Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước tăng mạnh theo diễn biến của thị trường năng lượng thế giới.
Bên cạnh đó, chi phí nguyên vật liệu đầu vào và vận chuyển gia tăng cũng đẩy giá vật liệu xây dựng đi lên, góp phần làm mặt bằng giá tiêu dùng tăng.
Động lực chính khiến CPI tăng mạnh trong tháng 3 đến từ nhóm giao thông, với mức tăng tới 12,85%, đóng góp lớn nhất vào mức tăng chung.
Cục Thống kê giải thích: Nguyên nhân chủ yếu là giá xăng tăng gần 30% và giá dầu diesel tăng hơn 57% trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Hệ quả là chi phí vận tải tăng mạnh, kéo theo giá vé máy bay, đường sắt, đường bộ và nhiều loại hình vận tải khác đồng loạt tăng. Cụ thể, giá vận tải hành khách bằng đường hàng không tăng 23,19%, đường sắt tăng 13,92%, đường thủy tăng 6,51%, xe buýt tăng 4,32%; taxi tăng 1,77%; dịch vụ giao nhận hành lý và hành lý ký gửi tăng 1,43%.
Bên cạnh đó, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng cũng tăng 0,77%, phản ánh chi phí đầu vào leo thang. Trong đó, giá gas tăng 5,56%, giá dầu hỏa tăng 62,35%, giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 1,58%, giá dịch vụ sửa chữa nhà ở tăng 1,2%.
Ngoài ra, nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ khác cũng ghi nhận xu hướng tăng giá như y tế, đồ uống, thiết bị gia đình, giáo dục và hàng hóa tiêu dùng cá nhân, chủ yếu do chi phí nhập khẩu, tỷ giá và chi phí sản xuất tăng.
Ở chiều ngược lại, một số nhóm góp phần kìm hãm đà tăng CPI như nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống (giảm 0,59%) do giá thực phẩm hạ nhiệt, cùng với nhóm văn hóa, giải trí và du lịch giảm nhẹ sau cao điểm tiêu dùng dịp Tết.
Tính chung quý I/2026, CPI bình quân tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,63%.
Đà tăng của CPI chủ yếu đến từ một số nhóm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu. Trong đó, nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng mạnh 5,69%, đóng góp lớn vào mức tăng chung.
Nguyên nhân chủ yếu là giá vật liệu xây dựng tăng tới 12,26% do chi phí đầu vào và nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà ở gia tăng; giá thuê nhà tăng 6,55% do chi phí vận hành cao hơn; cùng với đó là giá điện sinh hoạt tăng 5,55% sau khi điều chỉnh giá bán lẻ điện.
Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống cũng tăng 4,55%, là yếu tố tác động mạnh nhất đến CPI. Giá thịt lợn tăng 7,14% do nguồn cung hạn chế trong dịp lễ, Tết và chi phí chăn nuôi cao; giá ăn uống ngoài gia đình tăng 5,4% do chi phí nguyên liệu và dịch vụ tăng; trong khi giá thịt gia cầm cũng tăng 4,56%.
Ngoài ra, nhóm giáo dục tăng 3,21% do một số cơ sở giáo dục điều chỉnh học phí trong năm học 2025–2026. Các nhóm hàng khác như đồ uống và thuốc lá, thiết bị và đồ dùng gia đình, văn hóa – giải trí, may mặc… cũng ghi nhận mức tăng nhẹ, góp phần làm mặt bằng giá tiêu dùng đi lên.
Đáng chú ý, nhóm giao thông tăng 1,07%, chủ yếu do giá nhiên liệu tăng trở lại, đặc biệt trong tháng 3 khi giá xăng dầu tăng mạnh, đảo chiều xu hướng giảm của hai tháng đầu năm.
Ở chiều ngược lại, một số yếu tố góp phần kiềm chế đà tăng CPI, như nhóm thông tin và truyền thông giảm 0,2% nhờ giá thiết bị công nghệ hạ nhiệt do nguồn cung dồi dào và cạnh tranh gia tăng.
