Lễ hội chùa Thầy từ lâu được biết đến là lễ hội dân gian tiêu biểu của xứ Đoài, nay thuộc ngoại thành Hà Nội. Lễ hội diễn ra từ mùng 3 đến mùng 7 tháng Ba âm lịch, là hoạt động tôn giáo trang trọng nhằm tưởng nhớ thiền sư Từ Đạo Hạnh.
Tâm điểm của các nghi thức trong phần lễ là lễ mộc dục (tắm tượng) - được thực hiện vào chính ngọ ngày mùng 5 tháng Ba.
Để chuẩn bị cho nghi lễ, người dân cùng với nhà chùa chuẩn bị nước thơm và khăn mới. Nước tắm tượng là nước mưa được nấu cùng 5 loại lá thơm.
Tham gia nghi lễ tắm tượng là đại diện các bậc cao niên trong làng. Người được chọn tham gia vào nghi lễ này phải là người có đạo đức tốt, mạnh khỏe, gia đình hòa thuận sung túc, được người dân trong làng tín nhiệm.
Nghi lễ được thực hiện trong không gian linh thiêng của tòa Thượng điện (cung thánh) với sự trang trọng tuyệt đối. Mở đầu, vị cao tăng trụ trì chùa và đại diện ban khánh tiết tiến hành dâng hương, làm lễ xin phép Đức Thánh được thực hiện nghi thức tắm tượng.
Sau đó trụ trì chùa và 2 vị bô lão tiến hành mở khám thờ. Pho tượng thiền sư Từ Đạo Hạnh được tháo bỏ áo mũ trang phục cũ, rồi sử dụng khăn mới, thấm nước ngũ vị hương để lau sạch. Động tác lau phải nhẹ nhàng, cẩn trọng và thành kính. Sau khi lau khô, pho tượng sẽ được khoác lên mình bộ y phục mới rực rỡ và uy nghiêm.
Lễ mộc dục diễn ra trong tiếng tụng kinh gõ mõ nhịp nhàng, hòa quyện cùng làn khói trầm hương nghi ngút. Không gian tòa Thượng điện vốn đã thâm nghiêm nay càng trở nên huyền bí dưới ánh nến lung linh. Những người có mặt đều giữ thái độ cung kính, yên lặng, tạo nên một sự kết nối tâm linh mạnh mẽ.
Tiếp theo lễ mộc dục là nghi lễ phụng nghênh bài vị Đức Thánh Từ Đạo Hạnh từ tòa điện Thánh xuống tòa chùa Trung để Đức Thánh có thể chứng kiến những nghi lễ diễn ra trong ba ngày hội.
Khi bài vị Đức Thánh Từ Đạo Hạnh đã an vị cũng là lúc kiệu của 5 thôn trong xã Sài Sơn (cũ) lần lượt tiến vào sân chùa Cả để bắt đầu lễ tế. Giữa không gian linh thiêng, hương khói quyện hòa, lòng người hướng thiện, cầu cho quốc thái dân an, gia đạo bình an, vạn sự hanh thông.
Lễ mộc dục là nghi lễ mang ý nghĩa thanh tẩy, hướng thiện, thể hiện lòng thành kính, biết ơn sâu sắc với thiền sư Từ Đạo Hạnh. Nghi lễ không chỉ mang giá trị tâm linh, mà còn là nét đẹp văn hóa lưu truyền từ xa xưa, nay vẫn được người dân bản địa tiếp nối, kế thừa.
Một số hình ảnh về lễ mộc dục tại lễ hội chùa Thầy năm 2026:
