Khám phá ‘kho’ vũ khí trường Giảng Võ vừa được công nhận bảo vật quốc gia

(CLO) Bộ sưu tập vũ khí trường Giảng Võ là hiện vật gốc, độc bản, chứa đựng nhiều giá trị tiêu biểu về lịch sử - văn hóa, khoa học quân sự từ thế kỷ XV đến XVIII.

Thủ tướng Chính phủ vừa có Quyết định số 41/QĐ-TTg công nhận bảo vật quốc gia đợt 11, năm 2022. Đáng chú ý, trong số 27 hiện vật được đưa vào danh mục bảo vật, có Sưu tập vũ khí trường Giảng Võ, niên đại thế kỷ XV - XVIII; hiện lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội.

Trường Giảng Võ (Giảng Võ trường) được biết đến là khu vực luyện tập võ thuật, giảng dạy binh pháp, thao diễn quân sự cao cấp của các triều đại phong kiến, nằm tại kinh đô Thăng Long.

kham pha kho vu khi truong giang vo vua duoc cong nhan bao vat quoc gia hinh 1

Các nhà khảo cổ khai quật cổ vật dưới lòng hồ Ngọc Khánh năm 1983. Ảnh: Bảo tàng Hà Nội

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, khi định đô ở Thăng Long năm 1010, nhà Lý đã cho lập điện Giảng Võ, năm 1070 lập Xạ đình. Hơn 200 năm sau, tháng 8/1253, vua Trần Thái Tông lập Giảng Võ trường. Đến thời Lê, khu vực phía tây Thăng Long (bao gồm khu vực Giảng Võ, Kim Mã, Ngọc Khánh ngày nay) trở thành một trung tâm luyện tập, khảo hạch và diễn tập quân sự lớn.

Từ những năm 1960, việc nghiên cứu di tích trường Giảng Võ bắt đầu sau khi một vài vũ khí cổ được tìm thấy tại khu vực Cầu Giấy - Thủ Lệ.

Năm 1983, các nhà khảo cổ phát hiện bộ sưu tập vũ khí bằng kim loại phong phú bậc nhất của thời trung đại ở khu vực hồ Ngọc Khánh. Các khai quật sau đó tìm thêm hàng nghìn hiện vật. Những nghiên cứu tiếp theo đã khẳng định khu vực hồ Ngọc Khánh là Giảng Võ trường thời Lê. Đến những năm 2000, các hiện vật được bàn giao cho Bảo tàng Hà Nội lưu giữ, bảo quản.

kham pha kho vu khi truong giang vo vua duoc cong nhan bao vat quoc gia hinh 2

Vị trí của Giảng Võ trường. Ảnh vẽ lại trên nền bản đồ Hồng Đức

Sưu tập vũ khí trường Giảng Võ gồm 111 hiện vật thuộc 13 nhóm có kích thước khác nhau, được phân loại theo chức năng sử dụng gồm hai loại: bạch khí (những vũ khí vận hành bằng cơ bắp người) và hỏa khí (những vũ khí vận hành bằng thuốc súng).

Bạch khí lại chia thành 3 loại theo công năng sử dụng gồm: Vũ khí đánh gần, vũ khí đánh xa và vũ khí phòng ngự.

Vũ khí đánh gần gồm 6 loại: giáo, mũi trường, câu liêm, đinh ba, qua và kiếm. Vũ khí đánh gần trong sưu tập vũ khí trường Giảng Võ có số lượng 40 hiện vật, chiếm 36% sưu tập.

Sưu tập vũ khí trường Giảng Võ gồm 111 hiện vật, thuộc 13 nhóm, được phân loại theo chức năng sử dụng, gồm: Bạch khí (giáo một ngạnh, mũi trường, câu liêm, đinh ba, kiếm và qua chỉ) và hỏa khí (súng lệnh và đạn), trong đó bạch khí chiếm 83%. Trong bạch khí, chủ yếu là loại đánh gần và xa, vũ khí phòng ngự chỉ chiếm 1,8%.

Vũ khí đánh xa có khả năng sát thương đối phương trong một khoảng cách xa hơn tầm của vũ khí cầm tay, sức đẩy của vũ khí đi xa do sức đẩy của cơ học (hoặc cơ bắp con người). Vũ khí đánh xa trong sưu tập vũ khí trường Giảng Võ gồm 3 loại: lao 2 ngạnh, móc câu chùm và mũi tên với số lượng 50 hiện vật (42 mũi tên), chiếm 45% sưu tập.

Vũ khí phòng ngự gồm 2 loại chông củ ấu và chông cắm, mỗi loại chỉ có 1 hiện vật, chiếm 1,8% sưu tập.

Hỏa khí là những vũ khí vận hành bằng thuốc súng. Có 2 loại súng lệnh và đạn đá với số lượng 19 hiện vật (18 viên đạn đá), chiếm 17,2% sưu tập. Súng lệnh có khắc chữ Công tự tam bách thập thất hiệu có nghĩa là hiệu chữ công số 317. Đây là số hiệu chính quy do triều đình đúc bằng hợp kim đồng và cấp phát cho các đơn vị quân đội.

Theo ông Nguyễn Tiến Đà, Giám đốc Bảo tàng Hà Nội, bộ sưu tập vũ khí trường Giảng Võ là nhóm hiện vật phong phú, đa dạng và tập trung nhất, với phần lớn các loại hình vũ khí đều có tên trong binh chế thời Lê đã được Phan Huy Chú liệt kê tại “Lịch triều hiến chương loại chí”.

Khi mới phát hiện, đa số vũ khí được làm từ kim loại sắt đã tra cán tre hoặc gỗ, cho thấy vũ khí đã và đang dùng làm công cụ tập luyện.

kham pha kho vu khi truong giang vo vua duoc cong nhan bao vat quoc gia hinh 3

Hiện vật giáo 1 ngạnh. Ảnh: Bảo tàng Hà Nội

kham pha kho vu khi truong giang vo vua duoc cong nhan bao vat quoc gia hinh 4

Câu liêm thuộc sưu tập vũ khí trường Giảng Võ. Ảnh: Bảo tàng Hà Nội

kham pha kho vu khi truong giang vo vua duoc cong nhan bao vat quoc gia hinh 5

Súng lệnh, hỏa khí đúc năm 1499 trong sưu tập vũ khí trường Giảng Võ

Các nhà khảo cổ cũng phát hiện dấu tích của lò bễ, các cục xỉ sắt và những phác vật vũ khí đang được chế tạo dở. Điều này chứng minh vũ khí được đúc tại chỗ theo phương pháp thủ công, đồng thời trường Giảng Võ ngoài vai trò đào tạo, huấn luyện binh sĩ, còn là địa điểm tự cung cấp vũ khí, phục vụ việc rèn luyện, đào tạo quân đội.

Giới nghiên cứu đánh giá, sưu tập vũ khí trường Giảng Võ là những hiện vật gốc độc bản, có nhiều giá trị trên các lĩnh vực lịch sử, văn hóa và khoa học quân sự.

T.Toàn

Xem thêm

Nguyễn Khắc Phê và “Quảng Trị, vùng đất hội tụ”

Nguyễn Khắc Phê và “Quảng Trị, vùng đất hội tụ”

(NB&CL) Giữa tháng 5 năm 2026, tôi tìm trên giá sách riêng, tập hợp được hơn chục tác phẩm của nhà văn, nhà báo Nguyễn Khắc Phê. Cuốn sách xuất bản gần đây nhất in 1500 bản của ông ra mắt đầu năm 2026 có tựa đề “Quảng Trị - Vùng đất hội tụ” (Nhà Xuất bản Hội Nhà văn).

Cần những “bà đỡ” từ dòng vốn doanh nghiệp

Cần những “bà đỡ” từ dòng vốn doanh nghiệp

(NB&CL) Để bảo tàng tư nhân “sống sót” và hoạt động chuyên nghiệp là câu chuyện hoàn toàn không đơn giản. Thực tế tại Việt Nam, không hiếm chuyện chủ nhân bảo tàng rơi vào cảnh “vừa làm chủ, vừa làm nhân viên” vì nguồn lực tài chính hạn hẹp. Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Huy (nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, người sáng lập Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên), Nhà nước cần có chính sách để thu hút các nguồn lực tài trợ cho hoạt động bảo tàng, từ đó tạo điểm tựa vững chắc cho các bảo tàng tư nhân phát triển bền vững.

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

(NB&CL) Với việc trưng bày các hiện vật đến từ nhiều nền văn hóa, nhiều bảo tàng tư nhân đang thực hiện tiêu chí và thông điệp cốt lõi của UNESCO là góp phần thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và gắn kết giữa các dân tộc, xóa bỏ sự ngăn cách và tệ nạn phân biệt đối xử về văn hóa, tôn vinh các giá trị nhân văn, nhân đạo giữa các dân tộc.

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

(CLO)- Ban tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026 vừa chính thức ban hành quy chế sửa đổi với hàng loạt điều chỉnh quan trọng. Việc khôi phục trọn vẹn thể thức hai vòng đấu sau nhiều năm gián đoạn cùng những thay đổi bước ngoặt trong luật phân định thắng thua là những điểm mới cốt lõi nhằm nâng cao tính minh bạch và chất lượng chuyên môn cho di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này.

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

(CLO) Với người Khmer Nam Bộ, việc vào chùa tu học không đơn thuần là thực hành tín ngưỡng mà còn là cách báo hiếu cha mẹ, rèn luyện đạo đức và đánh dấu bước trưởng thành của một người đàn ông trước khi bước vào cuộc sống gia đình, xã hội.

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

(CLO) Chương trình Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng Di sản làng nghề trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 được khởi động với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, góp phần đưa nguồn lực di sản trở thành động lực cho sáng tạo và phát triển bền vững.

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

(CLO) Lần đầu tiên, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) triển khai dự án truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã mang tên “Vietnam Wild Live - Kết nối thiên nhiên, lan tỏa nhận thức”, đưa những hình ảnh chân thực của hệ sinh thái tự nhiên đến với khán giả trong và ngoài nước.

Cỡ chữ bài viết: