Theo cơ quan chuyên môn của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn, tính đến tháng 7/2026, sau khi hoàn thành sắp xếp thôn, tổ dân phố, toàn tỉnh đã kiện toàn 923 Tổ công nghệ số cộng đồng (Tổ CNSCĐ) tại 65 xã, phường với tổng số 6.716 thành viên.
Xác định đây là lực lượng nòng cốt trong phong trào “Bình dân học vụ số”, các Tổ CNSCĐ đã triển khai phương thức "đi từng ngõ, gõ từng nhà". Đến nay, toàn tỉnh ghi nhận 284.696 lượt người dân được hướng dẫn kỹ năng số; 238.652 lượt người được trợ giúp thao tác trên các ứng dụng, nền tảng số; và 164.239 lượt người được hỗ trợ tra cứu, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến (DVCTT). Bên cạnh đó, các tổ cũng đẩy mạnh hướng dẫn người dân tích hợp Số sức khỏe điện tử trên VNeID và trang bị kỹ năng nhận diện, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng cho hơn 207.000 lượt người.
Nhiều địa phương đã chủ động sáng tạo các mô hình chuyển đổi số sát thực tế như: Phường Kỳ Lừa, nổi bật với mô hình “Gia đình số” tiếp cận hơn 8.000 lượt hộ dân và “Chợ số - Nông thôn số” hướng dẫn 100% hộ kinh doanh (3.205/3.205 hộ) quét mã QR thanh toán; Phường Tam Thanh đã xây dựng “Tuyến phố không dùng tiền mặt” tại khối Hoàng Tân, đưa tỷ lệ hộ có tài khoản thanh toán điện tử đạt 100% và 85% phát sinh giao dịch không dùng tiền mặt; Xã Tân Tri được lồng ghép mô hình “Chi hội số” tại thôn Pác Yếng, thu hút hơn 1.215 lượt người tham gia các lớp bình dân học vụ số; Xã Tràng Định, Nhất Hòa, Mẫu Sơn... đã duy trì 100% tổ hoạt động hiệu quả qua kênh Zalo kết nối trực tiếp với từng hộ gia đình.
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, báo cáo chuyên môn của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn cũng thẳng thắn chỉ ra bức tranh chưa đồng màu trong hiệu quả hoạt động giữa các địa bàn.
Trong tổng số 923 Tổ CNSCĐ, hiện mới chỉ có 523 Tổ hoạt động thường xuyên, hiệu quả (chiếm 56,66%). Vẫn còn 371 Tổ hoạt động trồi sụt, chưa đều đặn (chiếm 40,20%) và 29 Tổ hoạt động rất hạn chế (chiếm 3,14%). Chẳng hạn như tại phường Kỳ Lừa có 25/31 tổ hay xã Tràng Định có 12/12 tổ hoạt động thường xuyên, nhưng tại xã Na Dương chỉ có 4/27 tổ duy trì hoạt động định kỳ.
Qua khảo sát thực tế, điểm nghẽn khiến nhiều Tổ CNSCĐ "hụt hơi" nằm ở ba nguyên nhân cốt lõi, đó là:
Hạ tầng và thiết bị thiếu thốn, tại các xã miền núi, khoảng cách địa lý xa, sóng di động và kết nối Internet thiếu ổn định. Thiết bị thông minh của người dân nhiều nơi cấu hình quá thấp, không cập nhật được VNeID hay ứng dụng số. Các nhà văn hóa thôn – nơi tổ chức hướng dẫn tập trung – đa phần thiếu máy tính, máy quét (scanner) và đường truyền cao tốc để hỗ trợ người dân số hóa hồ sơ.
Nguồn nhân lực kiêm nhiệm, biến động, nhiều thành viên các tổ chủ yếu là cán bộ thôn, đoàn thể kiêm nhiệm. Sau quá trình sáp nhập thôn/tổ dân phố, nhân sự có nhiều biến động; trình độ công nghệ và kỹ năng sư phạm của một bộ phận thành viên chưa kịp đáp ứng khi quy trình dịch vụ công liên tục thay đổi.
Bài toán "cơm áo gạo tiền" chưa có lời giải, đây là vướng mắc lớn nhất. Hiện nay, 100% thành viên Tổ CNSCĐ hoạt động trên tinh thần tự nguyện, chưa có bất kỳ khoản phụ cấp hay hỗ trợ kinh phí nào. Các thành viên phải tự túc hoàn toàn phương tiện đi lại, điện thoại, dung lượng 4G/5G cá nhân để đi tuyên truyền. Các địa phương như Tràng Định, Yên Phúc, Vân Nham... đều liên tục phản ánh khó khăn trong việc lập dự toán và duy trì lực lượng do thiếu cơ chế chi.
Bên cạnh đó, công tác thống kê hiện nay chủ yếu chạy theo "số lượt tuyên truyền", chưa đo lường được chỉ số quan trọng nhất: Tỷ lệ người dân có thể tự mình thực hiện thành thạo thủ tục trên môi trường số sau khi được hướng dẫn.
Để Tổ CNSCĐ không rơi vào tình trạng "đánh trống bỏ dùi" hoặc hoạt động mang tính hình thức, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn đã đề xuất nhóm giải pháp căn cơ. Trong đó, điểm nhấn quan trọng là chuyển trọng tâm đánh giá từ "số lượng lượt hướng dẫn" sang "chất lượng tự thao tác" của người dân.
Đặc biệt, nhằm giải quyết triệt để nút thắt về nguồn lực, Sở Khoa học và Công nghệ đã chính thức đề xuất UBND tỉnh Lạng Sơn xem xét, bố trí kinh phí hỗ trợ hoạt động cho Tổ công nghệ số cộng đồng với mức dự kiến 3.000.000 đồng/tổ/năm. Nguồn kinh phí này sẽ dùng để hỗ trợ trực tiếp chi phí đi lại, thông tin liên lạc, tài liệu tuyên truyền cho các thành viên khi xuống địa bàn.
Đồng thời, Sở cũng kiến nghị Công an tỉnh duy trì đầu mối kỹ thuật gỡ vướng về dữ liệu VNeID; Trung tâm Phục vụ hành chính công và các Sở, ngành liên quan khẩn trương chuẩn hóa, đơn giản hóa các tài liệu hướng dẫn quy trình thủ tục hành chính để các Tổ CNSCĐ dễ dàng truyền tải tới người dân.
Chuyển đổi số chỉ thành công khi người dân thụ hưởng thực sự và tự tin bước vào không gian số. Việc sớm tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách và hạ tầng cho lực lượng Tổ CNSCĐ tại Lạng Sơn chính là chìa khóa then chốt để đưa nền kinh tế số, xã hội số của tỉnh phát triển bền vững từ gốc.
