Thị trường điện đã thực hiện cạnh tranh
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hồ Đình Thám - Cố vấn thường trú về thị trường điện, Cục Điện lực (EAV), Bộ Công Thương cho rằng: Thị trường điện canh tranh tại Việt Nam đã được thực hiện gần 20 năm, (kể từ năm 2006) và đã đạt được hiệu quả nhất định, góp phần minh bạch, thu hút đầu tư. Và, hiện nay đang thực hiện theo lộ trình Quyết định 63/2013 của Chính phủ về thị trường điện cạnh tranh.
Tuy nhiên, sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 tại Kỳ họp thứ 10, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược phát triển ngành năng lượng. Đây được xem là dấu mốc quan trọng thực hiện Chính sách mới. Đồng thời, mở ra giai đoạn mới cho quá trình cải cách và hoàn thiện thị trường năng lượng tại Việt Nam theo hướng hiện đại, minh bạch hơn và hội nhập sâu rộng hơn.
Không những vậy, còn tạo vai trò quan trọng cho cả ngành điện dẫn dắt đến cả chuỗi cung ứng từ khâu quy hoạch, xây dựng, bán điện và người dân mua điện sử dụng - là khâu cuối cùng.
"Thị trường điện bán buôn Việt Nam chưa đạt được như mong muốn, chưa đáp ứng được thực tế hiện nay. Vì vậy, rất cần phát triển thêm, đa dạng các bên tham gia hơn. Việc bán buôn cần chuyển về cho các tổng công ty điện tham gia bán buôn, tiến tới thực hiện việc bán lẻ" - ông Hồ Đình Thám cho biết.
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Quốc Dũng - Trưởng Ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết: Thời gian qua ngành điện đã nỗ lực triển khai đầu tư xây dựng, áp dụng mọi giải pháp hiệu quả nhất để đáp ứng nguồn điện phục vụ người dân, phát triển kinh tế và đã đáp ứng đầy đủ điện với nhu cầu rất lớn. Tới nay có khoảng 99,85% người dân được sử dụng điện. Việc đủ điện phục vụ đời sống, phát triển sản xuất kinh doanh, người dân sự dụng là yếu tố then chốt.
Dự kiến, giai đoạn 2026-2030 tối thiểu mức tiêu thụ điện tăng khoảng 12%, đây là con số lớn. Để đáp ứng điều đó đòi hỏi phải tiếp tục các thành phần kinh tế, đặc biệt nhà nước tham gia mới đáp ứng được cao.
Theo ông Dũng, nguồn cung điện phải lớn hơn cầu, chỉ khi làm tốt được việc đó sẽ triển khai tốt phần bán lẻ. Nếu chưa đáp ứng hội đủ các yếu tốt thì việc triển khai bán lẻ khó thành công, mất cân đối cung - cầu.
TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, việc chậm triển khai được thị trường năng lượng cạnh tranh thì nguy cơ không đạt được tăng trưởng như mong muốn bởi, không thu hút được đầu tư về nguồn, hạng tầng, truyền tải, phân phối. Nếu như vậy nguy cơ không đảm bảo tăng trưởng là dễ diễn ra.
Chuyển đổi xanh để phát triển
Như trước đó, từ năm 2006 các phương thức triển khai về thị trường điện đã triển khai nhưng chưa thực hiện được. Trong khi đó, hiện nay đòi hỏi năng lượng sạch, xanh đòi hỏi rất lớn, giá điện chưa đáp ứng được, đầu tư lớn. Vì vậy, nhà đầu tư triển khai dự án điện điều đầu quan tâm đến giá, những yếu tố đó đang là điểm nghẽn.
Hiện nay cơ chế về giá cho truyền tải điện đang còn bất hợp lý. Vì vậy, tiến tới cần được đầu tư đồng bộ, có như vậy mới giải quyết được việc thị trường điện cạnh tranh và chuyển đổi năng lượng xanh, sạch...
Cũng tại Diễn đàn, ông Đinh Quang Thịnh - Phó Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Năng lượng xanh IGES cho rằng: Trong những năm gần đây, xu hướng chuyển đổi xanh đã thay đổi đáng kể, năng lượng tái tạo là xu thế tất yếu để phát triển. Trong khi đó đầu vào lĩnh vực này đòi hỏi nguồn tư lớn, trong khi đó cơ chế còn phức tạp, chưa đồng bộ. Vì vậy, nếu không có sự vào cuộc và chính sách đồng bộ khó thành công.
Theo đó, việc hoàn thiện khung phát lý cho năng lượng tái tạo là rất cần thiết. Điển hình là cần đẩy mạnh hỗ trợ nguồn vốn cho doanh nghiệp đầu tư; tăng cường hợp tác công tư năng lực, hạ tầng; cần truyền thông mạnh hơn về năng lượng sạch; tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu... Nếu làm tốt những yếu tố căn bản đó sẽ giúp Việt Nam nắm bắt được cơ hội chuyển đổi sang trang mới.
Bên cạnh đó, cơ chế giá năng lượng, đặc biệt là giá điện hiện nay vẫn chưa phản ánh đầy đủ chi phí sản xuất, truyền tải, phân phối cũng như các yếu tố rủi ro thị trường. Việc điều chỉnh giá điện còn chậm, thiếu tính linh hoạt và dự báo; chưa theo kịp yêu cầu của một thị trường mở, cạnh tranh. Điều này làm giảm động lực đầu tư, đổi mới công nghệ và hạn chế sự tham gia của khu vực tư nhân.
Vì vậy, việc tái cơ cấu ngành năng lượng là yêu cầu tất yếu nhằm từng bước hình thành thị trường năng lượng cạnh tranh lành mạnh, minh bạch, đồng thời bảo đảm ổn định chính trị – xã hội. Trong quá trình này, cần phát huy vai trò chủ lực của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, đồng thời tách bạch rõ ràng nhiệm vụ sản xuất – kinh doanh với nhiệm vụ chính trị, công ích. Song song với đó là việc hoàn thiện cơ chế, chính sách để khu vực kinh tế tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào đầu tư, vận hành và cung ứng dịch vụ năng lượng.
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch, nhiều đại biểu tại Diễn đàn đồng quan điểm cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết, cần triển khai quyết liệt và hiệu quả các Nghị quyết của Đảng và Quốc hội liên quan đến phát triển năng lượng, đặc biệt là Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 vừa được thông qua. Đây là cơ sở chính trị – pháp lý quan trọng để xây dựng một khung khổ thể chế thống nhất, minh bạch và có tính ràng buộc cao. Cùng với đó là rà soát, đồng bộ hóa các luật liên quan nhằm loại bỏ xung đột, chồng chéo, giảm thiểu rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư.
Về quản lý và giám sát thị trường cần tăng cường mạnh mẽ, bảo vệ cạnh tranh lành mạnh và quyền lợi của người tiêu dùng. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số được xác định là giải pháp then chốt nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường năng lượng. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu thị trường tập trung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo cung – cầu, giám sát giao dịch và phát hiện bất thường sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, nâng cao niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
