Từ gánh nặng dân số đến thị trường 19.000 tỷ USD
Ngày Dân số thế giới 11/7 năm nay diễn ra trong bối cảnh một xu hướng nhân khẩu học đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu: dân số già hóa. Theo các nghiên cứu quốc tế, thế giới hiện có khoảng 1,2 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, tương đương 15% dân số toàn cầu. Đến năm 2050, con số này được dự báo sẽ vượt 2 tỷ người và chiếm hơn 20% dân số thế giới.
Trong thời gian dài, những con số ấy thường gắn với các dự báo về áp lực hưu trí, chi phí y tế gia tăng và nguy cơ thiếu hụt lao động. Tuy nhiên, khi tuổi thọ trung bình tiếp tục kéo dài và điều kiện sống được cải thiện, một thực tế khác cũng dần hiện rõ: người cao tuổi đang trở thành một lực lượng tiêu dùng có sức ảnh hưởng ngày càng lớn.
Theo World Data Lab, nhóm dân số từ 60 tuổi trở lên hiện đóng góp khoảng 27% tổng chi tiêu tiêu dùng toàn cầu, tương đương 19.000 tỷ USD mỗi năm. Dự báo đến năm 2036, con số này sẽ tăng lên 34.000 tỷ USD. Nói cách khác, gần một phần ba số tiền được chi tiêu trên thế giới trong vòng một thập niên tới có thể đến từ những người đã bước qua tuổi 60.
Trong hội thảo “Spending Longer and Living More” do World Data Lab tổ chức mới đây, các chuyên gia nghiên cứu về già hóa dân số và hành vi tiêu dùng đã đưa ra một nhận định đáng chú ý: người cao tuổi không còn là một phân khúc thị trường ngách mà đang trở thành chính thị trường. Nhận định này phần nào phản ánh sự thay đổi trong cách doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách nhìn nhận vai trò kinh tế của nhóm dân số cao tuổi.
Đó cũng là cơ sở của khái niệm “kinh tế bạc” - hệ sinh thái các sản phẩm và dịch vụ được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của xã hội có tuổi thọ cao. Từ chăm sóc sức khỏe, dược phẩm, bảo hiểm, tài chính, nhà ở đến du lịch, giáo dục và công nghệ hỗ trợ cuộc sống độc lập, hàng loạt lĩnh vực đang được tái định hình bởi sự gia tăng của nhóm dân số cao tuổi.
Một báo cáo công bố năm 2025 cho thấy riêng thị trường các sản phẩm và dịch vụ chuyên biệt dành cho người từ 60 tuổi trở lên đã đạt giá trị khoảng 4.200 tỷ USD. Trong đó, chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống chiếm quy mô lớn nhất, khoảng 1.300 tỷ USD. Tiếp theo là các lĩnh vực nhà ở và giải pháp sinh hoạt với khoảng 1.100 tỷ USD, dịch vụ tài chính khoảng 1.000 tỷ USD và du lịch, giáo dục, giải trí khoảng 800 tỷ USD.
Đáng chú ý, công nghệ đang trở thành động lực mới của kinh tế bạc. Từ các thiết bị theo dõi sức khỏe, hệ thống chăm sóc từ xa cho đến trí tuệ nhân tạo hỗ trợ người cao tuổi trong sinh hoạt hằng ngày, AgeTech đang nổi lên như một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất của thị trường này.
Sự tăng trưởng của kinh tế bạc cũng phản ánh một thay đổi sâu sắc hơn trong cấu trúc xã hội hiện đại. Người bước sang tuổi 60 ngày nay không còn giống hình ảnh của vài thập niên trước. Họ khỏe mạnh hơn, có trình độ học vấn cao hơn, quen thuộc hơn với công nghệ số và sở hữu lượng tài sản tích lũy đáng kể sau nhiều năm làm việc. Không ít người vẫn tiếp tục lao động, kinh doanh, du lịch hoặc theo đuổi các hoạt động học tập khi đã nghỉ hưu.
Chính sự thay đổi ấy khiến tuổi già không còn đồng nghĩa với sự thu hẹp nhu cầu tiêu dùng. Trái lại, đây đang trở thành một trong những thị trường năng động nhất của thế kỷ 21.
Cuộc đua khai phá kinh tế bạc
Quy mô ngày càng lớn của kinh tế bạc đang thúc đẩy nhiều quốc gia điều chỉnh chiến lược phát triển.
Nhật Bản là một trong những nước đi đầu. Trong bối cảnh gần 30% dân số đã từ 65 tuổi trở lên - tỷ lệ thuộc nhóm cao nhất thế giới - nước này từ lâu đã đầu tư mạnh cho các công nghệ hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi, từ robot hỗ trợ vận động, hệ thống theo dõi sức khỏe từ xa đến các mô hình cộng đồng giúp người cao tuổi tiếp tục sống độc lập. Không ít sản phẩm ban đầu được phát triển nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chăm sóc nay đã trở thành mặt hàng xuất khẩu của ngành công nghiệp AgeTech Nhật Bản.
Tại Trung Quốc, nơi số người từ 60 tuổi trở lên đã vượt 300 triệu, kinh tế bạc đang được xác định là một hướng phát triển mới nhằm khai thác tiềm năng của thị trường nội địa. Các địa phương đẩy mạnh các lĩnh vực từ du lịch dành cho người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng đến các nền tảng thương mại điện tử thiết kế riêng cho người lớn tuổi. Trong bối cảnh tiêu dùng được kỳ vọng đóng vai trò lớn hơn đối với tăng trưởng kinh tế, nhóm khách hàng cao tuổi được xem là một nguồn cầu quan trọng trong dài hạn.
Xu hướng này không chỉ diễn ra ở châu Á. Tại châu Âu, khái niệm “Age-friendly City” (thành phố thân thiện với người cao tuổi) đã trở thành một định hướng phát triển quan trọng trong hai thập niên qua. Tại nhiều quốc gia như Hà Lan, Đan Mạch hay Thụy Điển, xu hướng nổi bật là khuyến khích người cao tuổi tiếp tục sống độc lập trong cộng đồng thay vì chuyển vào các cơ sở chăm sóc tập trung quá sớm.
Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) gần đây gọi nhóm người trong độ tuổi khoảng 55-70 là “khoảng giữa bị bỏ quên”. Họ không còn nằm trong nhóm lao động truyền thống nhưng cũng chưa phải đối tượng cần chăm sóc dài hạn. Đây là thế hệ có sức khỏe tốt hơn, sử dụng công nghệ thành thạo hơn và còn nhiều năm hoạt động kinh tế phía trước.
Cách tiếp cận mới vì thế không chỉ tập trung vào việc chăm sóc người cao tuổi mà còn hướng đến việc tạo điều kiện để họ tiếp tục học tập, làm việc, khởi nghiệp, tham gia hoạt động cộng đồng và duy trì kết nối xã hội. Khi tuổi thọ ngày càng kéo dài, việc mở rộng giai đoạn sống năng động đang được xem là chìa khóa để biến già hóa dân số từ một áp lực thành cơ hội phát triển.
