Phân quyền mạnh hơn để công nghệ đến được với doanh nghiệp
Đại biểu Vương Kim Ánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) bày tỏ đồng tình với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, qua đó tháo gỡ các điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.
Đại biểu nhất trí với đề xuất giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xây dựng, ban hành chính sách thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Theo đại biểu, cách làm này phù hợp với yêu cầu cắt giảm các khâu trung gian, rút ngắn quy trình chính sách trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh.
Từ thực tiễn Phú Thọ, đại biểu Vương Kim Ánh cho biết, việc ứng dụng công nghệ tại địa phương vẫn gặp không ít rào cản do còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, trong khi khả năng lan tỏa công nghệ sang doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Theo đại biểu, phân cấp mạnh hơn cần đi cùng những cơ chế hỗ trợ cụ thể, để doanh nghiệp nội địa có điều kiện tiếp cận, tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ.
Để bảo đảm chính sách được triển khai đồng bộ, đại biểu đề nghị tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các ngành, nhất là kết nối với hạ tầng số. Đại biểu kiến nghị khi Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng các chương trình cấp quốc gia cần thành lập Hội đồng thẩm định liên ngành, có sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành; trong đó Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò đầu mối và chịu trách nhiệm chính trước Chính phủ, Quốc hội.
Một nội dung khác được đại biểu đặc biệt quan tâm là cơ chế bảo vệ những người trực tiếp tham gia đổi mới sáng tạo.
Theo đại biểu Vương Kim Ánh, phân quyền cần gắn với hậu kiểm và phải có cơ chế để các nhà khoa học, tổ chức, doanh nghiệp có thể thử nghiệm những mô hình công nghệ mới mà không bị tâm lý sợ rủi ro cản trở.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế miễn trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi xảy ra rủi ro trong quá trình thí điểm công nghệ mới, nếu không có động cơ vụ lợi hoặc cố ý làm trái.
“Đây được xem là hành lang pháp lý an toàn để khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm”, đại biểu Vương Kim Ánh nhấn mạnh.
Muốn thị trường công nghệ vận hành, phải gỡ “nút thắt” định giá
Cũng liên quan đến phát triển thị trường khoa học - công nghệ, đại biểu Vũ Hồng Quân (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng, thị trường này chỉ có thể vận hành thực chất khi hội đủ ba yếu tố: bên có công nghệ sẵn sàng đưa sản phẩm ra giao dịch, bên có nhu cầu thực sự muốn mua và cơ quan quản lý có đủ năng lực dẫn dắt thị trường.
Theo đại biểu, một trong những rào cản lớn hiện nay nằm ở tâm lý lo ngại trách nhiệm khi định giá, chuyển nhượng các kết quả nghiên cứu có nguồn gốc từ tài sản nhà nước.
Mặc dù pháp luật đã có những quy định chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, nhưng khi kết quả nghiên cứu bước sang khâu định giá, chuyển nhượng, các chủ thể vẫn phải đối mặt với yêu cầu trách nhiệm chặt chẽ theo quy định về quản lý tài sản công.
Từ thực tế đó, đại biểu Vũ Hồng Quân đề nghị bổ sung nguyên tắc miễn trách nhiệm về mức giá đối với người quyết định trong trường hợp kết quả nghiên cứu được chuyển nhượng thông qua sàn giao dịch công khai hoặc đấu giá, với điều kiện quy trình được thực hiện đúng quy định và không có yếu tố vụ lợi.
Bên cạnh tháo gỡ điểm nghẽn về định giá, đại biểu đề xuất thêm các công cụ để tạo cả động lực giao dịch và năng lực tiếp nhận công nghệ cho doanh nghiệp.
Cụ thể, cần có chính sách ưu đãi thuế đối với thu nhập từ chuyển giao công nghệ trong nước gắn với việc đăng ký hợp đồng. Theo đại biểu, cách này vừa tạo động lực cho các bên tham gia thị trường, vừa giúp cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi, đánh giá quy mô giao dịch.
Đại biểu cũng đề xuất xây dựng cơ chế đặt hàng đổi mới sáng tạo trong mua sắm công, qua đó đưa khu vực công trở thành một trong những khách hàng đầu tiên của công nghệ do doanh nghiệp trong nước phát triển.
Cùng với đó là hoàn thiện quy định về định giá, nhận thế chấp và góp vốn bằng tài sản trí tuệ. Đây được xem là điều kiện quan trọng để các doanh nghiệp công nghệ có thêm khả năng tiếp cận vốn, biến tài sản trí tuệ và kết quả nghiên cứu thành nguồn lực cho phát triển.
