Những ngày này, khi các vùng chuyên canh sầu riêng ở Gia Lai bước vào vụ thu hoạch rộ, cũng là lúc những người thợ chuyên gõ sầu riêng tất bật rong ruổi khắp các nhà vườn để thẩm định chất lượng trái trước khi thu hoạch.
Tại các vườn sầu riêng ở xã Ia Ko (Gia Lai), từ sáng sớm đã rộn ràng tiếng dao gõ "bộp, bộp" vang lên giữa những tán cây. Chỉ sau vài nhịp gõ, người thợ có thể xác định trái nào đã đủ tuổi thu hoạch, trái nào cần tiếp tục nuôi thêm. Đây là công đoạn quan trọng, quyết định chất lượng của cả lô sầu riêng trước khi đưa ra thị trường.
Mỗi nhóm thu hoạch thường có hai người. Người thợ chính trèo lên cây, vừa dùng cán dao gõ kiểm tra độ già của trái, vừa cắt những quả đạt chuẩn. Người còn lại đứng dưới đón những trái sầu riêng được thả xuống, hạn chế va đập làm ảnh hưởng đến chất lượng.
Nhà ở xã Ea Phê (Đắk Lắk), nhưng cứ vào mùa sầu riêng, anh Tô Xuân Anh lại rong ruổi khắp các vùng trồng của Gia Lai để thu mua. Khi trời còn tờ mờ sáng, anh đã có mặt tại các nhà vườn, nhanh nhẹn leo lên những cây sầu riêng cao hàng chục mét để bắt đầu công việc.
Theo anh Xuân Anh, nghề gõ sầu riêng không đơn thuần là nghe âm thanh phát ra từ quả mà là sự kết hợp giữa kinh nghiệm, khả năng quan sát và cảm nhận thực tế.
"Khi trái đạt độ chín sinh lý, phần cơm bên trong bắt đầu co lại, tạo khoảng hở với lớp vỏ nên phát ra âm thanh đặc trưng. Trái đủ tuổi sẽ cho tiếng 'bộp, bộp', còn trái non phát ra tiếng đanh hơn. Ngoài tiếng gõ, người thợ còn phải quan sát màu sắc vỏ, hình dáng và cuống trái để đưa ra quyết định chính xác", anh Xuân Anh chia sẻ.
Theo anh, người mới vào nghề gần như không thể phân biệt được sự khác nhau giữa các âm thanh. Chỉ sau nhiều năm làm nghề, trải qua không ít lần "trả học phí", người thợ mới có thể "đọc vị" chính xác từng trái sầu riêng.
Với hơn 10 năm kinh nghiệm, mỗi ngày anh Xuân Anh thu mua khoảng 7-8 tạ sầu riêng. Sau khi bán lại cho thương lái với mức lợi nhuận từ 200.000-300.000 đồng mỗi tạ, anh có thể thu về hơn 1 triệu đồng mỗi ngày. Vào chính vụ, những người có tay nghề cao, thu mua với sản lượng lớn có thể đạt thu nhập từ 60-100 triệu đồng mỗi tháng.
Thu nhập hấp dẫn nhưng nghề gõ sầu riêng cũng đi kèm áp lực lớn. Chỉ cần đánh giá sai độ già của trái, cắt nhầm sầu riêng non, người thợ không chỉ phải bồi thường thiệt hại cho chủ vườn mà còn ảnh hưởng đến uy tín của thương lái.
“Bản thân từng nhiều lần phải trả giá vì thiếu kinh nghiệm. Những ngày đầu vào nghề, anh từng cắt nhầm những trái chưa đủ tuổi thu hoạch, khiến sầu riêng bị non, sượng cơm và thiệt hại hàng chục triệu đồng”, anh Xuân Anh cho biết thêm.
Cũng đã có hơn 10 năm gắn bó với nghề, chị Hoàng Tố Hiền (xã Chư Sê, Gia Lai) cho biết trước khi đến Gia Lai, chị từng theo nghề thu mua sầu riêng tại Đồng Nai và nhiều tỉnh miền Tây. Đến nay, cứ vào cao điểm mùa vụ, mỗi ngày chị thu mua hơn một tấn sầu riêng.
Theo chị Hiền, công việc của thợ gõ thường bắt đầu từ khoảng 7 giờ sáng và kết thúc vào khoảng 16 giờ. Người làm nghề hạn chế thu hoạch khi trời tối hoặc thiếu ánh sáng bởi rất dễ đánh giá sai độ già của trái.
"Nghề này chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, ngoài nghe tiếng gõ, người thợ còn phải quan sát màu vỏ, cuống trái. Khi cuống chuyển màu sẫm, vỏ ngả vàng và tiếng gõ phát ra âm thanh rỗng thì có thể thu hoạch. Nếu có tay nghề tốt, người làm nghề có thể kiếm từ vài trăm nghìn đến tiền triệu đồng mỗi ngày", chị Hiền chia sẻ.
Giữa mùa sầu riêng nhộn nhịp, những người thợ gõ vẫn lặng lẽ bám vườn từ sáng đến chiều. Mỗi tiếng gõ không chỉ là cách xác định độ già của trái mà còn là "thước đo" của kinh nghiệm, sự cẩn trọng và uy tín được tích lũy qua nhiều năm. Chính những người thợ này đã góp phần bảo đảm chất lượng sầu riêng trước khi đến tay người tiêu dùng, đồng thời trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của loại trái cây được mệnh danh là "vua của các loại quả".
