Giá dầu thế giới biến động mạnh trong phiên giao dịch ngày thứ Hai, trong khi các thị trường chứng khoán châu Á đồng loạt giảm điểm sau các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran cuối tuần trước. Tình hình căng thẳng tại Trung Đông được đẩy lên mức cao mới và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn thương mại toàn cầu.
Giá dầu Brent, chỉ số tham chiếu quốc tế, đã tăng hơn 13% và vượt mốc 80 USD mỗi thùng khi thị trường châu Á mở cửa vào sáng thứ Hai, mức cao nhất kể từ tháng Một năm ngoái. Sau đó, giá dầu điều chỉnh nhẹ và lùi về dưới ngưỡng này.
Diễn biến tăng mạnh của giá dầu xuất hiện sau khi hải quân Iran ban hành lệnh cấm tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu đối với việc vận chuyển dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng từ Trung Đông.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cùng ngày cho biết họ đã tấn công 3 tàu chở dầu thuộc sở hữu của Mỹ và Bahrain.
Truyền thông Iran còn lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng về một vụ nổ tại đảo Kharg, nơi gần như toàn bộ lượng dầu xuất khẩu của Iran được vận chuyển ra thế giới, chủ yếu sang thị trường Trung Quốc.
Các cuộc tấn công do Mỹ phối hợp cùng Israel tiến hành đã khiến căng thẳng tại khu vực gia tăng đáng kể. Truyền thông tại Washington cho biết Lãnh đạo tối cao của Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, đã thiệt mạng trong một vụ tấn công quy mô lớn.
Tổng thống Donald Trump sau đó đăng tải thông tin trên mạng xã hội, cho rằng đây là cơ hội để người dân Iran định hình lại tương lai đất nước. Ông cũng cho biết các đợt không kích có độ chính xác cao sẽ tiếp tục diễn ra trong những ngày tới.
Phía Iran đã tiến hành nhiều hoạt động đáp trả tại nhiều điểm nóng ở Trung Đông.
Eo biển Hormuz hiện chiếm khoảng 30% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Theo số liệu của công ty phân tích hàng hóa Kpler, có tới 90% lượng dầu này được chuyển tới các quốc gia châu Á trong tháng Một. Riêng Trung Quốc chiếm gần 25%, Ấn Độ chiếm 18% và Nhật Bản chiếm 13%.
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu tình hình gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vọt lên 100 USD mỗi thùng.
Nguy cơ tăng giá khí tự nhiên hóa lỏng cũng hiện hữu khi một lượng lớn nguồn cung từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất phải đi qua eo biển Hormuz. Phần lớn lượng khí này cũng được vận chuyển sang châu Á, trong đó Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn nhất.
Các nhà kinh tế của Morgan Stanley nhận định mức tăng hiện tại vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của khu vực châu Á do lạm phát đang ở mức thấp và tỷ trọng chi phí dầu trong nền kinh tế chưa quá cao.
Tuy nhiên, mức tăng và thời gian kéo dài của giá dầu sẽ quyết định tác động thực tế. Họ lưu ý châu Á là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu năng lượng với 10 trong số 12 nền kinh tế đang thâm hụt thương mại dầu và khí.
Theo tính toán của Morgan Stanley, mỗi 10 USD tăng thêm trên mỗi thùng dầu sẽ khiến tăng trưởng GDP của châu Á giảm từ 20 đến 30 điểm cơ bản.
Đáng chú ý là giá dầu tăng mạnh bất chấp quyết định của nhóm OPEC cộng trong ngày Chủ nhật về việc nâng mục tiêu sản xuất thêm 206.000 thùng mỗi ngày, cao hơn mức tăng 137.000 thùng được dự báo trước đó.
Theo phân tích của ông Jorge Leon, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách địa chính trị của Rystad Energy, vấn đề quan trọng nhất nằm ở khả năng vận chuyển thực tế. Nếu dòng chảy dầu qua vùng Vịnh bị hạn chế, việc tăng sản lượng sẽ không mang lại tác dụng ngay lập tức và lộ trình xuất khẩu sẽ trở nên quan trọng hơn mục tiêu sản lượng.
Các thị trường chứng khoán châu Á giảm mạnh trong bối cảnh tâm lý lo ngại lan rộng. Tại Tokyo, chỉ số Nikkei có lúc giảm tới 2,7% trước khi đóng cửa ở mức giảm 1,4%, tương ứng 58.057,24 điểm. Chỉ số Topix giảm 1%.
Các hãng hàng không như Japan Airlines và ANA Holdings mất hơn 5% giá trị. Nhóm doanh nghiệp hóa chất như Denka và Yokohama Rubber cũng giảm sâu.
Ngược lại, cổ phiếu các doanh nghiệp năng lượng như INPEX và Japan Petroleum Exploration lại tăng nhờ hưởng lợi từ giá dầu cao. Cổ phiếu của 3 tập đoàn vận tải biển lớn của Nhật Bản đồng loạt tăng do giới đầu tư kỳ vọng giá cước sẽ tăng.
Đến 15 giờ 30 phút theo giờ Tokyo, chỉ số Hang Seng của Hong Kong giảm 1,6%, chỉ số STI của Singapore giảm 1,9% và chỉ số TAIEX của Đài Loan giảm 0,7%. Thị trường chứng khoán Hàn Quốc đóng cửa nghỉ lễ.
Tâm lý bất ổn khiến giới đầu tư chuyển sang các tài sản an toàn, đẩy giá hợp đồng vàng tương lai tại New York và Tokyo tăng mạnh. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản giảm, trong đó lợi suất kỳ hạn 10 năm hạ xuống còn 2,065%. Đồng yên suy yếu và lùi về vùng 157 yên đổi 1 USD, tương đương mức giảm khoảng 0,6%.
Ông Michael Wan, chuyên gia phân tích tiền tệ của MUFG Bank tại Singapore, cho biết các đồng tiền châu Á có thể chịu áp lực nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao do phần lớn các nền kinh tế trong khu vực phải nhập khẩu dầu thô.
Viện Franklin Templeton trong báo cáo ngày thứ Hai nhận định thị trường trong ngắn hạn có xu hướng ưu tiên các nhóm ngành được hưởng lợi từ biến động giá năng lượng cùng lĩnh vực vận tải biển và bảo hiểm, đồng thời thận trọng hơn với những thị trường mới nổi phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng và các ngành dễ bị tác động bởi chi phí nhiên liệu.
Ông Michael Langham, chuyên gia kinh tế của Aberdeen Investments, cho rằng khả năng Iran duy trì các hoạt động đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái sẽ giảm dần theo thời gian.
Ông dự báo khi bộ máy điều hành tại Iran gặp nhiều khó khăn và tình hình trong nước dần ổn định, giá dầu có thể hạ nhiệt sau khoảng 1 tuần và triển vọng kinh tế toàn cầu không chịu tác động quá lớn, dù mức độ thận trọng của nhà đầu tư có thể gia tăng.
