Ngày 25/9, UBND xã Kon Plông (tỉnh Quảng Ngãi) đã làm việc với Đoàn chuyên gia Trường Đại học Quốc gia Hà Nội để khảo sát, tư vấn định hướng phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Đánh thức “tài sản” giữa đại ngàn
Không chờ nguồn lực tự tìm đến, chính quyền xã vùng cao đang chủ động tìm kiếm những “lời giải” từ các chuyên gia, với kỳ vọng từng bước biến những lợi thế về đất đai, khí hậu, rừng, cảnh quan và văn hóa thành những giá trị kinh tế cụ thể.
Kon Plông là xã vùng III, đặc biệt khó khăn, được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Ngọk Tem, Pờ Ê và Hiếu thuộc huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum (cũ). Địa bàn rộng, địa hình chủ yếu là đồi núi, dân cư phân tán nhưng Kon Plông lại sở hữu nhiều lợi thế đặc thù. Khí hậu mát mẻ, hệ sinh thái tự nhiên phong phú, tỷ lệ che phủ rừng cao cùng hệ thống sông, suối, hồ, thác nước và cảnh quan đa dạng tạo nên dư địa lớn để phát triển kinh tế gắn với thiên nhiên.
Những lợi thế này chính là nền tảng để Kon Plông phát triển nông nghiệp đặc sản, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, lâm nghiệp bền vững, dược liệu, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm nông nghiệp. Tuy nhiên, bài toán đặt ra với địa phương không đơn thuần là có bao nhiêu đất, bao nhiêu rừng hay bao nhiêu cảnh đẹp. Quan trọng hơn là làm thế nào để những lợi thế ấy tạo ra giá trị gia tăng và trở thành sinh kế bền vững cho người dân.
Hiện sản xuất tại Kon Plông vẫn chủ yếu ở quy mô hộ gia đình, còn phân tán; liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa thật sự bền vững. Việc mở rộng sản xuất chưa đi cùng với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Trong khi đó, hạ tầng giao thông, điện, nước, thủy lợi, sản xuất, du lịch và hạ tầng số vẫn còn thiếu, chưa đồng bộ. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp cũng khiến việc đầu tư và thu hút nguồn lực xã hội gặp không ít khó khăn. Bởi vậy, thay vì phát triển dàn trải, Kon Plông đang tính đến một hướng tiếp cận mới, dựa vào lợi thế đặc thù để hình thành các chuỗi giá trị, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm công cụ nâng cao giá trị sản phẩm.
Một trong những câu hỏi lớn được đặt ra là làm thế nào để tài nguyên rừng, cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa không chỉ là những lợi thế trên bản đồ mà thực sự trở thành sinh kế của người dân.
Hướng tới mô hình "đô thị trong rừng”
Kon Plông có tiềm năng phát triển dược liệu dưới tán rừng, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm nông nghiệp. Tuy nhiên, để những mô hình này tạo ra thu nhập ổn định, địa phương cần những phương thức tổ chức sản xuất phù hợp, cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng và sự tham gia thực chất của cộng đồng.
Người dân cũng cần được hỗ trợ về quản trị sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu, marketing, thương mại điện tử, dịch vụ du lịch và tổ chức chuỗi giá trị. Đây cũng là lý do Kon Plông tìm đến các chuyên gia. Không chỉ khảo sát để “vẽ” thêm những ý tưởng phát triển, địa phương kỳ vọng có được những mô hình cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế và có khả năng triển khai tại cơ sở.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Huệ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng sức hấp dẫn của một điểm đến không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở khả năng tạo ra những sản phẩm và trải nghiệm khác biệt cho du khách.
“Đi du lịch có nghĩa là chúng ta đến một nơi khác với nơi mình sinh sống thường xuyên và có những trải nghiệm khác với cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, điều hấp dẫn du khách chính là việc cộng đồng và chính quyền địa phương cùng tạo ra những sản phẩm du lịch, những trải nghiệm thật sự khác biệt”, Tiến sĩ Huệ chia sẻ.
Theo bà Huệ, trải nghiệm tạo ra cảm xúc khi du khách hài lòng, họ có xu hướng quay trở lại và chia sẻ về điểm đến. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để hình thành sức hút lâu dài cho du lịch địa phương. Nhóm nghiên cứu về du lịch có thể đồng hành với Kon Plông thông qua việc đưa ra những bài toán cụ thể, gần với thực tiễn; từ đó xây dựng và chuyển giao trực tiếp các mô hình vận hành du lịch cho từng cộng đồng.
Theo định hướng của UBND xã Kon Plông, địa phương sẽ ưu tiên phát triển dựa trên lợi thế đặc thù, chuyển từ tư duy phát triển từng ngành riêng lẻ sang xây dựng các chuỗi giá trị. Trong đó, người dân là chủ thể; hợp tác xã và doanh nghiệp là lực lượng tổ chức sản xuất, kết nối thị trường.
Ông Lê Đức Tín - Bí thư xã Kon Plông cho biết: “Địa phương có khí hậu đặc trưng, hệ sinh thái tự nhiên phong phú với khoảng 20 thác nước còn hoang sơ. Xã có hơn 5.000ha đất nông nghiệp nhưng mới khai thác khoảng 500ha. Thời gian tới, địa phương định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng gắn với hệ sinh thái tự nhiên, cảnh quan suối, thác và không gian sống, phong tục, văn hóa của người dân; hướng tới mô hình ‘đô thị trong rừng”.
Theo Bí thư xã Kon Plông, khó khăn lớn hiện nay vẫn là hạ tầng, địa hình và khả năng thu hút nguồn lực đầu tư tư nhân. Vì vậy, địa phương mong muốn đoàn chuyên gia hỗ trợ xây dựng định hướng, quy hoạch phát triển đồng bộ các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, dược liệu, hạ tầng và chuyển đổi số. Khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế nhưng vẫn giữ được những giá trị tự nhiên và văn hóa vốn có của Kon Plông.
Giữa đại ngàn, một xã vùng cao đang tìm cách đi bằng chính những gì mình đang có. “Trải thảm đỏ” để đón chuyên gia vì thế không chỉ là câu chuyện thu hút nguồn lực hay tìm kiếm những dự án đầu tư, mà còn thể hiện một cách làm chủ động: Đưa trí tuệ, khoa học và công nghệ về gần cơ sở để cùng người dân tìm một con đường phát triển phù hợp với núi rừng, văn hóa và điều kiện thực tế của địa phương.
