Tăng cường hậu giám sát, xử lý nghiêm kiến nghị chậm thực hiện
Ngày 23/4, thảo luận về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027, các đại biểu Quốc hội cho rằng, để công tác giám sát thực sự đi vào chiều sâu, bài bản và nâng cao chất lượng, cần có định hướng giám sát của Quốc hội cho cả nhiệm kỳ; tăng cường giám sát trách nhiệm trong xử lý kiến nghị sau giám sát; đồng thời thiết kế được “làn ưu tiên” trong thể chế để giám sát kiến tạo, đồng hành cùng Chính phủ thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước.
Tại phiên thảo luận, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) nhấn mạnh, vấn đề cần quan tâm là triển khai thực hiện công tác giám sát để đạt chất lượng, hiệu quả, giải quyết được rốt ráo các vấn đề còn tồn đọng, khơi thông được nguồn lực thực hiện cho sự ổn định, phát triển. Để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, đại biểu nêu 4 kiến nghị:
Thứ nhất, cần sớm có hướng dẫn quy định chi tiết đổi mới phương thức giám sát, huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và người làm công tác thực tiễn tham mưu giám sát, tham gia giám sát. Theo đại biểu, cơ chế chính sách để triển khai thực hiện hiện nay còn chưa đáp ứng được so với yêu cầu, nhất là đối với hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội.
Thứ hai, nghiên cứu sớm có quy định về việc xây dựng nền tảng số đồng bộ, thống nhất, quy định cơ chế thuận tiện cho việc khai thác để hỗ trợ giám sát và đảm bảo tính minh bạch, kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia và tạo điều kiện cho các đại biểu Quốc hội được tiếp cận thông tin thuận lợi, dễ dàng hơn.
Thứ ba, hướng dẫn cụ thể việc triển khai thực hiện kế hoạch giám sát của cá nhân đại biểu Quốc hội, tăng cường tính độc lập và chất lượng hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội; tổ chức các khóa bồi dưỡng nâng cao kỹ năng giám sát cho đại biểu Quốc hội ngay từ đầu nhiệm kỳ của Quốc hội; đồng thời rà soát, xác lập, đảm bảo cơ chế cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu kịp thời để đại biểu có thể tiến hành giám sát, đảm bảo đóng góp có chất lượng trong hoạt động của Quốc hội.
Thứ tư, tăng cường giám sát trách nhiệm trong xử lý kiến nghị sau giám sát.
Theo đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương, thực tiễn cho thấy việc này trong thực tế còn được thực hiện rất hạn chế. Vì vậy, đại biểu đề nghị các cơ quan chức năng cần nghiên cứu cơ chế để quy định chặt chẽ việc giao cho các cơ quan có liên quan của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trong việc tổ chức giám sát lại các kết luận, kiến nghị sau giám sát. Đồng thời, đề xuất xử lý trách nhiệm, xác định cơ chế xử lý nghiêm minh nếu không thực hiện để tăng tính nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo các kiến nghị không chỉ dừng lại ở báo cáo mà phải được khắc phục, thực thi triệt để.
Giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm mà phải tháo gỡ điểm nghẽn
Nhấn mạnh lại nội dung phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất về việc nâng tầm giám sát tối cao theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) cho rằng, đây vừa là yêu cầu, vừa là thước đo cho sự đổi mới của Quốc hội khóa XVI.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất 4 giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, chủ động, tích cực thực hiện "giám sát theo thời gian thực" dựa trên công nghệ và dữ liệu. Theo đại biểu, cần tận dụng mạnh mẽ chuyển đổi số quốc gia thay vì chỉ trông chờ vào báo cáo giấy; đề nghị sớm xây dựng một nền tảng số, quy chế để các vị đại biểu Quốc hội có thể truy cập, đối chiếu dữ liệu về các vấn đề giám sát ngay khi dữ liệu được cập nhật. Như vậy, giám sát sẽ kịp thời phát hiện “điểm nghẽn” của chính sách, pháp luật ngay khi nó phát sinh, phù hợp với tinh thần "phản ứng chính sách nhanh" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo.
Thứ hai, phát huy hơn nữa vai trò của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong công tác giám sát. Theo đó, cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động hơn cho các cơ quan của Quốc hội trong việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa. Đặc biệt, cần nâng tầm hoạt động "giải trình" như một hình thức giám sát hiệu quả, kịp thời làm rõ trách nhiệm của các Bộ trưởng, Trưởng ngành trước khi vấn đề trở nên tồn đọng, kéo dài.
Thứ ba, tăng cường hiệu quả của việc lấy "kết quả giám sát" để "hoàn thiện pháp luật". Theo đại biểu, qua các báo cáo cho thấy, nhiều nghị quyết của Quốc hội sau giám sát vẫn chậm được thể chế hóa. Vì vậy, đại biểu đề nghị các nghị quyết sau giám sát phải có "địa chỉ" và cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình rõ ràng; ngay trong Nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2027 cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi, đôn đốc. Đồng thời, Chính phủ cần có báo cáo riêng về việc xử lý các kiến nghị sau giám sát của Quốc hội.
Thứ tư, bố trí đủ nguồn lực và chuyên nghiệp hóa bộ máy giúp việc. Theo đại biểu, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế mời chuyên gia độc lập, nhà khoa học tham gia các Đoàn giám sát để có cái nhìn đa chiều, khách quan. Đồng thời, tăng cường tập huấn kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, công chức phục vụ, bảo đảm yêu cầu “phản biện sắc bén, đúng, trúng vấn đề" đối với các báo cáo của đối tượng giám sát, đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp, hiện đại.
Với tinh thần "giám sát để kiến tạo", để bảo đảm tính đồng bộ, công tác giám sát thực sự đi vào chiều sâu, bài bản trong cả nhiệm kỳ, đại biểu Tạ Đình Thi đề xuất Quốc hội trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành một "Định hướng công tác giám sát của Quốc hội khóa XVI". Theo đại biểu, việc có một Định hướng giám sát là hết sức cần thiết để cụ thể hóa các mục tiêu của Nghị quyết 27-NQ/TW và sự chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trong đó tập trung vào một số nội dung cốt lõi như:
Xác định rõ mục tiêu giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm mà phải là công cụ kiến tạo, thúc đẩy phát triển, tháo gỡ các "điểm nghẽn của điểm nghẽn" về thể chế.
Đổi mới phương thức toàn diện: chuyển mạnh sang giám sát dựa trên dữ liệu số, nâng cao chất lượng chất vấn, coi trọng giám sát chuyên đề và hậu giám sát.
Tăng cường nguồn lực và trách nhiệm: chuyên nghiệp hóa đội ngũ đại biểu chuyên trách, xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa giám sát của Quốc hội với kiểm tra của Đảng và thanh tra, kiểm toán nhà nước.
