Hội Kén rể Đường Yên là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

K.Ngọc

20/03/2026 22:34

Chiều 20/3, tại thôn Đường Yên, xã Thư Lâm, TP Hà Nội tổ chức lễ công bố Quyết định ghi danh Hội Kén rể Đường Yên vào danh mục quốc gia về di sản văn hoá phi vật thể.

Hội Kén rể Đường Yên là sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Hoa - người theo Hai Bà Trưng đánh giặc, lập nhiều chiến công và được nhân dân tôn kính.

Hội Kén rể Đường Yên Xuân Bính Ngọ 2026. Ảnh: HNM

Đây là một sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc, độc đáo của người dân thôn Đường Yên, được hình thành và lưu truyền từ nhiều đời nay.

Lễ hội tổ chức vào ngày mùng 2 tháng Hai âm lịch và được phục dựng lại từ năm 2001, sau 60 năm thất truyền. Năm nay, lễ hội được diễn ra trong hai ngày 19-20/3 (mồng 1 và 2 tháng Hai năm Bính Ngọ), gắn với lễ công bố quyết định ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Khởi nguồn lễ hội là câu chuyện về bà Lê Hoa, còn gọi là Ả Lự - người nhất quyết không chịu lấy chồng để theo Hai Bà Trưng đánh giặc. Bà trở thành nữ tướng đắc lực của Hai Bà Trưng, được phong là Nữ sử anh phong.

Sau chiến thắng, Hai Bà Trưng lên ngôi, tướng Lê Hoa được Hai Bà phong làm tri huyện Đông Ngàn, bản doanh đóng tại làng Đường Yên. Tại đây, tướng bà Lê Hoa mở hội kén rể. Khi đất nước thanh bình, nữ tướng Lê Hoa phải làm tròn bổn phận của người con gái là lấy chồng. Lễ hội kén rể ra đời từ đó.

Tương truyền, từ ngàn năm trước, sau khi lễ Kén rể kết thúc, bỗng nhiên gió lớn nổi lên, một đám mây vàng từ trời hạ xuống, tướng bà Lê Hoa bước lên đám mây, bay đi. Dân làng Đường Yên viết tấu lên triều đình, tâu kể sự tình. Trưng Vương sai quan về Đường Yên tế lễ và giao cho dân làng phụng thờ, phong bà là Nữ sử anh phong, Tuệ Tĩnh phu nhân.

Nơi bà Lê Hoa bay lên cùng đám mây được làng lập miếu thờ, tôn bà là Đức Thánh Bà. Sau này, dân làng thờ bà ở đình và tôn là Thành hoàng làng.

Thời nhà Lê, tướng bà Lê Hoa được phong tặng là Giản uyển cương nghị, thời nhà Nguyễn bà được phong tặng là Dực bảo trung hưng linh phù.

Trước khi lễ hội Kén rể diễn ra, việc chọn người tham gia được chuẩn bị kỹ lưỡng. Người đóng vai mẹ của nữ tướng Lê Hoa phải là người đẹp song toàn, gia đình ổn định; người đóng vai nữ tướng Lê Hoa và 2 chàng rể phải là trai thanh gái lịch, chưa có gia đình.

Lễ hội Kén rể gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ là đám rước long trọng, trang nghiêm được các bô lão trong làng chủ trì để đưa thành hoàng làng từ đền về đình tế lễ. Ngoài đám rước tướng bà Lê Hoa, ở phần lễ còn có màn múa kiếm thể hiện tinh thần thượng võ.

Phần hội có màn múa cờ thần tái hiện cảnh bà Lê Hoa đánh giặc, màn múa bỏ mo cau, được thực hiện bởi các em nhỏ đeo mặt nạ. Màn múa tái hiện cảnh nữ tướng Lê Hoa dùng mo cau làm áo giáp khi đánh giặc.

Ở phần này, màn trống hội mở màn phần thi canh nông, kén rể. Phần hội lấy tiếng trống để điều khiển cuộc thi.

Xưa kia, làng Đường Yên được chia làm 2 phe: Phe Bắc và phe Hậu. Mỗi phe sẽ cử ra 1 chàng trai đại diện để thi đấu. Các chàng trai phải trải qua các phần thi: Thi cày, thi câu ếch, bắt chạch trong chum và thi chõng chó (chọc cho chó sủa).

Ban giám khảo cuộc thi là 5 bậc cao niên được làng cử ra, cho điểm các phe bằng thẻ. Ở mỗi phần thi đều công bố người thắng cuộc.

Kết thúc cuộc thi, Ban giám khảo công bố người thắng cuộc. Tại đây, ai được nhiều thẻ sẽ được Mẫu bà ban thưởng và chọn làm rể. Đôi trai gái sẽ làm lễ bái tổ, dân làng tổ chức múa hát chúc mừng đôi trai gái. Phần hội của lễ hội Kén rể còn có hát ca trù, hát quan họ…