Tận dụng đất nhiễm mặn để mở rộng nguồn cung thực phẩm
Khi mùa thu đến tại Trung Quốc, một loài giáp xác có lớp vỏ sẫm màu cùng đôi càng phủ đầy lông – với kích thước chỉ bằng lòng bàn tay người – trở thành một trong những món đặc sản được săn đón nhiều nhất cả nước.
Đó là cua lông Trung Quốc, loại thực phẩm được ưa chuộng và theo truyền thống thường được nuôi tại các hồ nước ngọt ở vùng đồng bằng sông Dương Tử, nay đã bắt đầu được nuôi trên những vùng đất hoang hóa bị nhiễm mặn, kiềm tại tỉnh Thiểm Tây, phía tây bắc Trung Quốc.
Theo thông tin từ trang tin Nhân dân Nhật báo (People’s Daily) vừa qua, khu vực dọc theo các vùng đất ngập lũ của sông Hoàng Hà vốn không phù hợp cho các loại cây trồng thông thường, nhưng người nông dân đã cải tạo hơn 600 héc-ta (1.482 mẫu Anh) để nuôi cua lông, tạo ra tổng giá trị sản lượng ước tính đạt 90 triệu nhân dân tệ (tương đương 13,5 triệu USD).
Nỗ lực này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn, khi nông dân và các nhà khoa học đang tìm cách tận dụng những diện tích đất và vùng nước nhiễm mặn, kiềm rộng lớn. Điều này nằm trong chỉ đạo của Bắc Kinh nhằm đa dạng hóa nguồn cung thực phẩm cho 1,4 tỷ dân, qua đó đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.
Ông Trịnh Phong Điền (Zheng Fengtian), giáo sư kinh tế nông nghiệp tại Đại học Nhân dân Trung Quốc (Bắc Kinh), cho biết chiến lược an ninh lương thực của Trung Quốc đang chuyển từ việc tập trung bảo vệ 1,8 tỷ mẫu Trung Quốc (mu) đất canh tác sang khai thác nguồn thực phẩm từ nhiều khu vực khác nhau, bao gồm đất nhiễm mặn, rừng, đồng cỏ và các vùng nước.
Theo ông, Trung Quốc hiện có khoảng 1,5 tỷ mẫu đất nhiễm mặn, kiềm, trong đó khoảng 500 triệu mẫu có thể được khai thác cho mục đích nông nghiệp.
Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng và biến đổi khí hậu khiến thời tiết cực đoan diễn biến khó lường, việc mở rộng nguồn cung thực phẩm trong nước ngày càng trở nên quan trọng. Trung Quốc vẫn duy trì các biện pháp bảo vệ đất canh tác và thúc đẩy khả năng tự chủ lương thực, đồng thời tìm cách khai thác nhiều nguồn lực chưa được sử dụng hiệu quả.
Phát triển giống cây trồng để tăng khả năng tự chủ lương thực
Tuy nhiên, việc đưa đất nhiễm mặn, kiềm vào sản xuất không chỉ đòi hỏi cải tạo đất và nguồn nước mà còn cần những giống cây trồng có khả năng thích nghi với điều kiện khắc nghiệt. Vì vậy, Trung Quốc đang đầu tư vào nghiên cứu giống chịu mặn, kiềm, đặc biệt là lúa gạo và đậu nành.
Theo ông Trịnh, nước này đang đẩy mạnh lai tạo giống cây trồng có khả năng chống chịu với đất nhiễm mặn, đồng thời phát triển các phương pháp cải tạo đất và nguồn nước. Ông cho rằng Trung Quốc không thể mãi dựa vào nhập khẩu, nhất là khi các biện pháp hạn chế thương mại có thể gây rủi ro cho nguồn cung, mà cần khai thác cả những vùng đất không phù hợp với phương thức canh tác truyền thống.
Theo Nhân dân Nhật báo, đầu tháng này, một giống đậu nành chịu mặn, kiềm do các nhà nông học Trung Quốc phát triển đã lập kỷ lục quốc gia mới về năng suất, đạt 404,85 kg/mẫu tại một khu vực canh tác ở Đông Dinh, tỉnh Sơn Đông.
Giống cây này do Phòng thí nghiệm Quốc gia Vịnh Nhai Châu (Yazhou Bay National Laboratory), cơ sở nghiên cứu chuyên về đổi mới công nghệ chọn tạo giống, phát triển. Đơn vị này cũng đang thử nghiệm quy mô lớn một giống cây chịu mặn khác. Ngoài ra, hơn 20 giống mới chịu mặn, kiềm cùng 1.000 nguồn vật liệu di truyền đang được thử nghiệm trên các diện tích nhỏ.
Nỗ lực này có ý nghĩa đáng kể đối với Trung Quốc, quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn đậu nành nhập khẩu. Theo dữ liệu hải quan, năm ngoái, nước này nhập khẩu gần 112 triệu tấn đậu nành, chủ yếu từ Brazil và Mỹ. Phát triển giống đậu nành có thể sinh trưởng trên đất nhiễm mặn được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng diện tích canh tác và cải thiện năng lực sản xuất trong nước.
Các nhà khoa học Trung Quốc cũng đạt tiến triển với lúa chịu mặn, kiềm. Tại Thanh Đảo, một giống lúa mới cho năng suất hơn 500 kg/mẫu vào năm ngoái. Một nhà nghiên cứu được Nhân dân Nhật báo dẫn lời cho biết năng suất năm nay dự kiến còn cao hơn.
Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, năng suất lúa bình quân cả nước đạt 480,4 kg/mẫu trong năm 2025. Kết quả tại Thanh Đảo cho thấy tiềm năng của các giống lúa chịu mặn, dù vẫn cần thêm dữ liệu để đánh giá khả năng nhân rộng trên diện rộng.
Việc kết hợp khai thác đất nhiễm mặn với phát triển giống cây trồng thích nghi cho thấy Trung Quốc đang tìm cách mở rộng cả diện tích lẫn năng lực sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào khả năng cải tạo đất, duy trì năng suất và đưa các giống mới từ thử nghiệm vào sản xuất thương mại.
