Qua nhiều năm, hoạt động đền ơn đáp nghĩa của Hội không chỉ là sự tri ân đối với quá khứ mà đã trở thành một mạch công tác xuyên suốt, biến lòng biết ơn thành trách nhiệm xã hội của những người làm báo hôm nay.
1. Đối với Hội Nhà báo Việt Nam, hành trình đền ơn đáp nghĩa trước hết bắt đầu từ sự tri ân đối với những người làm báo đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Năm 2017, nhân kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ, các đoàn công tác của Hội đã đến nhiều địa phương để thăm hỏi thân nhân các nhà báo – liệt sĩ, những người từng mang trên vai hai sứ mệnh: người lính và người làm báo.
Tại Vĩnh Phúc, đoàn đến thắp hương nhà báo – liệt sĩ Nguyễn Văn Nhạc, nguyên phóng viên Báo Sự Thật, hy sinh năm 1949 tại chiến trường Quảng Trị. Tại Phú Thọ, đoàn thăm gia đình nhà báo – liệt sĩ Phan Văn Điểm, phóng viên chiến trường của Điện ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam, hy sinh năm 1971 khi đang tác nghiệp tại mặt trận phía Nam.
Những chuyến đi ấy không chỉ mang theo những phần quà nghĩa tình, đó là hành trình tìm lại ký ức về những người làm báo đi trước, từ câu chuyện của gia đình, đồng đội, những trang viết và kỷ vật chiến trường để góp phần lưu giữ lịch sử của nền Báo chí Cách mạng Việt Nam.
Cũng trong năm 2017, tọa đàm “Tri ân nhà báo – liệt sĩ, thương binh” được tổ chức với sự tham gia của thân nhân liệt sĩ, các nhà báo lão thành và đại diện nhiều cơ quan báo chí. Những câu chuyện được kể lại đã giúp thế hệ hôm nay hiểu rằng lịch sử báo chí cách mạng không chỉ được tạo nên bởi những tác phẩm, mà còn được viết bằng sự hy sinh của nhiều thế hệ người làm báo.
Tinh thần ấy tiếp tục được trao truyền cho lớp trẻ. Năm 2020, Đoàn Thanh niên Cơ quan Trung ương Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức thăm hỏi, tặng quà các Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ tại Hà Nội; đồng thời phối hợp với Hội Nhà báo tỉnh Cà Mau tri ân các gia đình nhà báo là thương binh, liệt sĩ.
2. Những năm gần đây, hoạt động đền ơn đáp nghĩa của Hội Nhà báo Việt Nam không chỉ dừng lại ở những lễ tưởng niệm hay các chuyến thăm hỏi mà ngày càng gắn với các chương trình an sinh xã hội, đưa sự tri ân trở thành những việc làm cụ thể.
Năm 2023, chương trình “Thắp sáng ngọn lửa tri ân” được triển khai tại Quảng Bình và Quảng Trị – những vùng đất từng chịu nhiều mất mát trong chiến tranh. Sau lễ dâng hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, đoàn công tác tiếp tục đến với các gia đình chính sách, đồng bào vùng biên giới và học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Những chiếc xe đạp, suất học bổng và phần quà được trao tặng không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ vật chất mà còn gửi đi thông điệp: tri ân không chỉ là tưởng nhớ, mà còn là trách nhiệm chăm lo cho cuộc sống hôm nay.
Tháng 7/2024, hành trình ấy tiếp tục đến Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt – Lào (huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An), nơi yên nghỉ của 10.804 quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất bạn Lào.
Giữa những hàng mộ trắng, đoàn công tác Hội Nhà báo Việt Nam thành kính dâng hoa, dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Hai nghìn lá cờ Việt Nam – Lào được trao tặng Ban Quản lý nghĩa trang để đặt bên các phần mộ, như lời khẳng định rằng sự hy sinh của những người đã ngã xuống luôn được Tổ quốc và Nhân dân ghi nhớ.
Cũng trong hành trình ấy, lễ cầu siêu tưởng niệm 512 nhà báo – liệt sĩ được tổ chức tại chùa Âu Lạc, Nghệ An. Mỗi cái tên được nhắc lên là một cuộc đời dừng lại giữa chiến trường, một trang viết còn dang dở, một khuôn hình chưa kịp gửi về hậu phương.
Việc tìm kiếm, xác minh danh tính các nhà báo – liệt sĩ từ những hồ sơ cũ, ký ức của đồng đội, thân nhân không chỉ là công việc lưu giữ tư liệu mà còn là sự tri ân đối với những người đã góp phần làm nên lịch sử báo chí cách mạng bằng chính máu xương của mình.
3. Theo ông Phan Toàn Thắng, Chánh Văn phòng Hội Nhà báo Việt Nam, hành trình đền ơn đáp nghĩa của Hội trước hết bắt nguồn từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc và trách nhiệm của những người làm báo hôm nay.
“Đây không chỉ là một nhiệm vụ chính trị trọng đại mà còn là “mệnh lệnh từ trái tim” của những người làm báo và làm công tác Hội, thể hiện trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với các anh hùng liệt sĩ, thương binh, người có công và thế hệ cha anh đi trước”, ông Phan Toàn Thắng chia sẻ.
Theo ông, chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng những mất mát vẫn hiện hữu trong từng gia đình, từng vùng đất. Riêng Quảng Trị hiện là nơi yên nghỉ của hơn 55.000 liệt sĩ, có gần 25.000 thương binh và khoảng 270.000 người thuộc diện gia đình chính sách, người có công với cách mạng.
“Các thương binh, bệnh binh và người có công đang ngày càng cao tuổi. Mỗi ngày trôi qua đều là một cuộc chạy đua với thời gian. Vì vậy, công tác tri ân phải được thực hiện kịp thời, thường xuyên, không thể trì hoãn hoặc chỉ dừng lại ở những dịp lễ lớn”, ông Thắng nhấn mạnh.
Năm 2026 này, Hội Nhà báo Việt Nam triển khai chương trình đền ơn đáp nghĩa tại Quảng Trị từ ngày 23 đến 26/7 với nhiều hoạt động thiết thực: trao tặng 10 căn nhà tình nghĩa trị giá 800 triệu đồng cho các gia đình chính sách và hộ khó khăn; hỗ trợ ba phòng máy tính cho trường học; trao 150 xe đạp cùng hàng trăm suất quà cho học sinh nghèo vượt khó và người dân vùng sâu, vùng xa.
Ông Phan Toàn Thắng cho biết, việc lựa chọn đối tượng thụ hưởng được thực hiện trên cơ sở rà soát của địa phương, bảo đảm đúng nhu cầu thực tế.
“Nguyên tắc xuyên suốt là bám sát nhu cầu thực tế, trao đúng đối tượng, công khai, minh bạch và bảo đảm mỗi phần hỗ trợ đều thiết thực, hiệu quả”, ông chia sẻ.
Theo ông Phan Toàn Thắng, chăm lo cho học sinh nghèo hiếu học cũng là một cách tri ân bền vững.
“Những phần quà, chiếc xe đạp hay phòng máy tính không chỉ là sự hỗ trợ vật chất. Đó còn là sự tiếp sức, động viên tinh thần, thắp lên niềm tin và khát vọng vươn lên trong học tập. Các em chính là những ‘bông hoa’ tương lai của quê hương, là sự tiếp nối xứng đáng cho sự hy sinh của các thế hệ cha anh”, ông Thắng nói.
Từ những nghĩa trang liệt sĩ đến những lớp học vùng khó, từ việc tìm lại tên tuổi các nhà báo – liệt sĩ đến những mái nhà tình nghĩa, hành trình đền ơn đáp nghĩa của Hội Nhà báo Việt Nam đang tiếp tục được nối dài bằng trách nhiệm và sự sẻ chia.
Đó cũng là cách người làm báo hôm nay tri ân thế hệ đi trước: Không chỉ bằng những nén hương tưởng nhớ, mà bằng những việc làm cụ thể để gìn giữ ký ức, lan tỏa giá trị nhân văn và góp phần xây dựng tương lai.
