Từ ngày 8/1, các đơn vị duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội được quyền từ chối thu gom rác thải nếu rác không được phân loại đúng quy định hoặc không sử dụng bao bì chứa rác theo quy định.
Đây là một trong những nội dung đáng chú ý tại Quyết định số 87 của UBND thành phố Hà Nội về việc tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý rác và bảo vệ môi trường đô thị.
Theo Quyết định này, người dân, hộ gia đình và cá nhân phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt ngay tại nguồn thành ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế, bao gồm giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, vải và các vật liệu tương tự.
Nhóm thứ hai là chất thải thực phẩm, như thức ăn thừa, rau củ quả, thực phẩm hết hạn sử dụng. Nhóm thứ ba là chất thải rắn sinh hoạt khác và chất thải nguy hại, gồm đồ cồng kềnh như bàn ghế, tủ, cùng các loại chất thải nguy hại như pin, sơn, dầu mỡ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật.
Bên cạnh việc phân loại, người dân cũng phải sử dụng bao bì chứa rác đúng quy định, với hai màu chủ đạo là màu xanh và màu xám. Trường hợp rác không được phân loại hoặc không sử dụng đúng loại bao bì theo quy định, các đơn vị thu gom rác có quyền từ chối tiếp nhận.
Tuy nhiên, ghi nhận của phóng viên sau gần hai tuần triển khai cho thấy, tại nhiều tuyến phố trên địa bàn Thủ đô, việc phân loại rác tại nguồn vẫn chưa được thực hiện đồng bộ. Người dân vẫn mang rác ra bỏ theo thói quen cũ, chủ yếu là các túi nilon lẫn lộn nhiều màu sắc. Tại không ít điểm tập kết rác, chưa có thùng phân loại theo màu sắc như quy định, cũng không có bảng hướng dẫn để người dân nhận biết từng loại rác.
Ở khâu thu gom, nhiều công nhân vệ sinh môi trường cho biết vẫn phải làm theo cách cũ. Chị H.T, công nhân thu gom rác tại phường Từ Liêm cho biết, rác thải của người dân hiện vẫn được đổ chung lên một xe. “Chúng tôi vẫn phải tự phân loại rác, chứ chai nhựa hay rác hữu cơ người dân vẫn để chung. Nếu triển khai thu gom rác theo từng loại và kiểm tra việc phân loại của người dân, thời gian thu gom có thể sẽ gấp đôi, gấp ba so với hiện nay” - chị H.T chia sẻ.
Tương tự, anh T.A, công nhân thu gom rác tại phường Cầu Giấy cho biết, chủ trương phân loại rác tại nguồn đã được phổ biến tới lực lượng thu gom, song việc thực hiện trên thực tế gặp nhiều khó khăn.
“Người dân vẫn chưa phân loại rác, hầu hết đều bỏ chung vào một túi. Chúng tôi cũng khó từ chối thu gom vì dễ phát sinh ý kiến, phản ứng từ người dân. Bên cạnh đó, còn có nhiều trường hợp tự mang rác đến điểm tập kết vào các thời điểm khác nhau, công nhân không thể kiểm soát hay nhắc nhở hết, nên cuối cùng vẫn phải thu gom và tự phân loại lại” - anh T.A nói.
Ở chiều ngược lại, không ít người dân cho biết sẵn sàng phân loại rác nhưng khâu thu gom chưa theo kịp chủ trương. Bà Nguyễn Thị Mai, phường Hồng Hà cho biết, gia đình bà đã phân loại rác thành hai nhóm là rác hữu cơ và chai nhựa từ lâu, song khi thu gom, rác vẫn bị đổ chung lên một xe.
“Tôi dùng túi riêng cho từng loại rác nhưng xe thu gom không có thùng phân loại, công nhân vệ sinh môi trường ném rác chung vào một xe. Theo tôi, đơn vị thu gom, vận chuyển phải có xe chở riêng từng loại rác thì người dân mới chấp hành nghiêm túc” - bà Mai nói.
Tại các khu chung cư, tình trạng thiếu hướng dẫn và hạ tầng phân loại cũng khiến người dân lúng túng. Chị Nguyễn Thị Lan, cư dân sống tại một khu chung cư ở phường Từ Liêm cho biết, đến nay chị chưa nhận được hướng dẫn cụ thể nào về việc phân loại rác. “Thùng rác vẫn như cũ, không có ngăn chia hay ký hiệu phân loại”, chị Lan phản ánh.
Trong khi đó, anh Minh Vũ, người dân sống ở phường Cầu Giấy cho biết, chung cư nơi anh sinh sống đã triển khai mô hình phân loại rác từ trước, với hai thùng rác màu cam và vàng tương ứng rác vô cơ và rác hữu cơ. Tuy nhiên, theo quan sát của anh, phần lớn cư dân vẫn chưa có thói quen phân loại rác trước khi mang đi vứt, các loại rác thải cũng không được bỏ đúng thùng theo hướng dẫn.
“Tôi nghĩ nguyên nhân một phần là do chưa có chế tài xử phạt cụ thể, đủ sức răn đe. Khi không có kiểm tra, nhắc nhở thường xuyên hay xử lý vi phạm, nhiều người vẫn giữ thói quen cũ, chưa thực sự coi việc phân loại rác là trách nhiệm bắt buộc” - anh Minh Vũ nói.
Theo các chuyên gia môi trường, phân loại rác tại nguồn giúp gia tăng nguồn nguyên liệu tái chế, tạo nền tảng cho việc hình thành và phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được tái sinh thành tài nguyên phục vụ sản xuất.
Vì vậy, để chủ trương phân loại rác tại nguồn thực sự đi vào cuộc sống, cần sớm triển khai đồng bộ các giải pháp từ tuyên truyền, hướng dẫn, đầu tư hạ tầng đến hoàn thiện cơ chế giám sát và xử lý vi phạm. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền các cấp và sự đồng thuận, tham gia tích cực của người dân trong quá trình thực hiện, hướng tới xây dựng môi trường sống xanh, sạch, bền vững cho Thủ đô.
