Núi Lam Thành nằm bên bờ sông Lam, thuộc địa phận xã Lam Thành (tỉnh Nghệ An). Nơi đây không chỉ thắng cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, mà còn là chứng tích lịch sử được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Trên đỉnh núi Lam Thành có một ngôi thành cổ được xây dựng từ hơn 600 năm trước. Thành cổ này được biết đến với tên gọi thành Rum hoặc là Lam Thành. Thành cổ cao hơn 150 m, có chiều dài khoảng 1.000 m được xây bằng đá son, đá vôi, uốn theo triền núi nhìn xuống dòng sông Lam. Bề ngang khu vực thành rộng khoảng 500 m, thu hẹp ở 2 đầu. Mặt thành hình thang, có bố trí vọng gác, ụ súng báo động chiến đấu.
Trong quá khứ, Lam Thành từng giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là “chứng nhân” ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử hào hùng của dân tộc. Với địa thế tựa vào núi vững chãi, nơi đây không chỉ là một thắng cảnh thiên nhiên mà còn là một căn cứ quân sự bất khả xâm phạm.
Theo các nguồn truyền ngôn, dưới thời trị vì của mình, Hồ Quý Ly (1336-1407) đặc biệt chú trọng việc củng cố binh bị để phòng nguy cơ quân Minh xâm lược. Ông cho xây Thành Tây Giai năm 1397 (nay là Thành Nhà Hồ ở Thanh Hóa) và đắp nhiều thành lũy khác, trong đó có Thành Rum. Sau khi chiếm được Đại Việt, quân Minh đã đưa binh lính đến trấn giữ Thành Rum như một cứ điểm quân sự quan trọng.
Đến năm 1425, trước những đợt tấn công dồn dập của nghĩa quân Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi chỉ huy, quân Minh liên tiếp thất bại và phải co cụm cố thủ trong thành. Sau nhiều tháng bị vây hãm, đến năm 1427, tướng nhà Minh là Thái Phúc buộc phải mở cửa thành, đưa khoảng một vạn quân ra đầu hàng.
Trong suốt hơn 370 năm (1428-1801), Lam Thành được chọn làm lỵ sở, trung tâm hành chính của vùng thời xưa. Đến đầu thế kỷ 19, vua Gia Long lên ngôi đã chọn Yên Trường (TP Vinh cũ) làm trung tâm hành chính của tỉnh Nghệ An. Kể từ đó thành cổ trên núi cũng như lỵ sở quanh Lam Thành dần bị quên lãng.
Điểm đặc biệt của Thành Rum chính là lối kiến trúc dựa hoàn toàn vào địa thế núi đá tự nhiên. Trải qua hơn 600 năm, những đoạn thành vững chắc vẫn sừng sững trên sườn núi, như chứng tích của lịch sử giữ nước của quân và dân các triều đại phong kiến. Ngày nay, nhiều điểm, dấu tích tường thành bằng đá vẫn còn khá nguyên vẹn.
Mang trong mình giá trị lịch sử to lớn, năm 1962 quần thể di tích núi Lam Thành được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Với vẻ trầm mặc, hoang sơn, nhiều năm nay núi Lam Thành và dấu tích Thành Rum là điểm đến quen thuộc của người dân địa phương mỗi khi muốn tìm một khoảng không yên bình để ngắm sông Lam từ trên cao.
Ông Nguyễn Hữu Hà, Chủ tịch UBND xã Lam Thành cho biết địa phương đang định hướng phát huy giá trị di tích Lam Thành gắn với phát triển du lịch tâm linh và du lịch canh nông. Đặc biệt, khu vực sườn núi phía tây có địa hình tương đối bằng phẳng, nhiều đồi sim tự nhiên, được xem là lợi thế để khai thác du lịch trải nghiệm. Trước mắt, địa phương đang xây dựng kế hoạch làm đường lên núi nhằm tạo thuận lợi cho người dân và du khách tham quan, khám phá cảnh quan.
