Vườn cây tiền tỷ chết khô, không ít gia đình ngậm ngùi nhìn thành quả lao động dần mất trắng
Những ngày này, thay vì tất bật chăm sóc, thu hái sầu riêng như mọi năm, nhiều nông dân ở xã Chư Prông phải thuê nhân công cưa bỏ những cây đã chết khô. Giữa những vườn cây từng xanh tốt, nhiều thân sầu riêng trơ trọi, cành khô héo, lá rụng gần hết. Sau nhiều năm đầu tư, chăm sóc, không ít gia đình đành ngậm ngùi nhìn thành quả lao động dần mất trắng.
Tại thôn Hoàng Yên, vườn sầu riêng của anh Lê Văn Thành (45 tuổi) hiện chỉ còn những thân cây xác xơ. Gần 300 cây sầu riêng khoảng 6 năm tuổi từng là nguồn thu chính của gia đình, nay nhiều cây đã chết khô.
“Năm 2025, vườn sầu riêng cho thu hoạch khoảng 17 tấn quả, doanh thu gần 1 tỷ đồng. Thế nhưng, bước vào vụ năm nay, cây bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Trên thân cây xuất hiện những mảng màu đen, sau đó lá khô héo, rụng dần rồi cây chết. Ban đầu chỉ một vài cây, nhưng sau đó bệnh lan nhanh ra cả vườn”, anh Thành chia sẻ.
Theo anh Thành, nếu sản lượng năm nay tương đương năm trước, gia đình có thể mất nguồn thu gần 1 tỷ đồng. Không chỉ mất khoản thu nhập dự kiến, toàn bộ chi phí đầu tư, chăm sóc trong nhiều năm cũng gần như không thể thu hồi. Bao nhiêu công sức, tiền bạc đầu tư vào vườn cây, chưa kịp thu hồi vốn thì nay gần như mất trắng.
Theo người dân, sau hơn 2 tháng mưa kéo dài, tình trạng cây sầu riêng bị bệnh diễn biến nhanh hơn. Khi thời tiết chuyển sang nắng, nhiều cây vốn đã suy kiệt không còn khả năng phục hồi.
Trước tình cảnh đó, gia đình anh Thành buộc phải thuê người cưa bỏ những cây chết. Sau khi dọn vườn, gia đình dự kiến chuyển sang trồng cà phê. “Cà phê có thể không mang lại khoản thu đột biến như sầu riêng nhưng phù hợp hơn với điều kiện sản xuất của gia đình và hy vọng sẽ ổn định hơn”, anh Thành bộc bạch
Không riêng gia đình anh Thành, vườn sầu riêng của ông Trần Trọng Thủy (74 tuổi, trú thôn Hoàng Yên) cũng đang trong tình cảnh tương tự. Theo ông Thủy, gia đình có khoảng 500 cây sầu riêng đang trong thời kỳ kinh doanh. Khoảng một năm trước, một số cây đã xuất hiện dấu hiệu bất thường, gia đình sau đó đã chủ động mua thuốc về xử lý, thậm chí cắt ngang thân những cây bị bệnh nặng nhằm hạn chế lây lan.
Tuy nhiên, sau đợt mưa kéo dài hơn 2 tháng, bệnh diễn biến mạnh. Nhiều cây đồng loạt xuất hiện tình trạng xì mủ, đen vỏ, rụng lá, khô cành rồi lụi dần. Đến nay, hơn 400 cây đã bị nhiễm bệnh, trong đó nhiều cây chết khô hoàn toàn. Ông Thủy ước tính thiệt hại ban đầu hơn 500 triệu đồng. Không chỉ mất cây, vụ thu hoạch năm nay của gia đình cũng gần như mất trắng. Một số cây còn cho trái nhưng chất lượng không đảm bảo, trái bị sượng, ứ nước nên thương lái không thu mua.
“Đợt này là ‘sầu chung’ chứ không còn riêng nữa! Cả khu vực này hầu như nhà nào cũng chung cảnh ngộ. Tôi đã phun nhiều loại thuốc, thử đủ cách nhưng không cứu nổi”, ông Thủy ngậm ngùi.
Trước nguy cơ tiếp tục thiệt hại, gia đình ông đang thuê nhân công phá bỏ những cây chết để cải tạo đất, chuyển sang trồng cà phê.
Cần xác định rõ nguyên nhân để tránh thiệt hại lan rộng
Ông Ngô Anh Tuấn, chuyên viên Phòng Nông nghiệp - Hạ tầng xã Chư Prông, cho biết tình trạng sầu riêng chết hàng loạt hiện tập trung chủ yếu tại thôn Hoàng Yên và làng Bạt, với diện tích kiểm đếm sơ bộ hơn 10ha.
Một số vườn bị ảnh hưởng nặng, tỷ lệ cây chết cao, người dân buộc phải cưa bỏ. Qua theo dõi thực tế, nhiều diện tích sầu riêng bị bệnh nằm tại những khu vực đất tương đối bằng phẳng, khả năng thoát nước hạn chế. Trong điều kiện mưa kéo dài, nước dễ ứ đọng quanh vùng rễ, khiến cây suy yếu và tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh phát triển.
Theo đánh giá bước đầu, tình trạng cây sầu riêng chết có thể liên quan đến bệnh do nấm gây ra, với biểu hiện tương tự bệnh chết nhanh, chết chậm trên cây hồ tiêu. Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể vẫn cần cơ quan chuyên môn kiểm tra, lấy mẫu và xác định để có hướng xử lý phù hợp.
Theo ông Tuấn, trước đây UBND xã Chư Prông đã nhiều lần khuyến cáo người dân không nên mở rộng diện tích sầu riêng một cách ồ ạt, đặc biệt tại những khu vực có điều kiện đất đai và khả năng thoát nước không phù hợp.
Việc phát triển sầu riêng cần được tính toán kỹ từ thổ nhưỡng, nguồn nước, hệ thống tiêu thoát nước đến khả năng chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với sức khỏe và tuổi thọ của vườn cây.
“Trước mắt, UBND xã khuyến cáo người dân không nên trồng thuần sầu riêng mà cần trồng xen với cà phê để giảm rủi ro trong sản xuất. Điều này càng cần được lưu ý trong bối cảnh thời tiết diễn biến bất lợi, mưa kéo dài và giá sầu riêng thời gian gần đây không ổn định”, ông Tuấn nói.
Từ những vườn cây chết khô ở Chư Prông, câu chuyện một lần nữa cho thấy việc lựa chọn cây trồng không chỉ phụ thuộc vào giá trị kinh tế trước mắt. Khi thời tiết ngày càng diễn biến khó lường, việc quy hoạch vùng trồng, lựa chọn giống cây phù hợp với thổ nhưỡng và đặc biệt là bảo đảm khả năng tiêu thoát nước cần được đặt lên hàng đầu, để hạn chế những khoản đầu tư lớn của nông dân biến thành rủi ro sau một mùa mưa.
