Đây là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026), Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam và Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5).
Đồng thời, sự kiện hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần tuyên truyền, lan tỏa nhận thức về vai trò của khoa học và công nghệ, đặc biệt là khoa học xã hội và nhân văn, trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Sự kiện lần này giới thiệu đến công chúng những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành Khảo cổ học và Sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển lịch sử - văn hóa “Cội nguồn dân tộc Việt Nam”.
Làm sáng tỏ từ cội nguồn lịch sử đến bản sắc dân tộc
Phát biểu khai mạc trưng bày, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đánh giá cao về những thành tựu nghiên cứu lần này. Ông cho biết, những thành tựu nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lớn và trọng yếu của đất nước; từ cội nguồn lịch sử, cấu trúc cộng đồng 54 dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc, đến việc luận giải các mô hình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và hoàn thiện thể chế nhà nước pháp quyền, thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế.
Với ý tưởng xuyên suốt là dòng chảy lịch sử từ cội nguồn, kiến quốc, hội nhập và lan tỏa, trưng bày này được xây dựng với 3 chủ đề chính: Tìm về cội nguồn văn hóa Việt Nam; Tư vấn chính sách quốc gia và Hội nhập quốc tế thông qua các tư liệu; hình ảnh và công trình nghiên cứu tiêu biểu.
Bên cạnh đó, các không gian trải nghiệm tương tác được thiết kế nhằm đưa công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đến gần hơn với hoạt động nghiên cứu khoa học, khơi dậy niềm cảm hứng sáng tạo và tinh thần cống hiến cho đất nước. “Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật, mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của quốc gia”, GS.TS. Lê Văn Lợi chia sẻ thêm.
Trưng bày nhiều phát hiện di chỉ khảo cổ
Theo ghi nhận, “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội” trưng bày những phát hiện từ các di chỉ khảo cổ học từ thời Tiền sử với các công cụ đá sơ kỳ, hậu kỳ đá cũ đến giai đoạn Tiền Đông Sơn - Đông Sơn, Tiền Sa Huỳnh - Sa Huỳnh, Tiền Đồng Nai - Đồng Nai đã cung cấp bằng chứng về sự tồn tại của các thời đại vua Hùng trong lịch sử. Những tư liệu này góp phần quan trọng vào việc khẳng định và đưa giai đoạn lịch sử quan trọng này vào chính sử Việt Nam.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu và khai quật tại Hoàng Thành Thăng Long (Hà Nội), Thành Nhà Hồ, Khu di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), Đông Triều - Yên Tử (Quảng Ninh)... đã minh chứng cho sức sống bền bỉ và sự phục hưng rực rỡ của văn hóa Đại Việt, từ đó khẳng định tầm vóc của nền văn hiến Việt Nam, từ quá khứ đến hiện đại.
Một số thành tựu nghiên cứu nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được nhà nước chính thức công bố năm 1979. Đến nay, kết quả này vẫn là nền tảng khoa học quan trọng cho công tác điều tra kinh tế - xã hội và nghiên cứu cấu trúc tộc người, phân bố dân cư và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam: Thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.
Đặc biệt, trưng bày lần này còn giới thiệu hai bộ trang phục mới của dân tộc Chứt được xây dựng dựa trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (Cấp sở) về “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.
Các nhà nghiên cứu của Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tiến hành điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt tại địa phương. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành công hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Bình (nay là Quảng Trị) với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.
Trong không gian trưng bày, công chúng còn có cơ hội nắm bắt thêm các thông tin khoa học liên quan đến hoạt động tư vấn chính sách, được hình thành từ kết quả nghiên cứu của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm; bao gồm ở các lĩnh vực: Triết học, Kinh tế học, Nhà nước và Pháp luật. Qua đó, góp phần định hướng phát triển đất nước một cách toàn diện và bền vững.
Trưng bày lần này đã kết nối các kết quả nghiên cứu khoa học xã hội của các viện nghiên cứu trực thuộc Viện Hàn lâm. Từ đó, mang đến cái nhìn toàn diện về sự thay đổi của đất nước qua các thời kỳ.
Trưng bày diễn ra từ ngày 11/4 đến ngày 15/5/2026 tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Hà Nội.
