Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) chính thức công bố kết quả xác minh đề tài khoa học kỹ thuật của học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình), khẳng định không phát hiện dấu hiệu sao chép, đạo văn như các phản ánh trước đó.
Đề tài có tên “phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống”, từng giành giải Nhất tại Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh, sinh viên (VISEF) 2026 diễn ra hồi tháng 3.
Tuy nhiên, sau khi đạt giải, dự án này đã gây tranh luận trên nhiều diễn đàn về liêm chính học thuật khi bị cho là có điểm tương đồng với một luận án tiến sĩ.
Trước những nghi vấn, Bộ GD&ĐT đã thành lập tổ tư vấn gồm 5 chuyên gia có trình độ tiến sĩ trở lên để thẩm định toàn diện đề tài, từ nội dung, phương pháp nghiên cứu đến tính khả thi trong triển khai.
Học sinh “hoàn toàn có thể thực hiện” đề tài
Theo kết luận của hội đồng, học sinh có đủ khả năng thực hiện dự án dưới sự hướng dẫn của giáo viên và sự hỗ trợ từ các nhà khoa học.
Các kỹ thuật phân tích như DTA, XRD, FT-IR – vốn bị cho là phức tạp – thực chất nằm trong phạm vi kiến thức có thể tiếp cận ở bậc phổ thông nếu được định hướng đúng.
Ngoài ra, hệ thống thiết bị phục vụ nghiên cứu đều có sẵn tại các cơ sở như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội hay Đại học Bách khoa Hà Nội, cho phép học sinh tiếp cận và thực nghiệm trong điều kiện đảm bảo.
Tiến độ khả thi, quy trình nghiên cứu hợp lý
Hội đồng đánh giá tiến độ thực hiện đề tài là khả thi, khi nhóm học sinh đã xây dựng kế hoạch nghiên cứu rõ ràng, quy trình được kiểm chứng và có sự đồng hành của giáo viên hướng dẫn cũng như các nhà khoa học.
Nội dung nghiên cứu được giới hạn hợp lý, tập trung vào những tính chất cốt lõi của vật liệu, đồng thời tận dụng hiệu quả nguồn lực sẵn có tại các phòng thí nghiệm.
Không phát hiện đạo văn, có yếu tố sáng tạo và ứng dụng
Kết quả thẩm định khẳng định đề tài không trùng lặp do sao chép các công trình đã công bố. Dù không phải là nghiên cứu mang tính đột phá tuyệt đối, dự án vẫn thể hiện tính mới tương đối, có sáng tạo và giá trị thực tiễn.
Điểm đáng chú ý là thay vì chỉ tập trung vào một tính năng riêng lẻ như nhiều nghiên cứu trước, đề tài hướng tới xây dựng hệ vật liệu polyurethane composite có khả năng tích hợp đồng thời các đặc tính: Chống cháy – cách nhiệt – kháng vi sinh. Điều này đạt được thông qua việc tối ưu hóa thành phần và sự phân tán của các chất phụ gia, trong đó có nano bạc.
Theo Bộ GD&ĐT, kết quả nghiên cứu có thể trở thành nền tảng cho các dự án ứng dụng hoặc sáng chế tiếp theo của học sinh, sinh viên trong lĩnh vực vật liệu chức năng và công nghệ nano.
Hồ sơ hợp lệ, đảm bảo quy chế
Bên cạnh nội dung chuyên môn, Bộ GD&ĐT cũng xác nhận hồ sơ dự thi của nhóm học sinh hoàn toàn hợp lệ, tuân thủ đầy đủ quy định của cuộc thi.
“Tổng thể, đề tài không có dấu hiệu sao chép hay đạo văn, mà thể hiện sự kế thừa có chọn lọc kết hợp với quá trình thực nghiệm độc lập và phân tích khoa học, tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đã đề ra”, Bộ GD&ĐT kết luận.
Làm rõ nghi vấn từ dư luận
Trước đó, dự án của học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy trở thành tâm điểm tranh luận khi nhiều ý kiến cho rằng đề tài đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, thời gian nghiên cứu dài và có những điểm tương đồng với một số công trình tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Giải trình về vấn đề này, đại diện nhà trường cho biết ý tưởng đề tài xuất phát từ chính học sinh, nhằm giải quyết bài toán thực tiễn: tạo ra vật liệu vừa chống cháy, vừa hạn chế ẩm mốc. Nhóm nghiên cứu không bắt đầu từ con số 0 mà kế thừa các nghiên cứu trước về vật liệu polyurethane, đồng thời bổ sung nano bạc để tăng khả năng kháng vi sinh.
Nhà trường cũng khẳng định việc kế thừa là thông lệ trong nghiên cứu khoa học, không đồng nghĩa với thiếu sáng tạo. Các thí nghiệm chuyên sâu được thực hiện tại những cơ sở đủ điều kiện, có xác nhận hợp lệ, đảm bảo tuân thủ quy trình và liêm chính học thuật.
Khuyến khích nghiên cứu khoa học trong học sinh
Theo Bộ GD&ĐT, việc tổ chức Cuộc thi khoa học kỹ thuật quốc gia là cần thiết nhằm khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, đồng thời hình thành tư duy nghiên cứu từ sớm.
Kỳ thi VISEF 2026 diễn ra từ ngày 20-22/3, thu hút 457 học sinh với 242 dự án tham gia. Theo quy chế hiện hành, học sinh đoạt giải từ Ba trở lên có thể được xét tuyển thẳng vào đại học theo ngành phù hợp, dù thời gian gần đây một số trường đã điều chỉnh chính sách này.
Trước đó, năm 2025, một dự án đạt giải Nhất của học sinh Hưng Yên từng bị phát hiện có dấu hiệu sao chép từ sản phẩm nước ngoài, dẫn đến việc Bộ GD&ĐT thu hồi giải thưởng.
Vì vậy, kết luận lần này không chỉ làm rõ một trường hợp cụ thể, mà còn góp phần củng cố niềm tin về tính minh bạch, nghiêm túc của sân chơi khoa học dành cho học sinh trên toàn quốc.
PGS.TS Hoàng Mai Hà, Phó Viện trưởng Viện Hóa học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, nhóm nghiên cứu của ông bắt đầu theo đuổi hướng vật liệu chống cháy từ năm 2018, trong đó giai đoạn 2019–2020 tập trung vào composite nền polyurethane dạng xốp và đã có các công bố liên quan.
Những năm tiếp theo, nhóm chuyển hướng sang các hệ vật liệu polyethylen, polypropylen và gần đây (2024–2025) là composite nền epoxy.
Theo ông, mỗi hệ vật liệu có đặc tính hoàn toàn khác nhau về nhiệt, cơ học và khả năng chống cháy, do đó việc suy diễn hay áp dụng kết quả nghiên cứu từ epoxy sang polyurethane là không phù hợp về mặt khoa học.
Bên cạnh đó, với vật liệu chống cháy, việc nghiên cứu tính kháng vi sinh không phải là hướng phổ biến và nhóm của ông chưa từng triển khai nội dung này.
Liên quan đến các hình ảnh thí nghiệm lan truyền, PGS.TS Hoàng Mai Hà xác nhận một đoạn video ghi lại phép thử chống cháy theo tiêu chuẩn UL-94 được thực hiện trên thiết bị của Viện Hóa học.
Đây là thiết bị dùng chung, cho phép các nhà khoa học, sinh viên sử dụng và quay lại quá trình để phục vụ việc đo đạc, phân tích. Tuy nhiên, các cảnh quay còn lại trong video không được thực hiện tại Viện.
Ông cũng khẳng định quan điểm ủng hộ việc tham khảo, trích dẫn các kết quả nghiên cứu đã công bố nếu tuân thủ đúng quy chuẩn học thuật; đồng thời cho biết nhóm nghiên cứu luôn sẵn sàng trao đổi chuyên môn, chia sẻ dữ liệu và kết quả nhằm thúc đẩy ứng dụng thực tiễn.
Trước những tranh luận về liêm chính khoa học, PGS.TS Hoàng Mai Hà cho rằng cần nhìn nhận thận trọng, tránh quy trách nhiệm trực tiếp cho học sinh.
Ông nhấn mạnh không quen biết, chưa từng gặp và không tham gia hướng dẫn nhóm học sinh thực hiện đề tài đang gây chú ý, đồng thời sẵn sàng trao đổi trực tiếp với các bên quan tâm.
