Công nghệ không còn là lợi thế cạnh tranh duy nhất, mà trở thành hạ tầng phổ cập. Trong bối cảnh đó, ai hiểu thị trường sâu hơn, giải quyết đúng vấn đề thật và biết dùng AI như đòn bẩy sẽ là người trụ lại.
Thạc sĩ Lê Hoài Việt, giảng viên Trường Đại học Mở TP Hồ Chí Minh, thành viên Hội đồng Tư vấn và Hỗ trợ khởi nghiệp Quốc gia phía Nam cho rằng: AI hiện nay giống như một lớp hạ tầng mới, đang âm thầm thay đổi cách khởi nghiệp vận hành. Khi hạ tầng thay đổi, cơ hội không nằm ở việc ai giỏi thuật toán hơn, mà ở chỗ ai hiểu khách hàng và “nỗi đau” của thị trường rõ hơn.
Theo ông Việt, AI đang mở ra dư địa lớn cho các mô hình khởi nghiệp theo chiều dọc, đi sâu vào từng lát cắt nhỏ của giáo dục, y tế, bán lẻ, logistics, bất động sản hay dịch vụ doanh nghiệp.
Ở những lĩnh vực này, việc nắm chắc quy trình, hành vi người dùng và điểm nghẽn vận hành quan trọng hơn rất nhiều so với việc sở hữu công nghệ phức tạp.
“AI cho phép tự động hóa trọn vẹn cả một chuỗi công việc vốn tốn nhiều nhân lực và chi phí, từ bán hàng, chăm sóc khách hàng đến vận hành nội bộ. Điều này giúp startup tạo ra giá trị sớm và có thể thu tiền nhanh hơn”, ông Việt phân tích.
Một thay đổi mang tính bước ngoặt khác là chi phí thử sai đã giảm mạnh. Người trẻ có thể bắt đầu nhỏ, ra sản phẩm nhanh, kiểm chứng nhanh và điều chỉnh liên tục dựa trên dữ liệu thực tế.
“Trước đây, khởi nghiệp giống như chạy marathon trong đôi giày đắt tiền; bây giờ ai cũng có giày, nên cuộc chơi chuyển sang việc ai chạy đúng hướng và biết tăng tốc đúng lúc”, ông Việt ví von.
Tuy nhiên, AI không phải “phao cứu sinh” cho mọi ý tưởng. Theo ông Việt, AI không thay thế vai trò của founder, mà chỉ khuếch đại năng lực sẵn có. Người có tư duy thị trường sẽ được phóng đại rất nhanh, nhưng người mơ hồ cũng sẽ mơ hồ nhanh không kém.
Vì vậy, cơ hội lớn nhất của người trẻ vẫn nằm ở việc dám bắt đầu từ vấn đề thật, kiên trì với giá trị tạo ra và dùng AI như một đòn bẩy, chứ không phải mục tiêu tự thân.
So với giai đoạn 5–10 năm trước, hành trang khởi nghiệp công nghệ ngày nay đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây, câu chuyện thường xoay quanh vốn lớn, đội ngũ kỹ thuật mạnh và một ý tưởng đủ “hoành tráng” để gọi đầu tư, thì hiện nay lợi thế nằm ở khả năng đi nhanh, thử nhanh và hiểu thị trường đến đâu.
Người trẻ cần biết khoanh đúng phân khúc khách hàng, làm sản phẩm tối giản, đo lường hiệu quả và sẵn sàng điều chỉnh liên tục.
AI và nền tảng số giúp giảm chi phí khởi nghiệp, nhưng đồng thời cũng khiến cạnh tranh tăng tốc. Vì vậy, kỷ luật thực thi, tư duy dòng tiền và khả năng đo lường hiệu quả trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
“Ngày xưa khởi nghiệp công nghệ giống như xây nhà từ móng; còn bây giờ giống như thuê sẵn mặt bằng đẹp, việc còn lại là bạn bày biện có hợp gu khách hàng hay không”, ông Việt chia sẻ thêm.
Nhìn về dài hạn, đến năm 2030, theo ông Việt, những người lao động và nhà sáng lập đứng vững trước làn sóng AI sẽ là những người có năng lực tư duy ở tầng cao hơn.
Họ biết xác định và cấu trúc vấn đề trong bối cảnh phức tạp, kết nối công nghệ với con người và mục tiêu tổ chức, đồng thời đủ tỉnh táo để nhận diện giới hạn của AI.
Quan trọng hơn, đó là những người có khả năng phán đoán, dám chịu trách nhiệm cho các quyết định chiến lược, đạo đức và con người - những lĩnh vực không có đáp án tuyệt đối. Giá trị của họ nằm ở tư duy lựa chọn và khả năng học nhanh, học lại để tự dịch chuyển năng lực khi bối cảnh thay đổi.
Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể đi rất nhanh, nhưng con đường bền vững vẫn thuộc về những người hiểu rõ mình đang giải quyết vấn đề gì, cho ai và vì điều gì.
