Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới, địa hình rộng, dân cư phân tán. Điều kiện này khiến việc cập nhật công nghệ, tổ chức đào tạo hay triển khai mô hình tòa soạn hội tụ gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, báo chí địa phương phải đảm nhiệm vai trò quan trọng: truyền tải thông tin giữa Đảng, chính quyền và nhân dân, đồng thời quảng bá tiềm năng, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội.
Đặt trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực số cho người làm báo trở thành nhu cầu cấp bách.
Thành thạo địa bàn, làm chủ công nghệ, xử lý tốc độ
Ông Trần Hoài Nam, Chủ tịch Hội Nhà báo Cao Bằng cho rằng báo chí địa phương đang đứng trước một bước ngoặt chưa từng có khi công nghệ số, đặc biệt là AI và phân tích dữ liệu, đang tái định hình toàn bộ quy trình làm báo. Ông mô tả đây là “giai đoạn mà năng lực công nghệ trở thành hướng đi bắt buộc của nghề báo”, bởi phóng viên không chỉ ghi nhận thông tin mà còn phải biết làm chủ chuỗi công cụ số để xử lý, kiểm chứng và kể lại câu chuyện một cách thuyết phục.
Theo ông Nam, yêu cầu của nghề báo hiện nay đã vượt xa khái niệm truyền thống về viết tốt, quay tốt hay biên tập chắc tay. Ông chia sẻ rằng giá trị chuyên môn của người làm báo ngày nay được đo bằng khả năng ứng dụng công nghệ một cách thông minh, “không phải để đánh đổi mà để củng cố sự trung thực, chính xác và tính nhân văn – những giá trị mà báo chí cách mạng luôn theo đuổi”. Chính vì vậy, bồi dưỡng kỹ năng số đã trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược của Hội Nhà báo tỉnh trong giai đoạn mới.
Ông Trần Hoài Nam cho biết quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã và huyện tại Cao Bằng đang khiến bản đồ thông tin của tỉnh thay đổi nhanh chóng, trong đó phóng viên là lực lượng chịu tác động trực tiếp. Ông nhìn nhận rằng khi không gian quản lý mở rộng, dân cư được phân bố lại và phương thức vận hành ở cơ sở có nhiều điều chỉnh.
“Dòng thông tin trở nên phức tạp hơn, nhiều vấn đề nối nhau xuất hiện và đòi hỏi phóng viên phải theo sát địa bàn một cách chủ động hơn trước”, ông nói.
Theo ông Nam, áp lực lớn nhất nằm ở tính đa nhiệm: phóng viên vừa phải nắm chắc thực tiễn cơ sở, vừa phải thành thạo công nghệ, đồng thời thích ứng với quy trình sản xuất nội dung trên nhiều nền tảng. Ông cho rằng: “Một tác phẩm báo chí bây giờ không chỉ dừng ở mặt chữ; nó phải có khả năng sống trên báo in, báo điện tử và cả mạng xã hội. Người làm báo buộc phải linh hoạt, nhanh và chính xác trong mọi bước xử lý thông tin”.
Đáp ứng yêu cầu mới, Hội Nhà báo Cao Bằng đã phối hợp với các cơ quan chức năng để tổ chức nhiều lớp bồi dưỡng theo hướng thực hành, từ đa phương tiện đến viết báo điện tử và sản xuất tin bài bằng smartphone. Lớp “Ứng dụng AI trong tác nghiệp báo chí” tháng 9 được ông Trần Hoài Nam đánh giá là tín hiệu cho thấy hội viên đã sẵn sàng bước vào môi trường làm báo dựa trên công nghệ.
Nhiều phóng viên trong tỉnh cũng chủ động tham gia các khóa đào tạo của Hội Nhà báo Việt Nam. Theo ông Nam, việc cập nhật liên tục kỹ năng giúp hội viên bắt nhịp chuẩn nghề nghiệp mới và nâng chất lượng tác phẩm một cách rõ rệt.
Thu hẹp khoảng cách bằng thực hành, học liệu số và hợp tác công nghệ
Dù vậy, ông Trần Hoài Nam thẳng thắn nhìn nhận rằng khoảng cách chuyển đổi số của đội ngũ hội viên vẫn là thách thức lớn. Địa bàn rộng, hạ tầng chưa đồng đều khiến việc tổ chức đào tạo tập trung không phải lúc nào cũng khả thi, trong khi trình độ công nghệ của hội viên chênh lệch đáng kể, đặc biệt với những người lớn tuổi.
Ông cho biết một số cơ quan báo chí vẫn thiếu thiết bị phục vụ sản xuất nội dung số, còn các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về AI vẫn chưa đủ để phóng viên tận dụng công nghệ vào công việc hằng ngày.
Để thu hẹp khoảng trống năng lực số, Hội Nhà báo Cao Bằng đang chuyển hướng mạnh sang mô hình đào tạo thực chất hơn: Không chạy theo phong trào mà phải đáp ứng đúng những kỹ năng mà phóng viên thời chuyển đổi số buộc phải có. Hội dự kiến xây dựng các chuyên đề đào tạo theo từng nhóm kỹ năng, đặc biệt là phân tích dữ liệu báo chí, ứng dụng AI trong viết – dựng – xử lý hình ảnh và tối ưu hóa nội dung đa nền tảng.
Ông Nam cho biết: “Tất cả các khóa tới đây đều phải thiên về thực hành, cầm tay chỉ việc, để hội viên làm được ngay, chứ không chỉ nghe và ghi chép”.
Một trong những thay đổi quan trọng là mô hình đào tạo kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Với đặc thù địa bàn rộng, giải pháp học từ xa được xem là phù hợp nhất. Hội đang xây dựng kho học liệu số dùng chung, giúp hội viên có thể “tự học, tự cập nhật bất cứ lúc nào”, qua đó giảm áp lực đi lại mà vẫn bảo đảm chất lượng tiếp thu kiến thức.
Cùng với đó, Hội mở rộng hợp tác với các trường báo chí, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan báo chí Trung ương để tiếp nhận chuyên gia, kinh nghiệm quốc tế và công nghệ mới. Ông Nam nhấn mạnh: “Cao Bằng là tỉnh miền núi, nhưng hội viên không được phép tụt lại phía sau. Cơ hội tiếp cận tri thức phải bình đẳng như bất kỳ nơi nào khác”.
Ông cũng cho rằng, song hành với kỹ năng số, đạo đức nghề nghiệp phải được đặt lên hàng đầu. AI mang lại tiện ích nhưng cũng kéo theo rủi ro sai lệch thông tin và vi phạm bản quyền nếu thiếu kiểm soát. “Ứng dụng công nghệ mà không đi kèm đạo đức nghề nghiệp thì nguy hiểm hơn cả việc không ứng dụng”, ông Nam nhận định.
