Lễ khai Hội xuân Tam Chúc 2026 được tổ chức trang trọng với những nghi lễ truyền thống như: Thỉnh chuông - trống khai hội, lễ dâng hương cầu quốc thái dân an, lễ rước nước lên Chùa Ngọc...; mang ý nghĩa mở đầu cho một năm mới trong tinh thần trang nghiêm, thanh tịnh, hướng thiện và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
Phát biểu tại Lễ khai hội, Thượng toạ Thích Minh Quang, Phó Trụ trì chùa Tam Chúc nhấn mạnh: Từ những dấu tích khảo cổ được phát hiện dưới lòng hồ Tam Chúc như cọc gỗ in trên tảng đá hình hoa sen và các câu chuyện dân gian còn được lưu truyền cho thấy, cách đây hơn 1.000 năm, nơi đây là vùng đất linh thiêng.
Hằng năm vào dịp đầu xuân, nhân dân trong vùng trang trọng tổ chức lễ hội và các nghi thức rước nước, dâng hương để cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; là chốn hội tụ để tu tập của tăng, ni, tín đồ Phật tử thập phương. Tam Chúc không chỉ là trung tâm văn hoá tâm linh lớn của miền Bắc mà còn giữ vai trò quan trọng trong hành trình kết nối các không gian di sản đặc sắc của vùng châu thổ Bắc Bộ.
Khôi phục lễ hội chùa Tam Chúc vào ngày 12 tháng Giêng hằng năm là niềm mong mỏi của nhân dân, tín đồ Phật tử địa phương, đồng thời cũng là để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần giới thiệu, quảng bá về hình ảnh các giá trị văn hóa của quê hương, tạo điều kiện để nhân dân và Phật tử trong và ngoài nước về với Khu Du lịch tâm linh chùa Tam Chúc - một kiệt tác về kiến trúc Phật giáo của Ninh Bình nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung.
Sau phần nghi thức khai hội, các đại biểu và Nhân dân đã thực hiện nghi thức thỉnh chuông, gióng trống và dâng hương cầu cho quốc thái dân an. Đây không chỉ là hoạt động tâm linh giàu ý nghĩa mà còn gửi gắm tâm nguyện từ bi, cầu mong đất nước thanh bình, xã tắc hưng thịnh, nhân dân an lạc.
Một trong những nghi thức đặc sắc của lễ khai hội là lễ rước nước. Nước thiêng được lấy giữa lòng hồ Tam Chúc, sau đó rước về các địa điểm linh thiêng gồm Điện Tam Thế, chùa Ngọc và chùa cổ Ba Sao. Nghi thức này thể hiện lòng thành kính, tri ân các vị Phật, Thần, Thánh, Mẫu; đồng thời tái hiện nét văn hóa đặc trưng của cư dân nông nghiệp, nhắc nhở con người về sự tôn trọng thiên nhiên, sống hài hòa với vũ trụ.
Chùa Tam Chúc nằm trên địa bàn phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, thuộc quần thể du lịch - văn hóa - tâm linh rộng lớn, kết nối với Quần thể Danh thắng Hương Sơn (chùa Hương) và Đầm Vân Long - khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất miền Bắc, được ví như “viên ngọc xanh” của Ninh Bình.
Ngày 11/9/2025, danh lam thắng cảnh và khảo cổ quần thể Tam Chúc đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Đây là sự ghi nhận những giá trị văn hóa - lịch sử to lớn của vùng đất Cố đô - Tam Chúc, đồng thời đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình bảo tồn và tôn vinh di sản dân tộc. Trong dòng chảy hiện đại, Tam Chúc tiếp tục khẳng định vị thế là biểu tượng giao hòa giữa thiên nhiên, tâm linh và con người Việt Nam.
Năm 2026 là năm thứ 8 Hội xuân được tổ chức tại chùa Tam Chúc. Lễ khai hội năm nay diễn ra với nhiều hoạt động phong phú, góp phần tiếp nối và phát huy truyền thống văn hóa, đồng thời quảng bá hình ảnh Tam Chúc - Di tích quốc gia đặc biệt, cũng như vùng đất Ninh Bình - trung tâm du lịch văn hóa, sinh thái, di sản quan trọng của cả nước.
Điểm nhấn mới của Hội xuân Tam Chúc 2026 là chương trình nghệ thuật “Tam Chúc Concert 2026” diễn ra tối 28/2 tại Trung tâm Hội nghị quốc tế Vesak, cùng màn trình diễn pháo hoa rực rỡ. Đêm nhạc có sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như Mỹ Tâm, Bằng Kiều, Hương Tràm, Phương Mỹ Chi… hứa hẹn tạo nên không gian giao thoa giữa âm nhạc đương đại và cảm hứng văn hóa truyền thống, góp phần làm nên một mùa xuân Tam Chúc đầy ấn tượng và ý nghĩa.
