĩ Singapore tư vấn và đưa ra pháp đồ điều trị cho ông, tuy nhiên tỉ lệ điều trị thành công là dưới 50%. Sau một thời gian đắn đo, tìm cách để đưa tỉ lệ sống trên 50%, bác sĩ khuyên nên dựa vào ý chí bản thân và bồi bổ cơ thể bằng các dược chất như sâm Hàn Quốc, sâm Triều Tiên, nấm Linh chi… Theo đó, phải chuẩn bị thật nhiều các loại sâm đưa qua bệnh viện để chiết xuất ra thành dịch chiết dùng lúc xạ trị.

Anh Kiểm kể rằng: Trong quá trình thu gom các loại dược liệu theo yêu cầu bác sĩ và ông phát hiện ra sâm Ngọc Linh ở Quảng Nam. Là nhân viên của ông và đang có quê ở Quảng Nam nên ông gọi điện cho tôi hỏi nhiều về loài sâm này. Lúc đó cũng là lần đầu nghe nói về sâm Ngọc Linh nên hỏi người quen ở quê thì mới biết có loại sâm Ngọc Linh này. Tôi tìm mua và gửi vào công ty cho ông. Vài tuần sau khi nhận được thông tin thành phần dược chất trong sâm Ngọc Linh là cao nhất trong các loại sâm mà ông mang sang, nhờ vậy mà sau một thời gian điều trị theo các phác đồ của bệnh viện và sâm Ngọc Linh đã cho kết quả rất khả quan.

Thấy được công dụng thực tế của cây sâm Ngọc Linh, anh Kiểm bắt đầu nghiên cứu về cây sâm này và manh mún kế hoạch cùng với bà con dân tộc vùng Nam Trà My đầu tư bảo tồn và phát triển loại dược liệu quý giá này. Lúc đầu, nhờ người quen mua và trồng hộ mỗi tháng một ít tại vườn nhà ở xã Trà Linh, huyện Nam Trà My. Phải đến năm 2015, chàng kỹ sư ngành dầu khí mới chính thức nghỉ việc ở công ty và bắt đầu dồn tâm sức gắn bó với cây sâm Ngọc Linh của quê hương Quảng Nam.

Một cơ duyên nữa đưa chàng kỹ sư ngành dầu khí rẽ hướng lên đỉnh núi Ngọc Linh ăn ngủ cùng cây sâm. Đó là một lần gặp và đón nhận những đam mê, hoài bão, khát vọng về cây sâm quê nhà từ anh Hồ Quang Bửu - nguyên Chủ tịch huyện Nam Trà My (nay là Phó Chủ tịch tỉnh Quảng Nam). Anh Bửu đã giới thiệu về tiềm năng cũng như giá trị Sâm Ngọc Linh như một mũi nhọn kinh tế để đồng bào vùng cao có thể làm giàu nhờ vào dược liệu quý hiếm này. Sau lần gặp đó, chàng kỹ sư ngành dầu khí như được tiếp thêm lửa, mạnh dạn thuê đất đầu tư trồng sâm Ngọc Linh và ngày nay nhiều người biết đến với tên gọi Sâm Ngọc Linh – Bảo Ly.

Sau gần 10 năm “bỏ phố về rừng” theo đuổi đam mê gìn giữ “Quốc bảo” - sâm Ngọc Linh, chàng kỹ sư ngành dầu khí Trương Đình Kiểm đã gặt hái nhiều thành công, góp phần đưa cây sâm Ngọc Linh từ vùng đất heo hút vang danh khắp đất nước và vươn xa thế giới, mang theo niềm tự hào dân tộc.

Mới đây người viết có dịp trao đổi cùng GS. TS. Trần Công Luận - nguyên Giám đốc Trung tâm Sâm và dược liệu TP. HCM thì cây sâm Ngọc Linh có vùng phân bố rất hẹp, rất khó phát triển vùng trồng trong khi sâm tự nhiên ngày càng hiếm hoi. Hiện nay, sâm Ngọc Linh đang được trồng dưới tán rừng tự nhiên. Tuy nhiên để phát triển thành một nguồn nguyên liệu quý và giá trị cần đưa ra khỏi tán rừng để mở rộng vùng canh tác chuyên về sâm nhằm phục cho nhiều lĩnh vực trong đời sống. Đây là bài toán khó đối với các vùng có sâm Ngọc Linh như KonTum, Quảng Nam…

Về các hợp chất trong sâm Ngọc Linh theo GS. TS. Trần Công Luận: “Đối với thành phần hóa học của các bộ phận dùng trong sâm Ngọc Linh, chất Saponin được xem là nhóm hợp chất chính quyết định tác dụng sinh học của sâm Ngọc Linh. Ngoài ra, còn có một số hợp chất khác như Polyacetylen, steroid, các dẫn chất phenol… Cho đến nay qua nghiên cứu đã xác định được 104 hợp chất với 84 hợp chất saponin trong các bộ phận dùng của cây sâm như, thân rễ và rễ củ, lá và cọng thân chứ không phải như 52 hợp chất được công bố trước đây…”

Hiện ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh chính như trồng, phát triển, bảo tồn, theo anh Kiểm đã bắt đầu sản xuất các sản phẩm từ sâm như rượu, trà, kẹo, các loại thực phẩm chức năng khác… Để một ngày không xa nữa, sâm Ngọc Linh sẽ mang tên tuổi của một vùng đất xa xôi đi khắp đất nước và vươn xa trên bản đồ thế giới, mang theo niềm tự hào dân tộc.

Chia sẻ về kế hoạch, mục tiêu trong thời gian tới, theo anh Kiểm với mục tiêu cung cấp giải pháp bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho người Việt là định hướng cho mọi hoạt động xuyên suốt, từ nay đến 2030, phấn đấu 90% dân số Việt Nam được sử dụng sản phẩm từ sâm Ngọc Linh… và dần dần từng bước xuất khẩu đến thị trường có sử dụng sâm hiện nay như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên điều trăn trở lớn của người bảo tồn và phát triển Sâm trên đỉnh núi Ngọc Linh là tình trạng sâm Ngọc Linh giả tràn lan trên thị trường. Do đó, để bảo vệ thương hiệu sâm Ngọc Linh và quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan chức năng cần có giải pháp, tăng cường công tác kiểm tra giám sát các cơ sở sản xuất, mua bán. Đồng thời tăng cường quản lý nghiêm khắc từ vùng trồng.

Bên cạnh đó, cũng cần có chương trình tổng thể quốc gia về phát triển sâm để từ đó bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ thúc đẩy phát triển sản xuất và xuất khẩu sản phẩm. Cần thiết xây dựng chiến lược phát triển du lịch vùng trồng sâm Ngọc Linh qua đó trực tiếp giới thiệu đến khách hàng và bạn bè trong và ngoài nước  

Kim Nghi